Yazan Muammer KARABULUT
Bugün Türkçe’nin etki ettiği dillerin yavaş da olsa ortaya çıkması ile yakın dostum, dil bilimci Kazım Mirşan’ı tekrar hatırladım…
Bir dilin gücü yalnızca onu konuşan insan sayısıyla ölçülmez. Asıl güç, o dilin başka dillere bıraktığı izlerde saklıdır. Tarih boyunca devletler kuran, kıtalar arasında ticaret yollarını kontrol eden ve geniş coğrafyalarda kültürel etkileşim yaratan Türkler, yalnızca siyasi ve askeri değil, dilsel bir miras da bırakmıştır.
Bugün dünyanın dört bir yanında milyonlarca insan, farkında olmadan Türkçe kökenli veya Türkçe aracılığıyla kendi diline geçmiş kelimeleri kullanmaya devam ediyor.
Yunanistan'dan Bosna'ya, Sırbistan'dan Bulgaristan'a, Romanya'dan Macaristan'a, Rusya'dan İran'a kadar uzanan geniş bir coğrafyada Türkçe, günlük hayatın içine yerleşmiş binlerce kelime bırakmıştır.
Balkanlar: Türkçenin ikinci vatanı
Türkçenin en güçlü iz bıraktığı bölgelerin başında Balkanlar gelir.
Osmanlı'nın bölgede yüzyıllar boyunca kurduğu idari, ticari ve kültürel ilişkiler sonucunda binlerce Türkçe kelime Balkan dillerine yerleşmiştir.
Bugün Bosnakça, Sırpça ve Hırvatçada kullanılan;
-Çarşı (čaršija)
-Komşu (komšija)
-Yastık (jastuk)
-Yorgan (jorgan)
-Bahşiş (bakšiš)
-Kapı (kapija) gibi yüzlerce kelime günlük yaşamın doğal bir parçası haline gelmiştir.
Dil araştırmacıları yalnızca eski Yugoslavya coğrafyasında kullanılan Türkçe kelime sayısını binlerle ifade etmektedir.
Bulgaristan'da Türkçe izleri
Bulgarcada kullanılan pek çok kelime doğrudan Türkçe kökenlidir.
Bunlardan bazıları:
-Çorap
-Çardak
-Duvar
-Tavan
-Merak
Kelime hazinesinin önemli bir bölümü günlük yaşam, mimari, mutfak ve ticaret alanlarında Türkçe etkisi taşımaktadır.
Romence'de Türkçe
Romence de Türkçeden yoğun biçimde etkilenen diller arasındadır.
Bugün Romence konuşanlar;
-ciorbă (çorba)
-bacșiș (bahşiş)
-odaie (oda) gibi kelimeleri kullanırken çoğu zaman bunların Türkçe kökenli olduğunu bilmez.
Yunancada Türkçe
Yunanistan'da günlük hayatta kullanılan pek çok kelime Türkçe ile ortak geçmişe sahiptir.
Örneğin:
-Baklava
-Dolma
-Kiosk (köşk)
-Tsai (çay) bunlardan yalnızca birkaçıdır.
İngilizce bile Türkçeden kelime aldı
Çoğu insan Türkçenin yalnızca komşu dillere etki ettiğini düşünür.
Oysa İngilizceye kadar ulaşan birçok kelime bulunmaktadır.
Bunlardan bazıları:
-Yogurt (yoğurt)
-Kiosk (köşk)
-Tulip (tülbent üzerinden Avrupa'ya geçen lale)
-Turquoise (Türk taşı)
Bugün bu kelimeler dünyanın hemen her ülkesinde kullanılmaktadır.
Bir medeniyetin dilde bıraktığı iz
Diller arasındaki kelime alışverişi yalnızca sözcüklerin yolculuğu değildir.
Bir kelime; ticaret yollarını, kültürel ilişkileri, devletleri, göçleri, mutfakları,mimariyi ve hatta medeniyetlerin birbirleriyle kurduğu bağı da anlatır.
Bu nedenle başka dillere geçmiş Türkçe kelimeler yalnızca dilbilimsel bir konu değil, aynı zamanda tarihi bir hafızadır.
Sonuçta;
Bugün Türkçe yaklaşık 300 milyon insan tarafından konuşuluyor olabilir. Ancak Türkçenin etkisi bunun çok ötesine uzanmaktadır.
Balkanlar'dan Orta Doğu'ya, Kafkaslar'dan Avrupa'ya kadar uzanan geniş coğrafyada binlerce Türkçe kelime hala yaşamaya devam ediyor. Kazım Mirşan da alfabeyi ortaya çıkartan dil olarak tanımladığı Proto Türkçe için, “kopmaz bir bağ oluşturduğunu ve bilim yapılacaksa Türkçe’den vazgeçilmez” demişti .