Haber Merkezi | West Lafayette | 18 Ağustos 2026

Türkiye’de sayısız doğal faydasıyla yeniden gündeme gelen, tedavi edici özellikleri nedeniyle tarihsel değeri sıkça vurgulanan ve kimi çevrelerce manevi bir tanımlamayla “Tanrı’nın Bitkisi” olarak anılan kenevirin yeni kullanım alanları üzerinde iki Türk bilim kadını çalışıyor.

Ağustos ayının başında Türkiye’den ayrılan Doç. Dr. Gülizar Kurtoğlu Akkaya, kenevir temelli sürdürülebilir çevre teknolojileri alanındaki çalışmalarını ABD’de sürdürüyor.

Akkaya’nın, ABD’nin Indiana eyaletindeki West Lafayette kentinde bulunan Purdue Üniversitesi ana kampüsünde yürüteceği projede, kenevir temelli materyallerin sulardaki, müsilaj ve yağ  atıklarından uzaklaştırılmasında kullanım potansiyeli araştırılacak.

NANO VE MİKROPLASTİK KİRLETİCİLERE KARŞI KENEVİR

Proje, aynı zamanda deniz canlılarını mikroplastiklerden korumayı ve bu kirleticilerin besin zinciri yoluyla insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmayı hedefliyor.

Kenevirin, denizlerdeki müsilaj ve petrol kaynaklı kirlilik sorunlarına karşı da çözüm sunabilecek biyomalzemelerin geliştirilmesinde önemli bir rol üstlenmesi bekleniyor.

Doç. Dr. Gülizar Kurtoğlu Akkaya’nın yürütücülüğünde gerçekleştirilen araştırmaların temelinde, atıkların yeniden değerlendirilmesi ve endüstriyel kenevirin çevre teknolojilerinde yüksek katma değerli bir biyokaynak olarak kullanılması yer alıyor.

Bu çalışmaların önemli bir bölümünde, atıksu arıtma tesislerinde oluşan arıtma çamurlarının yalnızca bertaraf edilmesi gereken bir atık olarak değil, kontrollü koşullarda yeniden değerlendirilebilecek bir kaynak olarak ele alınması hedefleniyor.

Bu kapsamda yürütülen TÜBİTAK 2218 çalışmasında, arıtma çamuru ve biyokömür uygulanmış topraklarda endüstriyel kenevir yetiştirilmiş; bitkinin gelişimi, toprak ve su ortamındaki değişimler ile ağır metallerin bitki tarafından alınma potansiyeli araştırılmıştır.

Çalışma, kenevirin hem atıkların yeniden değerlendirilmesinde hem de kirlenmiş ortamlardaki bazı metallerin kontrolünde kullanılabilecek çok yönlü bir bitki olduğunu ortaya koyan sonuçlar üretmiştir.

Araştırmanın devamında yetiştirilen kenevirin lifleri de değerlendirilmiş; liflerden selüloz elde edilmiş, selüloz asetat üretilmiş ve biyoplastik film geliştirilmiştir.

Böylece çalışma, bir atığın yeniden değerlendirilmesinden başlayıp bitkisel üretime ve oradan yüksek katma değerli biyomalzeme üretimine uzanan bütüncül bir araştırma yaklaşımına dönüşmüştür.

KENEVİR, İKİ TÜRK BİLİM KADININI BULUŞTURDU

Kenevirin toksik olmayan ve biyobozunur özellikleri, yaşamın birçok alanında yeni sağlık ve çevre çözümleri üretilmesini sağlıyor.

Hassas cilde sahip bebeklerin kullandığı ilk dönem bezlerinden kişisel bakım ürünlerine kadar birçok alanda kullanılabilecek biyobozunur süper emici materyaller geliştirilmiş ve bu çalışmalar için patent başvuruları yapılmıştır.

Doç. Dr. Gülizar Kurtoğlu Akkaya’nın ABD’ye davet edilmesini sağlayan ve Purdue Üniversitesi’ndeki araştırma ekibine liderlik eden Prof. Dr. Şenay Şimşek de endüstriyel kenevirden elde edilen selülozu kullanarak biyobozunabilir süper emici malzemeler geliştiriyor.

Bu malzemelerin, günümüzde tek kullanımlık bebek bezlerinde, kadın hijyen ürünlerinde, tarımsal su tutucularda ve çeşitli endüstriyel uygulamalarda kullanılan petrol bazlı kimyasalların yerini alması hedefleniyor.(bkz)

Purdue'da araştırmaya liderlik yapan Prof. Dr. Şenay Şimsek. (Fotoğraf: Purdue Tarımsal İletişim/Tom Campbell)

ÇEVRE KENEVİRİ İSTİYOR

Kenevir bazlı süper emici malzemelerin aynı zamanda biyosensör görevi görebileceğini belirten Prof. Dr. Şenay Şimşek, geri dönüşümü olmayan petrol bazlı emicilerin yerini alabilecek yeni nesil teknolojiler üzerinde çalıştıklarını ifade ediyor.

Şimşek, bir sonraki hedeflerinin bu teknolojiyi endüstriyel ölçekte üretilebilir hâle getirmek olduğunu belirtiyor.

Küresel tek kullanımlık bebek bezi pazarının 2023 yılında yaklaşık 80–90 milyar dolar büyüklüğe ulaştığı tahmin edilirken, tamponlar, hijyenik pedler ve benzeri kadın hijyen ürünlerini kapsayan pazarın 2025 yılı itibarıyla 50–55 milyar dolar seviyesine ulaşacağı öngörülüyor.

Diyabet hastalarının kullandığı biyosensör glukoz test şeritleri ile ev tipi gebelik testlerinin oluşturduğu küresel pazarın ise geçtiğimiz yıl yaklaşık 20–25 milyar dolar büyüklüğünde olduğu tahmin ediliyor.

Tarımsal su tutucu ürün pazarı, yaklaşık 500 milyon ila 1 milyar dolar arasında değerlendirilen nispeten küçük bir segment olmasına rağmen; su kıtlığı ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte önümüzdeki yıllarda önemli bir büyüme potansiyeli taşıyor.

Kenevirin az bilinen bu özellikleri üzerine Purdue Üniversitesi’nde geliştirilen süper emici kenevir bazlı malzemeler, üniversitenin ticarileştirme ofisine sunulmuş; ofis tarafından da ABD Patent ve Marka Ofisi nezdinde patent başvurusu yapılmıştır.

Türkiye’de ise üretimi ve kullanım alanları konusundaki tartışmaları devam eden kenevirle ilgili gelişmelerin önümüzdeki günlerde de takipçisi olacağız.

ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack'ın son bir yıldaki faaliyetlerine bakıldığında artık yalnızca klasik bir büyükelçilik görevinden söz etmek mümkün değildir.

Barrack bugün ABD'nin Türkiye Büyükelçisi olmasının yanı sıra, Başkan Donald Trump tarafından Suriye ve Irak Özel Başkanlık Temsilcisi olarak da görevlendirilmiş durumda. Böylece tek bir Amerikan diplomatı; Türkiye, Suriye ve Irak dosyalarının önemli bölümünü aynı anda taşıyan bir aktöre dönüştürüldü. ABD yönetimi açısından bu bir tercih olabilir. Ancak Türkiye açısından asıl sorulması gereken şudur:

Bir ülkenin Türkiye Büyükelçisi, Türkiye'nin hemen yanı başındaki iki ülkenin siyasi yapılanmasına ilişkin bu kadar geniş bir yetkiyle Türkiye'de ne ölçüde siyasi aktör olarak hareket edebilir?

Bu soru artık görmezden gelinemeyecek kadar önemlidir.

VİYANA SÖZLEŞMESİ NE DİYOR?

1961 tarihli Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'nin 3. maddesi diplomatik misyonların temel görevlerini açıkça sıralıyor: gönderen devleti kabul eden devlette temsil etmek, kabul eden devlet hükümetiyle müzakere etmek, kabul eden ülkedeki gelişmeleri izlemek ve iki ülke arasındaki ilişkileri geliştirmek.

Daha da önemlisi, Sözleşme'nin 41. maddesi diplomatların kabul eden devletin içişlerine müdahale etmemesi gerektiğini ve görevle ilgili resmi işlerin kabul eden devletin Dışişleri Bakanlığı veya üzerinde anlaşılmış başka bir makam aracılığıyla yürütülmesini öngörüyor.

O zaman Barrack , Türkiye’de ne yaptığı ve hangi sıfatla yaptığıdır.

Uluslararası hukuk, Barrack’un durumunu özel misyonlar açısından çok daha açık bir çerçevede ortaya koyuyor. Birleşmiş Milletler'in 1969 Özel Misyonlar Sözleşmesi, özel misyonu başka bir devlete belirli bir görev için gönderilen ve kabul eden devletin rızasına dayanan geçici bir misyon olarak tanımlıyor; misyonun görevlerinin de gönderen ve kabul eden devletlerin karşılıklı rızasıyla belirlenmesini öngörüyor.

Dolayısıyla mesele “Trump atadı, bitti” kadar basit değildir.

Bir devlet kendi bürokratına veya diplomatına kendi iç hukukunda istediği görevi verebilir. Fakat bu, başka devletlerin egemenlik alanında otomatik olarak sınırsız diplomatik yetki yaratmaz.

BARRACK'IN SON BİR YILI: GÖREV ALANI NASIL GENİŞLEDİ?

Mayıs 2025: Büyükelçilikten Suriye dosyasının merkezine

Barrack, Mayıs 2025'te ABD'nin Türkiye Büyükelçisi olarak görev yaparken aynı zamanda Suriye Özel Temsilciliği görevini üstlendi.

Daha sonra bu görev yalnızca Suriye ile sınırlı kalmadı.

31 Mayıs 2026'da Trump, Barrack'ı Suriye ve Irak Özel Başkanlık Temsilcisi olarak yeniden görevlendirdi. Böylece Türkiye Büyükelçiliği ile Suriye ve Irak dosyaları aynı kişide toplandı.

Bloomberg'in değerlendirmesiyle bu durum Washington'un bölge politikasının yeniden “tek bir kişi veya makam” etrafında yoğunlaşması anlamına geliyor.

Bu, sıradan bir büyükelçilik görevi değildir.

Temmuz 2025: PKK, YPG ve SDG hakkında doğrudan siyasi açıklama

11 Temmuz 2025'te Barrack, Türkiye'de yaptığı açıklamada:

“SDG, YPG'dir. YPG, PKK'nın bir türevidir.” dedi ve PKK'nın silah bırakmasının Türkiye açısından büyük bir gelişme olduğunu ifade etti.

Aynı dönemde Barrack, “özgür Kürdistan” veya bağımsız bir SDG devleti olmayacağını da söyledi.

Burada ilginç olan yalnızca söyledikleri değildir.

ABD'nin Türkiye Büyükelçisi, aynı zamanda Suriye'deki Kürt yapılanmasının geleceği hakkında siyasi pozisyon açıklamaktadır.

Bu konu Türkiye'nin ulusal güvenliğinin tam merkezindedir.

Ağustos 2025: Lübnan'da büyükelçi kimliğiyle değil, bölgesel özel temsilci olarak, Ağustos 2025'te Barrack Lübnan'da Hizbullah'ın silahsızlandırılması konusunda görüşmeler yürüttü.

Beyrut'taki bir basın toplantısında gazetecilere yönelik “animalistic” (hayvani, hayvansı veya vahşi) ifadesini kullanması büyük tepki çekti; daha sonra sözlerinin uygunsuz olduğunu kabul ederek özür diledi.

Burada önemli olan yalnızca kullandığı ifade değildir.

Türkiye Büyükelçisi, Türkiye'nin dışındaki Lübnan siyasi düzeninin geleceğini ilgilendiren bir dosyada özel temsilci olarak aktif rol almaktadır.

EYLÜL 2025: İSTANBUL'DAKİ ABD SURİYE YAPILANMASI

Eylül 2025'te ABD'nin İstanbul merkezli Syria Regional Platform'unda görev yapan bazı üst düzey diplomatların görevlerine son verildi.

Reuters'a göre bu diplomatlar Barrack'a bağlı çalışıyordu ve Washington'un Suriye politikasında, özellikle SDG'nin Şam yönetimine entegrasyonu konusunda önemli bir politika değişikliği yaşanıyordu.

Yani İstanbul, artık yalnızca Türkiye-ABD diplomatik ilişkilerinin yürütüldüğü bir şehir değildi.

İstanbul aynı zamanda ABD'nin Suriye politikasının operasyonel merkezlerinden biri haline gelmişti.

Bu noktada Türkiye'nin şu soruyu sorması son derece meşrudur:

İstanbul'da faaliyet gösteren ve Suriye dosyasını yöneten Amerikan yapılanmasının Türkiye'deki diplomatik misyonla ilişkisi nedir ve Türkiye bu yapılanmanın faaliyetlerinin hangi bölümünden haberdardır?

EKİM 2025: HASEKE ZİYARETİ VE HARİTA TARTIŞMASI

Barrack'ın Suriye'nin Haseke bölgesine yaptığı ziyaret de Türkiye'de tartışma yarattı.

Ziyaret sırasında SDG temsilcileriyle görüntülenen Barrack'ın arkasındaki haritada Hatay'ın Suriye sınırları içinde gösterildiği yönündeki iddialar gündeme geldi.

Barrack ise haritayı görmediğini ve Türkiye'nin çıkarlarını zedelediği yönündeki suçlamaların asılsız olduğunu söyledi.

Burada suçlama yapmak yerine soruyu sormak gerekir:

Türkiye'nin toprak bütünlüğünü ilgilendiren bir görüntü ortaya çıktığında, Türkiye'deki ABD Büyükelçisi neden açıklama yapmak zorunda kalmıştır?

Çünkü Barrack artık sıradan bir diplomat gibi değil, Suriye'nin siyasi geleceğinin şekillenmesinde doğrudan rol alan bir Amerikan temsilcisi gibi hareket etmektedir.

KASIM 2025: “ABD-TÜRKİYE-SURİYE ÇERÇEVESİNİ BELİRLEDİK”

Kasım 2025'te Barrack, ABD-Türkiye-Suriye çerçevesinin oluşturulduğunu ve SDG'nin yeni Suriye yapısına entegrasyonu konusunda çerçeve belirlendiğini açıkladı.

Başka bir ifadeyle:

Türkiye Büyükelçisi, Türkiye'nin doğrudan taraf olduğu bir üçlü bölgesel siyasi düzenin oluşturulmasında aktif rol oynuyordu.

Bu durum, “büyükelçilik görevi” ile “bölgesel özel temsilcilik görevi” arasındaki sınırların ne kadar inceldiğini gösteriyor.

OCAK 2026: SURİYE'DEKİ KÜRTLERİN GELECEĞİ HAKKINDA AÇIK POLİTİKA

20 Ocak 2026'da Barrack, Suriye'deki Kürtlerin “en büyük fırsatının” Ahmed eş-Şara yönetimindeki yeni siyasi düzene entegre olmak olduğunu açıkladı.

Ayrıca ABD'nin Suriye'nin kuzeydoğusundaki askeri varlığının temel gerekçesinin IŞİD'le mücadele olduğunu ve SDG'nin bu görevdeki rolünün büyük ölçüde sona erdiğini söyledi.

Bu artık yalnızca diplomatik bir açıklama değildir.

Bir ülkenin büyükelçisi, başka bir ülkenin anayasal, idari ve askeri yapılanmasının nasıl olması gerektiğine ilişkin politika açıklamaktadır.

NİSAN 2026: ANTALYA'DA TÜRKİYE'NİN YÖNETİM MODELİ HAKKINDA

Asıl dikkat çekici noktalardan biri Antalya Diplomasi Forumu'nda ortaya çıktı.

Barrack, Türkiye'yi bölgedeki güçlü ve merkeziyetçi liderliğin istikrar ve ekonomik dinamizm sağlayabildiğine ilişkin değerlendirmelerinde örnek olarak gösterdi. Daha sonra bu sözlerini savundu.

Yine aynı forumda Türkiye'nin bölgesel rolü, İsrail-Türkiye ilişkileri, Suriye, F-35, S-400 ve bölgesel enerji koridorları hakkında kapsamlı siyasi değerlendirmelerde bulundu.

Burada şu soru kaçınılmazdır:

Türkiye'nin iç siyasi sistemi hakkında değerlendirme yapmak ABD Büyükelçisi'nin görevi midir?

Elbette büyükelçiler bulundukları ülkelerin siyasi sistemlerini Washington'a raporlar.

Ancak raporlamak başka şeydir; kamuoyu önünde o ülkenin yönetim modelini siyasi bir değerlendirmeye tabi tutmak başka şeydir.

Yine ABD Özel Temsilcisi olarak, Suriye ve Gazze dosyaları konusunda artan anlaşmazlıkların ortasında Netanyahu ile dikkat çeken diğer bir görüşme de yaptı.    

NİSAN 2026: KÜRT YAPILANMASIYLA DOĞRUDAN TEMAS

17 Nisan 2026'da Antalya Diplomasi Forumu sırasında Barrack, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı Neçirvan Barzani ile görüştü.

Görüşme, Barrack'ın Suriye Özel Temsilcisi ve ABD'nin Türkiye Büyükelçisi sıfatlarıyla gerçekleşti.

Bu da Türkiye açısından ayrıca önemlidir.

Çünkü Barrack'ın portföyü artık: Ankara, Şam, Bağdat ve Erbil hattında uzanan bir bölgesel diplomasi ağına dönüşmüş durumdadır.

HAZİRAN 2026: İSTANBUL'DA SURİYE DIŞİŞLERİ BAKANI

Ve nihayet tartışmanın merkezindeki olay.

15 Haziran 2026'da Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan el-Şeybani, İstanbul'da Tom Barrack ile görüştü.

Barrack bu görüşmede ABD'nin Türkiye Büyükelçisi olarak değil, ABD'nin Suriye ve Irak Özel Başkanlık Temsilcisi olarak tanımlandı.

Burada hukuki açıdan dikkatli olmalıyız:

İstanbul'da üçüncü bir ülkenin temsilcisiyle görüşmek tek başına Viyana Sözleşmesi'ne aykırıdır denilemez.

Fakat Türkiye açısından çok daha önemli bir siyasi ve diplomatik soru ortaya çıkmaktadır:

Türkiye'nin başkentinde bulunan ABD Büyükelçisi, Türkiye'nin komşusu Suriye'nin dışişleri bakanıyla, Türkiye'nin de güvenlik çıkarlarını doğrudan ilgilendiren bir dosyada hangi mekanizma ve hangi yetki çerçevesinde görüşmektedir?

Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın bu görüşmenin niteliği konusunda kamuoyuna açık bir açıklama yapması son derece makul bir beklentidir.

TEMMUZ 2026: ARTIK IRAK DA PORTFÖYDE

6 ve 27 Temmuz 2026'da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Barrack'ı Ankara'da kabul etti.

Türk Dışişleri Bakanlığı artık Barrack'ı açık biçimde: “ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye ve Irak Başkanlık Özel Temsilcisi” olarak tanımlıyor.

8 Temmuz'da ise Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara, ABD Kongre heyeti ve Barrack ile Ankara'da görüştü; görüşmede Suriye Dışişleri Bakanı Şeybani'nin de bulunduğu bildirildi.

Böylece Ankara, yalnızca Türkiye-ABD ilişkilerinin değil, Suriye'nin geleceğinin de görüşüldüğü bölgesel bir diplomasi merkezine dönüşmüş durumda.

MESELE BARRACK'IN KİŞİSİ DEĞİL

Burada önemli bir ayrım yapalım.

Bu yazının amacı Tom Barrack'ı kişisel olarak hedef almak değildir.

Ayrıca ABD Başkanı'nın kendi hükümeti içinde bir “özel temsilci” atamasının mümkün olup olmadığı da tartışmanın özü değildir.

Elbette ABD kendi diplomatına ek görev verebilir.

Sorun şudur:

Bu görevin Türkiye'deki uygulanış biçimi.

Çünkü Barrack aynı anda:

1-ABD'nin Türkiye Büyükelçisi,

2-Suriye Özel Temsilcisi,

3-Irak Özel Temsilcisi,

4-Suriye'nin siyasi geleceğinin müzakerecisi,

5-SDG/YPG'nin Şam'a entegrasyon sürecinin aktörü,

6-Irak ve Kürt bölgesindeki temasların muhatabı,

7-Türkiye-Suriye-ABD üçgeninin önemli görüşmecisi,

8-Türkiye'nin savunma ve F-35/S-400 dosyalarında kamuoyu önünde görüş bildiren bir diplomat olarak karşımıza çıkıyor.

Bu, olağan bir büyükelçilik görevinden çok daha geniş bir siyasi portföydür.

“BÖLGE VALİSİ” BENZETMESİ NEDEN TARTIŞMAYA DEĞER?

Elbette Barrack hukuken “vali” değildir.

Türkiye'nin egemenlik alanında hiçbir ABD diplomatının vali gibi bir yetkisi bulunamaz.

Fakat siyasi görüntü açısından sorun tam da burada ortaya çıkıyor.

Bir Amerikan diplomatı:

Türkiye'de bulunuyor, Türkiye'nin komşuları Suriye ve Irak hakkında siyasi müzakereler yürütüyor, Kürt yapılanmalarının geleceği hakkında açıklamalar yapıyor, Suriye hükümeti ile SDG arasındaki entegrasyonu destekliyor, Irak'ın geleceğine ilişkin ekonomik ve güvenlik projelerinde rol alıyor, Türkiye'nin yönetim modeli hakkında değerlendirmelerde bulunuyor, F-35 ve S-400 gibi Türkiye'nin savunma politikası hakkında kamuoyu önünde görüş açıklıyor.

Bütün bunların tek bir kişide toplanması, Türkiye açısından doğal olarak şu soruyu doğuruyor:

ABD'nin Ankara Büyükelçisi mi konuşuyor, yoksa Washington'un Türkiye merkezli bölgesel özel temsilcisi mi?

Bu sorunun cevabı artık sadece ABD'yi değil, Türkiye Cumhuriyeti'nin egemenlik anlayışını ilgilendiriyor.

TÜRKİYE'NİN SORMASI GEREKEN SORULAR

Türkiye'nin Washington'a ve gerektiğinde kamuoyuna şu soruları yöneltmesi diplomatik açıdan son derece meşrudur:

1-Barrack'ın Suriye ve Irak Özel Temsilcisi olarak Türkiye'deki faaliyetlerinin hukuki ve diplomatik çerçevesi nedir?

2-İstanbul'da Suriye Dışişleri Bakanı ile yapılan görüşme Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın bilgisi ve koordinasyonu dahilinde mi gerçekleştirilmiştir?

3-İstanbul'da Suriye dosyasına ilişkin ABD yapılanmasının Türkiye ile mutabık kalınmış resmi bir statüsü var mıdır?

4-Barrack'ın Suriye'deki Kürt yapılanmalarıyla gerçekleştirdiği görüşmelerde Türkiye'nin güvenlik kaygıları hangi mekanizma üzerinden dikkate alınmaktadır?

5-Bir ABD büyükelçisinin Türkiye'nin siyasi sistemi ve yönetim modeli hakkında kamuoyuna siyasi değerlendirmelerde bulunması Washington tarafından resmi diplomatik görev kapsamında mı değerlendirilmektedir?

6-Türkiye Büyükelçisi ile Suriye-Irak özel temsilciliğinin aynı kişide birleştirilmesinin Ankara açısından diplomatik sınırları nelerdir?

TÜRKİYE SUSMAMALI

Diplomasi, yalnızca yabancı diplomatlara kapı açmak değildir.

Diplomasi aynı zamanda egemenliğin sınırlarını ve devletler arasındaki yetki alanlarını korumaktır.

Türkiye, ABD ile müttefiktir.

NATO üyesidir.

ABD ile güçlü ekonomik, askeri ve siyasi ilişkileri vardır.

Ancak müttefiklik, bir başka devletin diplomatına Türkiye'nin komşularının siyasi geleceği konusunda sınırsız hareket alanı verilmesi anlamına gelmez.

Aynı şekilde Türkiye'nin bir ABD Büyükelçisi tarafından övülmesi de eleştirinin önüne geçmemelidir.

Bugün Barrack Türkiye'yi över, yarın başka bir Amerikan diplomatı Türkiye'nin siyasi sistemi hakkında farklı bir değerlendirme yapabilir.

Devletler kişilere göre değil, kurumlara ve kurallara göre hareket eder.

SONUÇ: SORU BARRACK DEĞİL, TÜRKİYE'NİN DURDUĞU YERDİR

Tom Barrack'ın son bir yıllık faaliyetleri bize tek bir gerçeği gösteriyor:

ABD, Türkiye'yi yalnızca Washington-Ankara ilişkilerinin muhatabı olarak görmüyor. Türkiye'yi Suriye, Irak, Kürt meselesi, enerji yolları ve bölgesel güvenlik mimarisinin merkezindeki ülke olarak değerlendiriyor.

Washington açısından bu stratejik bir tercih olabilir. Ancak Ankara açısından bunun karşılığı da olmalıdır:

Türkiye kendi topraklarında yürütülen bu bölgesel diplomasinin çerçevesini bilmek ve belirlemek zorundadır.

Büyükelçilik başka şeydir. Özel temsilcilik başka şeydir. Üçüncü ülkelerin siyasi geleceğini şekillendiren bölgesel bir diplomatik merkez haline gelmek ise çok daha başka bir şeydir.

Bu nedenle mesele:

“Barrack İstanbul'a gitti, Suriye Dışişleri Bakanı ile görüştü” meselesinden çok daha büyüktür.

Asıl mesele şudur:

TÜRKİYE'NİN BAŞKENTİNDE GÖREV YAPAN BİR BÜYÜKELÇİ, TÜRKİYE'NİN ÇEVRESİNDEKİ DEVLETLERİN SİYASİ GELECEĞİNİ NE ÖLÇÜDE BELİRLEYEBİLİR?

Ve Türkiye'nin cevabı şu olmalıdır:

“Müttefikimiz olabilirsiniz; ancak Türkiye Cumhuriyeti'nin egemenlik alanında yetkinizin sınırlarını biz de bilmek ve görmek zorundayız.”

Çünkü diplomasi dostluk kadar, sınırları bilmektir.

Thomas Joseph Barrack Jr., Mayıs 2025'te ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve ardından Suriye ile Irak Özel Temsilcisi olarak atanmadan önce, Amerikan finans kapitalizminin ve küresel gayrimenkul sektörünün en kudretli figürlerinden biriydi. Türkiye'de genellikle yalnızca “Trump’ın emlak zengini dostu” veya “diplomaside yeni bir isim” olarak yüzeysel biçimde ele alınan Barrack, Batı ve Ortadoğu basınındaki derinlemesine analizlerde çok daha katmanlı bir figür olarak karşımıza çıkar.

Onu diplomatik bir misyona taşıyan arka planı anlamak için; Maruni Hristiyan kökenlerinden gelen dini-kültürel kimliğini, “akbaba yatırımcılığı” üzerine kurulu ekonomik doktrinini ve Amerikan elitleri ile Körfez monarşileri arasında kurduğu köprüyü incelemek gerekir.

Bu araştırma makalesi, Barrack’ın büyükelçilik öncesi yaşamının dini, ekonomik ve siyasi sacayaklarını uluslararası literatürün perspektifinden derinlemesine incelemektedir.

1- Dini ve Kültürel Kimliği: “Küçük Suriye”den Maruni Mirasına

Tom Barrack, 1947 yılında Los Angeles’ta dünyaya geldi. Ancak onun kimlik inşası, 20. yüzyılın başında Osmanlı İmparatorluğu sınırları içindeki Zahle ve Baalbek bölgelerinden (bugünkü Lübnan) ABD'ye göç eden büyükanne ve büyükbabasının hikayesiyle başlar.

Osmanlı ve “Millet” Sistemi Mirası: Barrack ailesi, New York’a ulaştıklarında Manhattan’da “Little Syria” (Küçük Suriye) olarak bilinen, kozmopolit ve farklı inanç gruplarının bir arada yaşadığı çok kültürlü bir Osmanlı mahallesine yerleşti. Barrack, ilerleyen yıllarda kendi kimliğini anlatırken bu kozmopolit yapıya sıkça atıfta bulunacak, hatta İzmir gibi tarihi şehirleri överken “Müslümanlar, Yahudiler ve Hristiyanların bir arada yaşadığı Osmanlı barışı ve millet sistemine” hayranlığını dile getirecektir.

Maruni Hristiyanlığı: Barrack, geleneklerine ve Doğu Katolik (Maruni Hristiyan) kilisesine bağlı dindar bir evde büyüdü. Babası Culver City'de bir bakkal, annesi ise sekreterdi. Aile içindeki bu dindar ve geleneksel Ortadoğu-Arap kültürü atmosferi, onun genç yaşta Arapça öğrenmesini ve bölgenin çetrefilli mezhepsel/kültürel kodlarına aşina olmasını sağladı. Barrack, Amerikan rüyasını yaşarken Doğu Hristiyan kimliğini ve Lübnan kökenlerini hiçbir zaman gizlemedi; aksine bunu küresel iş ilişkilerinde bir kaldıraç olarak kullandı.

2-Ekonomik Görüşü: Fırsatçılık, Kriz Yönetimi ve "Körfez Kapitalizmi"

Barrack’ın ekonomik felsefesi, neoliberalizmin en agresif formu olan “akbaba kapitalizmi” ve “kriz fırsatçılığı” üzerine kuruludur. Güney Kaliforniya Üniversitesi'nde (USC) hukuk eğitimi aldıktan sonra, 1970'lerde Richard Nixon'ın kişisel avukatı Herbert Kalmbach'ın hukuk bürosunda işe başladı. Bu iş, onun ekonomik kaderini değiştirdi.

Tom Barrack'ın Ekonomik Yükseliş Kronolojisi

Körfez ile Finansal Entegrasyon

Hukuk bürosu adına Suudi Arabistan'a gönderilen Barrack, burada kraliyet ailesinin dikkatini çekti. Prenslerin “squash” (duvar tenisi) partneri oldu ve Suudi krallarına mali danışmanlık yapmaya başladı. Barrack'ın ekonomi vizyonu, Batı'nın finansal enstrümanları ile Körfez’in petrol dolarlarını evlendirmek üzerine şekillendi.

Colony Capital ve Akbaba Yatırımcılığı

1991 yılında kurduğu Colony Capital, gayrimenkul sektöründe batan, krize giren veya devalüasyona uğrayan varlıkları ucuza kapatıp parlatarak satma stratejisi izledi. 1990'lardaki Asya finansal krizi ve 2008 küresel mortgage krizi sırasında Barrack, milyarlarca dolarlık batık konut kredisini toplayarak servetini katladı. Batı medyasında onun ekonomik tarzı, “başkalarının paniklediği kriz anlarında mutlak bir soğukkanlılıkla en karlı varlığı çekip almak” olarak tanımlanır.

3-Siyasi Görüşü: Demokrasi Şüpheciliği, Pragmatizm ve Monarşi Eğilimi

Tom Barrack, ideolojik bir muhafazakardan ziyade, hiper-pragmatik bir güç realizmi savunucusudur. Kendisini Cumhuriyetçi Parti çizgisine yakın konumlandırsa da, siyasi vizyonu Batılı liberal demokratik normların tamamen dışındadır.

"Ortadoğu’ya Demokrasi Uygun Değil" Tezi: Barrack, Amerikan dış politikasının Ortadoğu’ya demokrasi ihraç etme çabalarını sert bir dille eleştirmiştir. Ona göre, bölgedeki kargaşanın temel sebebi “Batı’nın sürekli müdahale etme çabalarıdır”. Batı basınında büyük yankı uyandıran ve Türkiye'deki muhalif kanalların da eleştirdiği konuşmalarında, Ortadoğu için en ideal yönetim biçiminin “Anayasal Monarşiler” veya “Güçlü/Merkeziyetçi Liderlikler” olduğunu savunmuştur. Demokrasinin getirdiği kurumların bölgedeki kabile ve mezhep yapılarını çözemediğini, istikrarın ancak mutlak ve güçlü bir otoriteyle sağlanabileceğini iddia eder.

Trumpizm’in Arkasındaki Gizli Akıl: Donald Trump ile dostluğu 1980’li yıllarda New York emlak piyasasında başladı. Barrack, Trump’a efsanevi Manhattan Plaza Oteli'ni satan kişidir. Trump’ın 2016 seçim kampanyasının en büyük finansörlerinden biri olmuş ve Yemin Töreni Komitesi Başkanlığı’nı yürütmüştür. Trump’ın dış politikasındaki “Amerikan müdahaleciliğine son verme” ve “Körfez monarşileriyle doğrudan iş yapma” vizyonunun mimarlarından biri Barrack'tır.

4-Transnasyonal Güç Ağları ve “Yabancı Ajanlık” İddiaları

Barrack’ın siyasi ve ekonomik geçmişindeki en karanlık ve derin nokta, 2021 yılında ABD Adalet Bakanlığı tarafından federal mahkemede yargılanmasıdır. Amerikan medyasında geniş yer bulan ancak Türkiye'de detaylandırılmayan bu davada Barrack, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) adına yasa dışı lobicilik yapmakla (FARA ihlali) suçlanmıştır.

İddianameye göre Barrack, Trump yönetiminin Ortadoğu politikasını BAE’nin çıkarları doğrultusunda manipüle etmeye çalışmış ve Körfez’den Colony Capital’e milyarlarca dolarlık fon akışı sağlamıştır. 2022 yılında mahkeme tarafından beraat ettirilmiş olsa da bu süreç, onun devletler dışı ve transnasyonal (ulusötesi) güç ağlarını nasıl yönettiğini gözler önüne sermiştir. O, Washington’daki siyasi gücü Körfez’deki mutlak monarşilerin finansal gücüyle birleştiren küresel bir “Broker” (Aracı) olarak hareket etmiştir.

Tom Barrack, diplomasi koltuğuna oturmadan önce geleneksel bir devlet memuru veya kariyer diplomatı profiline tamamen zıttır.

Barrack'ın geçmişi, paranın ve etnik-dini bağların küresel siyasette nasıl doğrudan bir diplomatik güce dönüşebileceğinin en somut ve derinlikli örneklerinden birini sunmaktadır.

Dünya Türklüğünün ortak gelenekleri ile M.Ö. 10.000'li yıllara uzanan antropolojik çalışmalarını ele alan Kurultaj, 14 Ağustos'ta Macaristan'ın Bugaç-Kiskun ilçesinde başladı.

Katılan ülke temsilcileri arasında KKTC bayrağı yer almasa da, resmi geçit töreninde KKTC bayrağı da vardı.

Kurultaj, 25 ülkenin bayraklarıyla; Ötüken'den Kafkasya'ya, Adriyatik'ten tüm Türk dünyası ülkelerini bir araya getirdi. Türkiye Cumhuriyeti ve KKTC'nin de temsil edildiği kurultaya, tarihî kostümleriyle iki binden fazla Türk savaşçısı katıldı.

Macar-Turan Vakfı tarafından düzenlenen etkinliklerde, katılımın her yıl daha da arttığı gözlendi. 10.000 yılı aşan muhteşem Türk tarihini yansıtan anıtsal askerî ve bilimsel sergilerin yer aldığı kurultay alanındaki kültürel zenginlik, dünyada benzerine az rastlanır görüntülere sahne oldu.

Üç gün boyunca Bugaç Ovası, "akraba ülke" temsilcilerinin katılımıyla Türk kültürünün en büyük buluşma noktalarından biri hâline gelecek.

Etkinliğin en önemli bölümlerinden biri, at üzerinde gerçekleştirilen muhteşem bir göçebe düğününün de yer aldığı büyük çaplı Göçebe Alayı oldu.

Programda ayrıca dünyanın en yetenekli atlı okçularının gösterilerinin yanı sıra, etkileyici tazı ve şahin avı gösterileri de yer aldı.

Türk geleneklerinde ayrı bir yere sahip olan atlı okçuluk, atlı güreş, binicilik, hız ve çeviklik yarışmaları da kurultay kapsamında gerçekleştirilecek.

Bu yılki Kurultaj'ın en büyük ilgi odağı ise önceki yıllarda olduğu gibi Attila Çadırı oldu

 Geleneklerin yaşatılmasının yanı sıra, Macar Ulusal Müzesi ve Macar Doğa Tarihi Müzesi de Türk Akademisi'nin yıllık arkeoloji kongresine katıldı.

Avrupa'nın en büyük geleneksel etkinliklerinden biri haline gelen Türk Kurultayı'nı bu yıl 250.000'den fazla ziyaretçinin takip etmesi bekleniyor.

İster bir emir olarak duyulsun, ister bir manifesto olarak, ister insanı insandan daha iyi tanıyan kadim bir tecrübenin tavsiyesi olarak…

Bu seslenişin merkezinde kitaplardan önce insan vardır. Çünkü insan dünyayı okumaya başlamadan önce, dünyaya hangi gözlerle baktığını bilmek zorundadır. Kendi zihninin koridorlarını tanımayan, duygularının nereden geldiğini bilmeyen, arzularının hangisinin gerçekten kendisine ait olduğunu ayırt edemeyen insan; önüne açılan dünyayı da olduğu gibi değil, kendi içindeki karmaşanın izin verdiği biçimde görür.

Bu nedenle belki de bütün okumaların başlangıç cümlesi şudur: Kendini oku. Sonra yakınındaki dünyayı. Sonra bütün dünyayı. Ve nihayet kâinatı.

Fakat insanın en zor okuduğu metin yine kendisidir. Kitap sessizce önümüzde durur; insan ise kendisini okurken kendi korkularıyla, ihtiraslarıyla, kibriyle, bastırdığı duygularıyla ve yıllarca hakikat sandığı yanılsamalarıyla karşılaşır.

Kaos Dışarıda mı, İçeride mi?

Bugün sık sık dünyanın kaotik olduğundan söz ediyoruz. Siyaset kaotik. Ekonomi kaotik. Toplum kaotik. İlişkiler kaotik.

Oysa belki daha zor bir soruyu sormamız gerekiyor: Ya kaos yalnızca dışarıda değilse? Ya dışarıda gördüğümüz düzensizliğin bir bölümü, insanın iç dünyasının toplumsal alana taşmış biçimiyse?

İç düzenini kuramamış insan, zamanla düzensizliği normal kabul etmeye başlar. Sükûnet ona yabancı gelir. Huzurdan sıkılır. Sessizlik, onu kendi iç sesiyle baş başa bırakacağı için rahatsız eder. Kriz yoksa kriz üretir. Tartışma yoksa tartışma çıkarır. Bir mesele çözülmeye başladığında başka bir mesele bulur.

Bazı insanlar için kaos artık yaşanan bir durum değil, var olma biçimidir.

İçerideki fırtına dışarıya taşar. Ve insan, kendi içindeki düzensizliği fark etmek yerine çevresindeki insanların düzenini bozmaya başlar. Bir süre sonra yalnızca kendisi yorulmaz; bulunduğu her ortamı da yorar. Aileyi. İşyerini. Sokağı. Toplumu. Çünkü huzursuzluk da huzur kadar bulaşıcıdır.

Etiketler Çağında İnsan

Daha tehlikeli olan, bu içsel düzensizliğin çağımızın güç ve menfaat ilişkileriyle birleşmesidir. İnsan kim olduğunu karakteriyle değil, sahip olduğu etiketlerle anlatmaya başladığında başka bir kırılma ortaya çıkar.

Makam. Unvan. Para. Çevre. Aidiyet. “Bizden olanlar” ve “bizden olmayanlar”…

İnsan kendi değerini bunların üzerinden kurmaya başladığında içindeki teraziyi dışarıya teslim eder. Artık doğru olan, gerçekten doğru olduğu için doğru değildir; bizimkiler söylediği için doğrudur. Yanlış olan, gerçekten yanlış olduğu için yanlış değildir; ötekiler yaptığı için yanlıştır.

Zihinsel özgürlüğün kaybedildiği yer burasıdır.

İnsan düşüncelerini teslim eder. Vicdanını teslim eder. Seçme yeteneğini teslim eder. Sonra kendisinin seçtiğini zannederken aslında seçilmiş seçenekler arasında dolaşmaya başlar. Kendisi düşünmez; grubunun düşüncesini tekrarlar. Kendisi öfkelenmez; ona gösterilen şeye öfkelenir. Kendisi nefret etmez; nefret edeceği kişiler önüne konulur.

Böylece insan giderek kendi zihninin öznesi olmaktan çıkar. Ve kalabalıklar büyürken insan küçülür.

Çürüme Böyle Başlar

Toplumsal çürüme büyük felaketlerle başlamaz. Çoğu zaman küçük kabullenişlerle başlar.

Liyakatsizliği görüp susmakla. Haksızlığı yapan “bizden” olduğu için görmezden gelmekle. Paranın karakterden daha değerli hâle gelmesiyle. Bilginin değil, yüksek sesin itibar görmesiyle. İnsanın kim olduğundan çok kimin yanında durduğunun önemsenmesiyle.

Sonra toplum yavaş yavaş kelimelerini değiştirir. Vicdanın yerine menfaat gelir. Liyakatin yerine sadakat. Hakikatin yerine algı.

Karakterin yerine statü.

Ve bir gün herkes aynı kelimeyi kullanmaya başlar: çürüme. Oysa çürüme o gün başlamamıştır. Biz yalnızca kokusunu o gün almaya başlamışızdır.

Nevâbit: Çürümüş Şehrin Filizleri

Fakat çağın bütün hikâyesi bundan ibaret değil. Bir başka insan tipi de belirginleşiyor: gürültüden yorulan, kendisine ait olmayan öfkeleri taşımak istemeyen, her tartışmaya katılmak ve her söze cevap vermek zorunda olmadığını fark eden insan.

Fârâbî, erdemli şehrin içinde kendiliğinden biten yabani otlara nevâbit adını verirdi; ekilmedikleri hâlde çıkan, şehrin ortak ölçüsüne uymayanlar. Onun için bu bir kusurdu. Fakat İbn Bâcce, birkaç yüzyıl sonra aynı kavramı tersine çevirdi: şehir bozulduğunda, düzene uymayan artık kusur değildir. Çürümüş bir düzenin içinde doğru düşünmeye devam eden insan, kendiliğinden biten o filizdir.

Bugünün nevâbiti dağa çıkmıyor. Kalabalığın ortasında da kendi toprağını koruyabiliyor.

Telefonunu susturarak. Her tartışmaya cevap vermeyerek. Her haberi tüketmeyerek. Kendisine sunulan her öfkeyi satın almayarak. Her grubun parçası olmak zorunda olmadığını anlayarak. Kendisini sürekli göstermeye çalışmayarak. Ve en önemlisi, zaman zaman kendi içine dönerek.

Bu, dünyadan vazgeçmek değildir. Dünyanın insanın zihnini bütünüyle ele geçirmesine itiraz etmektir.

İnsanın korunması gereken son coğrafyası kendi zihnidir.

Orası da işgal edildiğinde geriye yalnızca biyolojik olarak yaşayan, fakat neyi neden düşündüğünü bilmeyen bir varlık kalır. Bu nedenle çağımızın en büyük özgürlük mücadelelerinden biri artık sokakta değil, insanın zihninde yaşanıyor olabilir.

Kendini Okumak

“Kendini oku” çağrısı tam burada yeniden anlam kazanıyor. Kendini okumak, kendini sürekli haklı çıkarmak değildir. Tam tersine, kendi yanlışlarını görebilecek cesareti göstermektir.

Ben neden öfkeleniyorum? Neden bu kadar kolay taraf oluyorum? Neden başkasının başarısı beni rahatsız ediyor? Neden makam karşısında eğiliyorum? Neden para karşısında değerlerim değişiyor? Neden sürekli onaylanmak istiyorum? Neden grubumun yanlışını savunabiliyorum? Neden karşımdaki insanı dinlemek yerine onu hangi kutuya koyacağımı düşünüyorum?

Gerçek okuma burada başlar. Kendisini okuyamayan insan, önüne dünyanın bütün kitaplarını koysanız da yalnızca kendi önyargılarını okumaya devam eder.

Yakınındaki Dünyayı Oku

Sonra ikinci halka gelir. İçinde yaşadığın toplumu oku. Sokağı oku. Gençleri oku. Yaşlıların sessizliğini oku. Çocukların kaygısını oku.

Ailenin dönüşümünü oku. Şehirlerin neden ruhsuzlaştığını oku. Herkesin konuştuğunu fakat kimsenin kimseyi dinlemediğini oku.

Toplum dediğimiz şey soyut bir yapı değildir. Toplum, milyonlarca iç dünyanın yan yana gelmesidir.

İç dünyalar bozulduğunda kurumlar da bozulur. İnsan bozulduğunda şehir bozulur. Ölçü bozulduğunda adalet bozulur. Dil bozulduğunda düşünce bozulur. Ve düşünce bozulduğunda, medeniyetin dış cephesi ne kadar gösterişli olursa olsun içeride taşıyıcı kolonlar çatlamaya başlar.

Bütün Dünyayı Oku

Fakat kendi dünyamız da yeterli değildir. Başka insanları oku. Başka toplumları. Başka kültürleri. Başka fikirleri. Sana benzemeyeni.

Senin gibi düşünmeyeni.

Çünkü yalnızca kendi mahallesini okuyan insan, bir süre sonra mahallesini dünya zannetmeye başlar. Oysa hakikat bizim çevremizden daha büyüktür. Dünya bizim kabullerimize göre kurulmamıştır. İnsanlık bizim grubumuzdan ibaret değildir.

Belki olgunlaşmanın en önemli göstergelerinden biri de insanın, kendisine benzemeyen birinin varlığından rahatsız olmamayı öğrenmesidir.

Kâinatı Oku

Ve nihayet: gökyüzünü, toprağı, suyu, mevsimleri, doğumu, ölümü, zamanı oku. Tabiatın sessiz ölçüsünü. Bir ağacın acele etmeden büyümesini. Bir nehrin önüne çıkan taşı parçalamadan etrafından dolaşmasını. Gecenin gündüze, kışın bahara yer açmasını…

İnsan kâinata baktığında çok basit fakat ağır bir hakikat görür:

Kâinat bağırmıyor. Güneş kendisini ispatlamaya çalışmıyor.

Ağaç alkış beklemiyor. Okyanus unvan taşımıyor.

Toprak makam sormuyor.

Hayat, insanın kurduğu bütün yapay hiyerarşilerin dışında kendi büyük düzenini sürdürüyor. Belki insanın yeniden öğrenmesi gereken şey tam da budur: Düzen, gürültü değildir. Güç, tahakküm değildir. Değer, görünürlük değildir. Sessizlik, zayıflık değildir.

Çağın En Büyük Ayrımı

Önümüzdeki yıllarda toplumların en önemli ayrımı, siyasi ve ekonomik ayrımlardan önce başka bir yerde ortaya çıkabilir: kaostan beslenenlerle iç düzenini kurmaya çalışanlar arasında.

Bir tarafta sürekli daha fazla gürültü, daha fazla öfke, daha fazla gösteriş, daha fazla aidiyet ve daha fazla güç isteyen insan. Diğer tarafta kendisine küçük ama sahici bir hayat alanı açmaya çalışan nevâbit.

Birincisi dünyayı ele geçirmek ister. İkincisi önce kendisini kaybetmemeye çalışır.

Ve belki geleceğin gerçek medeniyet kurucuları, en yüksek sesle konuşanlar değil; bu büyük gürültünün içinde kendiliğinden bitenler, zihnini, vicdanını ve ölçüsünü koruyabilenler olacaktır.

Çünkü insanlık bugün bir bilgi krizinden çok daha derin bir kriz yaşıyor: kendini okuyamama krizi.

Oku. Ama yalnızca önündeki metni değil.

Kendini oku. Yakınındaki dünyayı oku.

Bütün dünyayı oku. Kâinatı oku.

Ve bütün bunları okuduktan sonra bir kez daha kendine dön. Çünkü bütün büyük yolculukların sonunda insanın karşısına yine aynı soru çıkar: Bütün bu dünyanın içinde sen kimsin?

Belki çağımızın en büyük devrimi, dünyayı değiştirmek iddiasıyla başlamayacaktır. Belki çok daha sessiz bir yerde başlayacaktır: insanın kendi zihninde, kendi vicdanında, kendi iç düzeninde.

Çünkü bazen bir toplumun çürümesine karşı yapılabilecek en güçlü şey, dünyayı daha fazla gürültüyle düzeltmeye çalışmak değil; çürümeyi kendi içinde başlatmamaktır.

Ve bazen medeniyet, tam da budur: Kaosun ortasında insan kalabilmek.