Liderlerin uçakları Antalya'dan kalktı. İki gün boyunca kürsüye çıkan devlet ve hükümet başkanları sözlerini söylediler, fotoğraflarını çektirdiler, ülkelerine döndüler. Şimdi COP31'in asıl zor kısmı başlıyor: müzakereciler, gece yarılarına uzanan toplantılar ve 20 Kasım'da kabul edilecek metnin her bir kelimesi için verilecek mücadele.

Bu yazıda üç şeye değinmek istiyorum. Önce otuz yıllık iklim diplomasisinin bize bıraktığı mirası kısaca hatırlatacağım. Ardından Antalya'daki ilk haftanın ve liderler zirvesinin gerçekte ne söylediğini okumaya çalışacağım. Son olarak da bugüne kadar pek az ele alınan bir soruyu soracağım; Bu zirve Türkiye'nin ekonomisini, siyasetini, toplumunu ve Türk dünyasıyla ilişkisini nasıl değiştirecek?

İklim diplomasisinin asıl sorunu söz vermek değil, sözünü tutmaktır.

Hikâye 1992'de Rio de Janeiro'da başladı. Dünya Zirvesi'nde imzaya açılan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 1994'te yürürlüğe girdi ve bugün 198 tarafa ulaştı. Taraflar Konferansı, yani COP, bu sözleşmenin en üst karar organıdır. Önemi tek bir cümlede saklı; Bu, yeryüzündeki en küçük ada devletinin en büyük emisyon sahibiyle aynı masada, eşit söz hakkıyla oturduğu tek iklim platformu. Kararlar oy çokluğuyla değil, uzlaşıyla alınıyor. Bu, zirvelerin hem en büyük gücü hem de en büyük zaafı. Güçlüdür, çünkü alınan karar herkesindir. Zaafıdır, çünkü tek bir ülke bile metinden en iddialı cümleyi çıkarabilir.

Otuz yılın kilometre taşları bu çelişkiyle doludur. 1997'de Kyoto Protokolü, gelişmiş ülkelere ilk kez bağlayıcı hedefler koydu; ancak dönemin en büyük emisyon sahibi olan Amerika Birleşik Devletleri protokolü onaylamadı. 2009'da Kopenhag'da yeni bir anlaşma çıkmadı; ancak gelişmiş ülkeler, 2020'ye kadar yılda 100 milyar dolar iklim finansmanı sağlamaya söz verdiler. Bu söz ancak 2022'de, iki yıl gecikmeyle tutulabildi. Kyoto'nun ikinci dönemi için Doha'da kabul edilen değişiklik ise, uygulanacağı dönemin son günü olan 31 Aralık 2020'de yürürlüğe girdi.

2015'teki Paris Anlaşması otuz yılın en büyük başarısı oldu: Isınmayı 2 derecenin belirgin biçimde altında tutmak ve 1,5 dereceyle sınırlamak için çaba göstermek. Sonraki zirveler bu iskeleti doldurdu. Glasgow'da kömür ilk kez bir COP metnine dahil edildi. Şarm El-Şeyh'te kayıp ve zarar fonu kuruldu. Dubai'de "fosil yakıtlardan uzaklaşma" ifadesi ilk kez bir karara dahil edildi. Bakü'de 2035'e kadar gelişmekte olan ülkelere yılda en az 300 milyar dolar, tüm kaynaklarla birlikte 1,3 trilyon dolar finansman hedeflendi. Geçen yıl Belém'de ise uyum finansmanını 2035'e kadar üç katına çıkarma çağrısı yapıldı; ancak fosil yakıtlardan çıkış yol haritası ortak metne giremedi.

Bir kararın, uygulanacağı dönemin son gününde yürürlüğe girmesi, iklim diplomasisinin en acı ironisidir.

Bu otuz yılın bilançosu açık. Dünya Meteoroloji Örgütü'ne göre 2024, yaklaşık 1,55 derecelik ısınmayla kayıtlardaki en sıcak yıl oldu. Climate Action Tracker'ın Antalya'da 12 Kasım'da açıkladığı güncel projeksiyona göre mevcut politikalarla dünya bu yüzyılın sonunda yaklaşık 2,7 derece ısınacak. Tüm sözler ve hedefler tutulursa, bu rakam 2,1 dereceye kadar düşebilir. Kayıp ve zarar fonuna 2026 baharı itibarıyla 822 milyon dolar taahhüt edilmişti, bunun yalnızca 449 milyon doları ödenmişti. Gelişmekte olan ülkelerin yıllık uyum ihtiyacı 305 milyar dolar olarak hesaplanırken, 2024'te sağlanan uluslararası kamu uyum finansmanı 28 ile 32 milyar dolar arasında kaldı.

Neden? Bence beş temel neden var. Birincisi, Paris'in gücü olan gönüllülük aynı zamanda en büyük zaafıdır; hedefine ulaşamayan ülke bir yaptırımla karşılaşmaz ve "ahde vefa" siyasi iradenin insafına kalır. İkincisi, ekonomist Mancur Olson'un tarif ettiği kolektif eylem sorunu; Temiz atmosferden herkes yararlanır, ama bedelini kimse tek başına ödemek istemez. Üçüncüsü, Mark Carney'nin "ufuk trajedisi" dediği durum; Seçimler dört beş yılda, şirket bilançoları üç ayda bir yapılır; iklim ise on yıllarla hesap tutar. Dördüncüsü, gecikmiş finansman sözlerinin yarattığı güven açığı. Beşincisi, jeopolitik dalgalanmalar; Amerika Birleşik Devletleri'nin Paris Anlaşması'ndan ikinci kez çekilmesi Ocak 2026'da yürürlüğe girdi ve ABD yönetimi iklim sözleşmesinin kendisinden de çekilme kararını açıkladı.

Atmosfer, verilen sözleri değil, yayılan tonları sayar.

Ve Antalya.

COP31'in ilk haftası, bu otuz yıllık tablonun tüm gerilimlerini tek bir salonda bir araya getirdi. Zirve, gündem tartışmasıyla açıldı. Afrika Grubu, uyum finansmanını üç katına çıkarma hedefinin ayrı bir gündem maddesi olarak müzakere edilmesini istedi; uzlaşı sağlanamayınca COP31 Başkanı Murat Kurum konunun mevcut gündem maddeleri altında ele alınmasına karar verdi. Bu, hedefin tanımlanması ve izlenmesi için şimdilik resmî bir müzakere sürecinin olmayacağı anlamına geliyor.

İkinci gün Brezilya, COP30 başkanlığının mirası olarak fosil yakıtlardan geçiş için bir yol haritası sundu. 2033'e kadar atılacak adımları ve ülkelerin hazırlık düzeyini ölçen bir endeksi içeren bu belge bağlayıcı değil, gönüllü bir rehberdir. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, fosil yakıtlardan çıkışı bir tabu olarak görmeyi bırakma ve 2028'e kadar ölçülebilir ilerleme gösterme çağrısında bulundu.

11-12 Kasım'daki liderler zirvesinde ise iki tablo yan yana durdu. Bir yanda iklimi artık bir ekonomi ve güvenlik meselesi olarak gören, çok taraflılığı savunan konuşmalar vardı. Öte yandan, ilk gün yaklaşık 40, ikinci gün yaklaşık 25 liderin kürsüye çıktığı, dünyanın en büyük emisyon sahibi ülkelerinin liderlerinin ise Antalya'ya gelmediği bir zirve. Somut taahhütler de sınırlı kaldı; İngiltere, Norveç ve Kanada 2030'a kadar 10 milyar dolarlık uluslararası iklim finansmanı seferber etmeyi hedefleyen bir ortaklık başlattı; Solomon Adaları, Yeşil İklim Fonu'na katkı veren ilk küçük ada devleti oldu. Buna karşılık Pasifik'in dayanıklılık fonu için düzenlenen taahhüt toplantısından yeni para çıkmadı.

Müzakere masasında ise yeni bir kriz ortaya çıktı. Rusya, Suudi Arabistan ve aralarında Hindistan ile Çin'in de bulunduğu benzer düşünen gelişmekte olan ülkeler grubu, Türkiye ve Avustralya'nın baştan yönettiği "çatı karar" sürecinin meşruiyetini sorgulamaya başladı. Önümüzdeki günlerde bu sürecin nasıl sonuçlanacağı, ev sahipliğinin diplomatik başarısını belirleyecek.

Masada olmayan, kararın yükünden kurtulmaz; yalnızca kararın sahibi olmaktan vazgeçer.

Şimdi bugüne kadar pek az konuşulan bir soruya geliyorum; Bu zirve Türkiye için ne anlama geliyor?

Önce ekonomi. Türkiye'nin en büyük ihracat pazarı Avrupa Birliği, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nın kesin uygulama dönemine 2026 başında geçti; demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre gibi karbon yoğun ürünlerin karbon maliyeti artık sınırda hesaba katılıyor. Türkiye bu yıl buna kendi cevabını verdi; Geçen yıl yürürlüğe giren İklim Kanunu'nun ardından, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği 27 Ağustos 2026'da Resmî Gazete'de yayımlandı. Sistem, yıllık 50 bin tonun üzerinde emisyonu olan demir-çelik, alüminyum, çimento ve elektrik üretimi gibi enerji yoğun tesisleri kapsıyor ve gelirlerinin en fazla yüzde 10'unun adil geçiş için kullanılmasını sağlıyor. Bu adımın ekonomik mantığı basit; Karbonun bir fiyatı artık kaçınılmaz. Soru, bu bedelin nerede ödeneceği ve gelirin nerede kalacağıdır.

Karbonun bedeli ya Ankara'da ödenir ya da Brüksel'de; asıl tercih, kazancın nerede kalacağıdır.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderler zirvesinde Türkiye'nin kurulu elektrik gücünde yenilenebilir enerjinin payının yüzde 60'ı aştığını, ulusal atık geri kazanım oranının 2017'deki yüzde 13'ten 2025 sonunda yaklaşık yüzde 40'a çıktığını açıkladı. Türkiye'nin önümüzdeki on yılda elektrik kullanımını yüzde 50 artırmayı ve atık üretimindeki artışı yarıya indirmeyi hedeflediğini söyledi. Bu hedefler, sanayiden turizme kadar her sektöre yeni bir yatırım alanı açıyor. Ama aynı zamanda bir uyarı da taşıyor; Fosil yakıtlı termik santraller 2024'te Türkiye'nin toplam emisyonlarının dörtte birinden fazlasını oluşturdu. Elektrifikasyon, ancak elektrik temizlendikçe iklim kazanımına dönüşür.

Turizm açısından da önemli bir fırsat var. Antalya, kasım ayında dünyanın en kalabalık uluslararası toplantılarından birini ağırlayarak, Türkiye turizminin sezon dışında da küresel ölçekte organizasyonları taşıyabileceğini gösterdi. Bu tecrübe, kongre ve toplantı turizmini 12 aya yaymanın en güçlü referansı olabilir. Avrupa'nın yeşil beyanlara getirdiği yeni kurallar düşünüldüğünde, ölçülebilir ve doğrulanabilir sürdürülebilirlik verisi Türk otelciliğinin önümüzdeki on yılda en değerli rekabet avantajı olacak.

Siyasi açıdan COP31 Türkiye için iki yeni şey getirdi. Birincisi, iklim zirvelerinin tarihinde ilk kez başkanlık rolleri iki ülke arasında bu şekilde paylaşıldı. Türkiye ev sahibi ve başkan, Avustralya müzakerelerin yöneticisi. Bu model başarılı olursa, gelecekte kuzey ile güney, sanayileşmiş ile gelişmekte olan ülkeler arasında köprü kuran ortak başkanlıkların önünü açabilir. İkincisi, ABD'nin masadan çekildiği bir dönemde orta ölçekli güçlere yeni bir alan açıldı. Türkiye, tarihsel olarak gelişmiş ülkeler listesinde yer alan, ancak gelişmekte olan bir ekonominin dinamiklerini taşıyan özgün konumuyla bu alanda arabulucu bir rol üstlenebilir. Bu rolün sınavı, önümüzdeki günlerde çatı kararın meşruiyetine yönelik itirazların nasıl aşılacağına dair verilecek.

Ev sahipliği on iki gün sürer; itibar ise verilen sözün ömrü kadar yaşar.

Sosyo-politik açıdan ise zirvenin en kalıcı etkisi belki de kamuoyunda olacak. İklim değişikliği, iki hafta boyunca Türkiye'de televizyon haberlerinin, gazete manşetlerinin, okul sohbetlerinin gündemine girdi. Sıfır atık hareketi, zirvenin en görünür başlıklarından biri oldu. Ama kamuoyu artık söylemin somut adımlara dönüşüp dönüşmediğini de izleyecek; Tek kullanımlık plastik düzenlemeleri, kömür bölgelerinde adil geçiş, kuraklıkla mücadelede su yönetimi ve şehirlerin iklim dayanıklılığı. Bir toplumun iklim bilinci, zirve haftasının coşkusuyla değil, ondan sonraki yıllardaki tutarlılığıyla ölçülür.

Ve bugüne kadar en az konuşulan boyut; Türk dünyası.

Farkında mıyız bilmiyorum; iklim diplomasisinin tarihinde ilk kez, üç yıl içinde iki COP başkanlığı Türk devletlerinde toplandı. 2024'te Bakü'de COP29, 2026'da Antalya'da COP31. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Antalya öncesinde ülkesinin amacının Bakü'nün mirasını Antalya'nın kararlarına bağlamak olduğunu söyledi ve liderler zirvesine katıldı. Kazakistan, Antalya'da kendi pavyonunu açarak yeşil dönüşüm, Aral Gölü'nün yeniden canlandırılması ve yeşil enerji altyapısına yönelik çok sayıda anlaşma ve etkinliğe ev sahipliği yaptı. Türkmenistan'da kırsal yerleşimler için güneş enerjili mini şebekelerin kurulmasına yönelik bir anlaşma imzalandı.

Bu tablo, Türk dünyası için tarihî bir fırsatı işaret ediyor. Azerbaycan, Hazar'daki deniz sektöründe 157 gigavat, karada ise 135 gigavat yenilenebilir enerji potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor. Karadeniz'in altından geçecek bir elektrik kablosu ve Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ve Bulgaristan'ı birbirine bağlayacak bir kara güzergâhı üzerinde çalışılıyor. Hazar'ın doğu kıyılarını Kazakistan ve Özbekistan'a bağlayacak bir yeşil enerji koridoru da gündemde. Öte yandan, Orta Asya, iklim krizinin en ağır etkilerini yaşayan bölgelerden biri. Tanrı Dağları ve Pamir'deki buzulların erimesi, kuraklık, çölleşme ve Aral faciası su ve gıda güvenliğini doğrudan tehdit ediyor.

Kazakistan'daki üniversitelerde yıllardır sürdürdüğüm akademik çalışmalar bana şunu öğretti; Türk dünyası iklim krizini birbirinden ayrı coğrafyalarda değil, ortak bir kaderde yaşıyor. Bu yüzden önerim, Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında üç somut adım atılmasıdır. Birincisi, ortak bir iklim ve su diplomasisi platformu. Buzullardan nehirlere, Hazar'dan Aral'a kadar suyun ortak yönetimi için bilimsel ve siyasi bir mekanizma. İkincisi, "Yeşil Orta Koridor". Orta Koridor'u yalnızca bir ulaştırma hattı olarak değil, yeşil elektriğin, düşük karbonlu lojistiğin ve dijital altyapının birlikte taşındığı bir kalkınma omurgası olarak tasarlamak. Üçüncüsü, Avrupa'nın sınırda karbon düzenlemesiyle uyumlu ortak bir karbon ölçüm ve doğrulama altyapısı ile Türk dünyası üniversiteleri arasında ortak bir iklim eğitimi ağı.

Bakü'de başlayan cümle Antalya'da tamamlanırsa, Türk dünyası iklim diplomasisinde ilk kez kendi paragrafını yazmış olur.

Peki bütün bunlara evrensel bir pencereden baktığımızda ne görüyoruz?

Nobel ödüllü ekonomist Elinor Ostrom, büyük ortak sorunların tek bir merkezden değil, birbirini tamamlayan pek çok karar merkezinden çözülebileceğini savunur. Ostrom buna "çok merkezli yönetişim" der. Antalya'da tam olarak bunu görüyoruz. Uzlaşı kuralı nedeniyle ana müzakere metninde en iddialı adımlar zorlanırken, ilerleme istekli ülkelerin koalisyonlarından, şehirlerden, bölgesel iş birliklerinden ve gönüllü yol haritalarından geliyor. Çok kutuplu bir dünyada iklim, tek bir masada değil, birbirine bağlı pek çok masada kurtarılacak. Türk dünyası da bu masalardan biri olabilir.

Çok kutuplu bir dünyada iklim, tek bir masada değil, pek çok masada kurtarılacak.

Önümüzdeki haftaya dair öngörülerim de şöyle. Fosil yakıtlardan çıkış için bağlayıcı bir takvimin ortak metne girmesini beklemiyorum; Brezilya'nın gönüllü yol haritası büyük olasılıkla metinde yalnızca not edilecek. Türkiye başkanlığının elektrifikasyon hedefinin çatı karara girmesi, Dubai'de kabul edilen yenilenebilir enerji ve verimlilik hedefleriyle birlikte anılması hâlinde mümkün görünüyor. Uyum finansmanının üç katına çıkarılması için bir başlangıç yılı ve takvimin belirlenmesi, gelişmekte olan ülkeler açısından zirvenin en önemli kazanımı olur; bu konunun teknik bir sürece havale edilmesi de güçlü bir ihtimal. Metan konusunda ise gönüllü taahhütlerin genişlemesi bekleniyor. Ama zirvenin kaderini belirleyecek asıl soru, çatı karara yönelik meşruiyet itirazlarının aşılıp aşılamayacağı olacak.

COP31'in gerçek başarısı, yine bu zirvede alınan kararlarla değil; gelecek yıl bu kararlardan hangilerinin uygulandığıyla ölçülecek. "Uygulamanın COP'u" iddiasının karşılığı, Antalya'dan çıkan her kararın yanına bir takvim, bir sorumlu ve bir ölçütün konmasıdır.

Uygulama zirvesi, ancak uygulanan kararlarıyla anılırsa, uygulama zirvesi olur.

Bu zirvenin bir turizm kentinde yapılması bana hâlâ çok anlamlı geliyor. Turizm, insanı insana, kültürü kültüre bağlayan bir sektördür. İklim diplomasisinin de asıl ihtiyacı bu; farklı çıkarları, farklı tarihleri, farklı sorumlulukları olan ülkeleri aynı sofrada buluşturmak. Antalya bu sofrayı kurdu. Şimdi sıra, o sofradan kalkıldığında geriye ne kalacağında.

Otuz yıl önce Berlin'de başlayan yolculuk bugün Antalya'da sürüyor. Bu otuz yılda dünya, iklim krizinin varlığını kabul etti, ortak hedefler belirledi ve kurumlar kurdu. Şimdi sıra en zor işte… Sözünü tutmakta.

Otuz yıl boyunca söz verdik; şimdi hesap verme zamanı.

Haber Merkez Ankara / 11 Kasım 2026

Anadolu Birliği Partisi Genel Başkanı Bedri Yalçın, 11 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı basın açıklamasında, Cumhuriyet Halk Fırkası'nın (Cumhuriyet Halk Partisi) kuruluş felsefesine ve Mustafa Kemal Atatürk'ün ortaya koyduğu Cumhuriyet değerlerine sahip çıktıklarını belirterek, partilerinin siyasi ve ideolojik yaklaşımında önemli bir değişikliği kamuoyuna duyurdu. Yalçın, CHP'nin Altı Ok ilkelerine yedinci ok olarak LİYAKAT ilkesini eklediklerini açıkladı.

“Altı Ok'tan Yedi Ok'a… CHP'nin kuruluş ruhuna, Cumhuriyet'in değerlerine LİYAKAT ile sahip çıkıyoruz!” ifadesini açıklamanın ana mesajı olarak öne çıkaran Yalçın, Anadolu Birliği Partisi'nin siyaset anlayışının ayrıştırmak yerine birleştirmek, ötekileştirmek yerine kucaklamak ve imtiyaz yaratmak yerine hak edene hakkını vermek üzerine kurulu olduğunu vurguladı.

7 YILDIZ ANADOLU'NUN YEDİ COĞRAFİ BÖLGESİNİ SİMGELİYOR

Parti amblemindeki yedi yıldızın Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesini ve bu bölgeler arasındaki ayrılmaz birlikteliği temsil ettiğini belirten Yalçın, Anadolu'nun doğusundan batısına, kuzeyinden güneyine uzanan bu birlikteliğin yalnızca coğrafi bir bütünlük olmadığını; ortak tarihin, kültürün ve geleceğin de ifadesi olduğunu kaydetti.

Anadolu Birliği Partisi'nin bu anlayışa Cumhuriyet tarihinin temel değerlerinden doğan yeni bir anlam kazandırdığını ifade eden Yalçın, “Altı Ok'a bir LİYAKAT Oku ekliyoruz!” dedi.

CUMHURİYET'İN ALTI İLKESİNE YEDİNCİ OK: LİYAKAT

Cumhuriyet Halk Fırkası'nın kuruluş sürecinde şekillenen altı temel ilkenin Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş felsefesinin temel taşları olduğunu hatırlatan Yalçın, Altı Ok'un tarihsel gelişimini de açıklamasında ele aldı.

Yalçın, bu süreci şöyle sıraladı:

-1927: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık ve Laiklik dört temel ilke olarak kabul edildi.

-1931: Devletçilik ve İnkılapçılık ilkeleri de eklendi. Böylece Altı Ok'un temelini oluşturan altı ilke tamamlandı.

-5 Şubat 1937: 3115 sayılı Kanun ile altı ilke, 1924 Anayasası'nın 2. maddesine taşındı. Türkiye Devleti'nin Cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve inkılapçı olduğu anayasal hüküm haline geldi.

Bu altı ilkenin yalnızca bir dönemin siyasi tercihlerinden ibaret olmadığını belirten Yalçın, söz konusu ilkelerin Cumhuriyet'in nasıl kurulacağını, devletin hangi değerler üzerinde yükseleceğini ve toplumun hangi ortak hedefler etrafında birleşeceğini ortaya koyan tarihî bir anlayışı temsil ettiğini ifade etti.

Anadolu Birliği Partisi olarak 11 Kasım 2026 tarihinden itibaren LİYAKAT'ı yedinci ilkeleri, yedinci yıldızları ve Altı Ok'un yanına ekledikleri yedinci ok olarak ilan ettiklerini duyurdu.

“LİYAKAT YOKSA ADALET EKSİKTİR”

Liyakat ilkesinin neden gerekli olduğunu açıklayan Bedri Yalçın, bu kavramın yalnızca kamu görevlerine atanma meselesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.

Yalçın, liyakatin olmadığı yerde emeğin karşılığını bulamayacağını, bilgi ve birikimin değersizleşeceğini, tecrübenin göz ardı edileceğini ve görevlerin ehline değil, yakınlık ilişkilerine göre dağıtılacağını ifade etti.

Bir ülkenin geleceğinin makamlara kimin getirildiğinden çok, o makamların ne kadar doğru kullanıldığıyla belirlendiğini vurgulayan Yalçın, liyakat kavramını şu şekilde tanımladı:

“Liyakat; bir göreve uygun olmak, o görevi hak etmek ve üstlenilen sorumluluğu bilgi, tecrübe, birikim, vizyon ve yetkinlikle yerine getirebilmektir.”

Diplomanın önemli olduğunu ancak tek başına yeterli sayılamayacağını belirten Yalçın, eğitim, mesleki yeterlilik, tecrübe, dürüstlük, sorumluluk bilinci ve başarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.

Hiçbir makamın bir ayrıcalık olarak görülmemesi gerektiğini ifade eden Yalçın, makam sahibi olmanın millete karşı üstlenilmiş bir sorumluluk olduğunu belirterek şu mesajı verdi:

“Liyakat varsa güven vardır. Liyakat varsa adalet vardır. Liyakat varsa devlet vardır.”

LİYAKAT'IN ANAYASAL DAYANAĞI: 70. MADDE

Anadolu Birliği Partisi'nin yedinci ok olarak belirlediği liyakat ilkesinin hukuki dayanağının Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 70. maddesi olduğunu belirten Yalçın, ilgili anayasa hükmünü açıklamasında özellikle vurguladı.

Anayasa'nın 70. maddesinde yer alan, “Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.” hükmünün kamu hizmetlerine girişte görevin gerektirdiği niteliklerin esas alınmasını öngördüğünü ifade eden Yalçın, kamu görevlerinin kişisel yakınlıklara, siyasi aidiyetlere, ekonomik güce veya ayrıcalıklı ilişkilere göre değil, görevin gerektirdiği niteliklere göre verilmesi gerektiğini belirtti.

Yalçın, yedinci okun anlamının tam olarak bu anlayışı temsil ettiğini kaydederek, Anayasa'nın ortaya koyduğu eşitlik ve kamu hizmetine girme hakkını devlet yönetiminin bütün kademelerinde gerçek anlamda yaşatmak istediklerini söyledi.

"Devlet, birilerinin yakınlarına iş ve makam dağıtacağı bir alan değildir. Devlet, milletin ortak emanetidir." diyen Yalçın, liyakat ilkesinin devlet yönetimindeki önemine dikkat çekti.

“HEDEFİMİZ KİŞİLER DEĞİL, TÜRKİYE'NİN GELECEĞİDİR”

Değişen dünya düzeninde hiçbir siyasi partinin veya siyasi liderin doğrudan hedeflerinde olmadığını belirten Bedri Yalçın, mücadelelerinin siyasi kutuplaşmaya ve iç çatışmalara karşı olduğunu ifade etti.

Türkiye'nin önündeki önemli sorunlardan birinin uluslararası güç mücadeleleri, ekonomik çıkar ağları, dış müdahaleler ve ülke içindeki ayrıştırıcı politikaların toplumsal birlikteliğe verdiği zarar olduğunu kaydeden Yalçın, açıklamasında özellikle Siyonist küreselci güçlere yönelik eleştirilerine de yer verdi.

Yalçın, bu konudaki görüşlerini şu ifadelerle dile getirdi:

“Özellikle LİYAKAT karşıtı ve LİYAKATSIZLIKTAN beslenen Siyonist küreselci güçlerin, yaklaşık 100 yıldır ülkemizde etkin biçimde yürüttükleri siyasi ve ideolojik projeleri, bunlarla bağlantılı çıkar yapılanmalarını ve bu yapılanmaların Türkiye üzerindeki etkilerini sorgulamaktan, araştırmaktan ve kamuoyu önünde tartışmaktan asla kaçınmayacağız.”

Yalçın, hiçbir toplumun, inancın veya kimliğin toptan suçlanmaması gerektiğini de vurgulayarak, somut siyasi ilişkilerin, kararların, çıkarların ve faaliyetlerin esas alınacağını belirtti.

Bu yapıların Türkiye'deki toplumsal ayrışmaları derinleştiren etkilerine karşı mücadelelerinin bilgiye, belgelere, hukuka ve kamuoyunun aydınlatılmasına dayanacağını ifade eden Yalçın, amaçlarının yeni ayrılıklar yaratmak değil, ayrıştırılmış insanları yeniden ortak değerler etrafında buluşturmak olduğunu söyledi.

“ANADOLU'DA YENİDEN BİRLİK ZAMANI”

Partiler üstü siyaset anlayışlarının temelinde Anadolu'da yeniden birlik sağlamak bulunduğunu belirten Bedri Yalçın, Türkiye'nin daha fazla kutuplaşmaya değil, daha fazla adalete; ayrıcalıklara değil, fırsat eşitliğine; siyasi hesaplaşmalara değil, liyakate ve ortak akla ihtiyaç duyduğunu ifade etti.

Yalçın, Anadolu Birliği Partisi'nin amblemindeki yedi yıldızın Anadolu'nun birliğini, Altı Ok'un Cumhuriyet'in kuruluş ilkelerini, eklenen yedinci okun ise bu ilkelerin devlet yönetiminde hayata geçirilmesinin vazgeçilmez şartını temsil edeceğini belirtti.

Açıklamasında “Çünkü Cumhuriyet'i kurmak kadar, Cumhuriyet'i liyakatle yönetmek de önemlidir.” ifadesine yer veren Yalçın, Mustafa Kemal Atatürk'ün bağımsızlık iradesiyle yeni bir devlet kurduğunu ve Cumhuriyet Halk Fırkası'nda hayat bulan kuruluş ruhunu Anadolu Birliği Partisi çatısı altında yaşatmakta kararlı olduklarını söyledi.

Atatürk'ün mirasına sahip çıkmanın yalnızca geçmişi anmak anlamına gelmediğini vurgulayan Yalçın, Cumhuriyet değerlerini bugünün ihtiyaçlarıyla buluşturmayı ve gelecek kuşaklara daha adil, daha güçlü ve daha liyakatli bir Türkiye bırakmayı hedeflediklerini ifade etti.

Açıklamasının sonunda yedinci okun taşıdığı anlamı özetleyen Yalçın, şu ifadeleri kullandı:

“Altı Ok'un yanına eklediğimiz yedinci ok bir ayrıcalığın değil, hak etmenin; bir makamın değil, sorumluluğun; bir kişinin değil, milletin sembolüdür.”

Bedri Yalçın, açıklamasını Anadolu Birliği Partisi'nin yeni siyasi yaklaşımını özetleyen şu sloganla tamamladı:

“Yedi yıldızla Anadolu'da birlik, yedi okla Cumhuriyet'te liyakat!”

Saat dokuzu beş geçe.

Seksen sekiz yıl önce bugün, 10 Kasım 1938 sabahı, Dolmabahçe Sarayı'ndaki küçük bir odada Mustafa Kemal Atatürk hayata gözlerini yumdu. O günden beri her yıl aynı saatte sirenler çalar, şehirler susar, trafik durur, insanlar olduğu yerde bekler. Bir milletin aynı anda nefesini tuttuğu iki dakika.

Bu yıl o iki dakika başka bir anlam taşıyor. Antalya'da COP31 sürüyor. Dünyanın dört bir yanından gelen liderler, yarın ve öbür gün gezegenin geleceği için aynı masaya oturacak. Otuz yıldır verilen sözleri, tutulamayan hedefleri, kesilen ormanları, ısınan denizleri konuşacaklar.

Ben bu 10 Kasım'da, bu büyük tablonun yanına çok küçük bir hikâye eklemek istiyorum. Bir çınar ağacının ve bir dalın hikâyesi.

Saatler dokuzu beş geçe durdu; ama Yalova'daki çınar hâlâ büyüyor.

Yıl 1930. Atatürk'ün yaz aylarını geçirmeyi sevdiği Yalova'da, deniz kıyısında ulu bir çınarın yanında küçük bir köşk duruyor. Çınarın dallarından biri büyüdükçe köşkün duvarına dayanmış, binaya zarar vermeye başlamış. Görevliler en pratik çözümü öneriyor; dalı kesmek.

Atatürk buna karşı çıkıyor. Dal kesilmeyecek. Onun yerine köşk taşınacak.

Bugün kulağa neredeyse imkânsız gelen bu karar uygulanıyor. İstanbul'dan bir teknik ekip getiriliyor, binanın altına raylar döşeniyor ve köşk, çınara yer açmak için yaklaşık 4,80 metre doğuya kaydırılıyor. O günden beri halk bu yapıya "Yürüyen Köşk" diyor. Köşk bugün bir müze olarak ziyaretçilerini ağırlıyor; çınar ise koruma altında yaşamaya devam ediyor.

Çoğumuz doğayı binalarımıza uydururuz; o, binayı doğaya uydurur.

Bu hikâyeyi her hatırladığımda, kendi mesleğimin içinden bakıyorum. Otelcilik, binaların doğayla en yakın temas kurduğu sektörlerden biridir. Kıyılara, ormanların kenarlarına, dağların eteğine oteller kurarız. Ve çoğu zaman bir dalın, bir ağacın, bir kumulun, bir zeytinliğin projenin önünde durduğu anlar yaşanır. O anlarda verilen karar genellikle aynıdır, projeyi değil, doğayı değiştirmek.

Yalova'daki karar bu alışkanlığın tam tersidir. O gün ev sahibi çınardı; köşk ise misafir. Önce orada ağaç vardı, sonra da bina. Ve misafir, ev sahibine yer açmak için yerinden kalktı.

O gün Yalova'da ev sahibi çınardı; köşk ise misafir.

Bir dalı kesmek birkaç dakikalık bir iştir. Koca bir binayı raylar üzerinde kaydırmak ise zahmetli, masraflı ve sabır gerektiren bir iştir. Bu kararın asıl değeri de burada. Atatürk, doğayı korumanın bedava olmadığını, bir bedeli olduğunu ve bu bedelin ödenmeye değer olduğunu tek bir eylemle anlatmıştır.

Amerikalı ormancı ve düşünür Aldo Leopold, Yalova'daki bu olaydan 19 yıl sonra yayımlanan Kum İlçesi Almanağı adlı kitabında "toprak etiği" kavramını ortaya atar. Leopold'a göre insanın ahlaki sorumluluk alanı yalnızca diğer insanları değil; toprağı, suyu, bitkileri ve hayvanları da kapsamalıdır. Bir eylem, canlılar topluluğunun bütünlüğünü, istikrarını ve güzelliğini korumaya yöneliyorsa doğrudur; aksi hâlde yanlıştır. Yalova'da, henüz adı konulmamış, bu etiğin en yalın uygulamalarından biri yaşanmıştı.

Kesmek kolaydır; korumak bedel ister.

Atatürk'ün doğayla kurduğu ilişkinin tek örneği bu değil. 1925'te Ankara'nın kenarındaki bataklık ve çorak arazi üzerinde bir çiftlik kurmak istediğinde, bu toprağın verimsiz olduğunu, burada bir şeyin yetişmeyeceğini söyleyenler oldu. Ona atfedilen cevap bugün hâlâ hafızalardadır: "Bunu biz yapmazsak kim yapacak?" O çiftlik zamanla örnek bir üretim alanına, bir okula ve Ankara'nın nefes aldığı bir yeşil alana dönüştü. Atatürk 1937'de bu çiftliği millete bağışladı.

Bu soruyu bu hafta Antalya'da toplanan dünya liderlerinin kulağına fısıldamak isterdim. İklim zirvelerinin otuz yıllık hikâyesine baktığımızda, verilen kararların uygulanamamasının en önemli nedenlerinden birinin, herkesin ilk adımı bir başkasından beklemesi olduğunu görürüz. Ekonomistler buna kolektif eylem sorunu der. Atatürk ise aynı soruyu beş kelimelik bir soruyla yanıtlamıştı.

"Bunu biz yapmazsak kim yapacak?"

Bugün bu iki hikâyeden çıkardığım dersleri, bir turizmci ve bir eğitimci olarak, şu şekilde toplamak istiyorum.

Önce var olanı korumak. Bir otel projesine çizgi çekmeden önce, o arazide kimin yaşadığını, hangi ağacın, hangi derenin, hangi kumulun bizden önce var olduğunu görmek gerekir. Projeyi doğaya göre çizmek, doğayı projeye göre kesmekten her zaman daha zordur; ama her zaman daha değerlidir.

Maliyete değil, değere bakmak. Bir binayı kaydırmanın bedeli, bir dalı kesmenin bedelinden daha yüksektir. Ama bir ağacın yüz yıl daha yaşamasının değeri, o farkı fazlasıyla karşılar.

Örnek olmak. Bir liderin tek bir eylemi, yüzlerce genelgeden daha uzun yaşar. Yürüyen Köşk'te bir yönetmelik, bir bildiri ya da bir eylem planı yoktu. Sadece bir karar ve o kararın arkasında duran bir irade vardı. Yaklaşık bir asırdır anlatılıyor olması da bundan kaynaklanıyor.

Beklememek. Doğayı korumak için bir başkasının başlamasını, bir sonraki zirveyi, bir sonraki sezonu beklemek, kaybedilen her günün bedelini artırır.

Bir liderin tek bir eylemi, yüzlerce genelgeden daha uzun yaşar.

Bugün saat dokuzu beş geçe sirenler çaldığında, o iki dakikanın içinde Dolmabahçe'deki durmuş saatleri düşüneceğim. Sonra aklım Yalova'ya gidecek. Deniz kıyısındaki o çınara, raylar üzerinde birkaç metre yürüyen o köşke ve "Bunu biz yapmazsak kim yapacak?" diyen sese.

Atatürk'ü anmanın pek çok yolu var. Bence en güzellerinden biri, bir dalı kesmeden önce bir kez daha düşünmek, bir ağaca yer açmak için gerekirse binayı kaydırmaya razı olmak ve iyi bir işi başlatmak için kimseyi beklememek.

Saygıyla, özlemle ve minnetle.

Onu anmanın en güzel yolu, bir dalı bile kesmeden önce bir kez daha düşünmektir.

Bir milleti esaretten kurtarmak mümkündür. Peki, o milleti sürekli kurtarılmayı bekleme alışkanlığından kim kurtaracak?

Tarihin en çetin mücadelesi, bazen savaş meydanlarında değil, insanın kendi zihninde başlar. Çünkü bir ülkenin sınırlarını özgürleştirmekle, o ülkede yaşayan insanların düşüncesini, iradesini ve sorumluluk bilincini özgürleştirmek aynı şey değildir. İlki bir zaferle tarihe geçebilir; ikincisi ise kuşaklar boyunca süren bir medeniyet meselesidir.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün tarihsel mücadelesini yalnızca kazandığı savaşlarla, kurduğu Cumhuriyet'le ve gerçekleştirdiği dönüşümlerle değerlendirmek, onun düşünsel mirasının önemli bir boyutunu eksik bırakır. Asıl üzerinde durulması gereken, bağımsızlığı kazanmış bir milletin kendi geleceğini kurabilmesi için akla, bilgiye ve iradeye nasıl kavuşacağı sorusudur.

Çünkü bir milleti kurtarmakla, o millete kendi kurtuluşunun sorumluluğunu kazandırmak arasında derin bir fark vardır. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşı Hasan Rıza Soyak'ın yıllar sonra kaleme aldığı Antalya hatırası, tam da bu fark üzerine düşünmemize imkân verir.

Anlatıda, bir milletin geleceğine ilişkin ağır sorumlulukların ortasında, kendi insanlığını hatırlatan bir Mustafa Kemal vardır.

Kendisine atfedilen sözlerden biri, bütün tarihsel görkemin ötesinde, insanın ve toplumun sınırlarına ilişkin sarsıcı bir hakikati dile getirir:

“Fakat nihayet ben de bir insanım be birader. Kutsî bir kuvvetim yoktur ki!”

Bu sözler, olaydan yıllar sonra yayımlanmış bir hatıratın tanıklığıyla günümüze ulaşmıştır. Ancak anlatının düşündürdüğü mesele, tarihsel kaynağın sınırları gözetilerek, bütün ağırlığıyla tartışılabilir.

Bir insan, bir milletin bağımsızlığına öncülük edebilir. Fakat o milletin aklını, vicdanını ve iradesini sonsuza kadar kendi yerine kullanamaz.

İşte bu nedenle Atatürk'ü anlamak, onu insanüstü bir kudretin sahibi olarak görmek değil; insanın kendi aklı, emeği ve ortak sorumluluk bilinciyle neleri başarabileceğini kavramaktır.

Atatürk bizden biridir.

Çünkü onun tarihsel büyüklüğünü anlamlı kılan, insan olmanın sınırlarını aşmış olması değil; o sınırların içinde, kendisinden sonraki kuşakların geleceğini düşünebilmiş olmasıdır.

Ve bugün, aramızdan ayrılışının 88. Yılında asıl sorumuz belki de şudur:

Biz, Atatürk'ü yalnızca hatırlayan bir millet miyiz; yoksa onun işaret ettiği sorumluluğu üstlenebilen bir toplum olmayı ne ölçüde başarabildik?

Bir Hatıratın Açtığı Pencere

1930 yılı.

Cumhuriyet henüz yedi yaşındadır.

Türkiye, uzun savaş yıllarının ardından ekonomik ve toplumsal yeniden yapılanma sürecindedir. Tarımsal üretim, sanayileşme, eğitim, altyapı ve kamu yönetimi alanlarında önemli ihtiyaçlar bulunmaktadır. Osmanlı'dan devralınan borç yükümlülükleri devam etmekte, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkileri de giderek daha fazla hissedilmektedir.

Bağımsızlık kazanılmış, Cumhuriyet kurulmuştur.

Ancak siyasi bağımsızlığın ardından ekonomik kalkınmayı sağlamak, kurumları geliştirmek ve toplumun yaşam koşullarını iyileştirmek uzun soluklu bir süreçtir.

Gazi Mustafa Kemal'in 1930 yılındaki yurt gezileri de bu dönemin koşulları içinde değerlendirilmelidir.

Yakın çalışma arkadaşı Hasan Rıza Soyak, Atatürk'ten Hatıralar adlı eserinde, 6 Mart 1930 tarihinde Antalya'da geçtiğini belirttiği bir konuşmayı aktarır.

Soyak'ın anlatımına göre Mustafa Kemal, halkın karşılaştığı güçlüklerden söz ederken büyük bir sıkıntı içindedir.

Hatıratta kendisine atfedilen sözler arasında şu cümle yer alır:

“Bunalıyorum çocuk, büyük bir ızdırap içinde bunalıyorum...”

Soyak'ın aktardığı konuşmada, ülkenin maddi ve manevi güçlüklerinin yanı sıra toplumun her şeyi yöneticilerden bekleme alışkanlığı üzerinde de durulur.

Anlatının en dikkat çekici ifadelerinden biri şudur:

“Fakat nihayet ben de bir insanım be birader. Kutsî bir kuvvetim yoktur ki!”

Bu sözleri değerlendirirken önemli bir tarihsel ayrımı korumalıyız.

Elimizde, konuşmanın gerçekleştiği anda tutulmuş eksiksiz bir tutanak ya da ses kaydı değil; olaydan yıllar sonra yayımlanmış, Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşı Hasan Rıza Soyak'ın tanıklığına dayanan bir hatırat bulunmaktadır. Bu nedenle konuşmanın kelimesi kelimesine aktarıldığını kesin olarak ileri süremesek de tarihsel yakınlığı ve tanıklık değeri bakımından dikkate alınmayı hak eden bu anlatıyı yalnızca geçmişten kalan bir hatıra olarak okumak yeterli değildir. Asıl önemli olan, satırların ardındaki insani derinliği, toplumsal sorumluluğu ve bir milletin geleceğine ilişkin düşünsel kaygıyı kavrayabilmektir. Çünkü bazı tarihsel tanıklıklar, yalnızca ne yaşandığını öğrenmek için değil; öğrendiklerimizin bugün bize ne söylediğini düşünmek ve o hakikati kendi vicdanımızda içselleştirmek için okunmalıdır.

Bununla birlikte, Soyak'ın tanıklığı, Gazi Mustafa Kemal'in yakın çevresinde nasıl hatırlandığını ve dönemin sorunlarının nasıl anlamlandırıldığını incelemek açısından dikkate değerdir.

Dahası, anlatıda öne çıkan düşünce, Cumhuriyet'in yurttaşlık, eğitim ve toplumsal gelişme hedefleri üzerine daha geniş bir sorgulamaya imkân tanır.

Bir toplumun geleceği, tek bir insanın iradesine ne ölçüde emanet edilebilir?

Kurtarılmayı Beklemek ile Sorumluluk Üstlenmek Arasında

Toplumların karşılaştığı güçlükler yalnızca ekonomik kaynakların yetersizliğiyle açıklanamaz. Kurumların niteliği, eğitim imkânları, toplumsal alışkanlıklar ve bireylerin ortak hayata katılma biçimleri de gelişmenin yönünü etkiler.

İnsan bazen karşılaştığı sorunların çözümünü bütünüyle kendisi dışında arar. Bir yöneticiye, bir kuruma, bir otoriteye veya olağanüstü nitelikler atfettiği bir kişiye yönelir. Elbette kamusal sorunların çözümünde devletin ve kurumların sorumluluğu vardır. Yurttaşın kamu hizmeti beklemesi de meşru bir haktır. Ancak bu haklı beklenti ile toplumun bütün sorunlarının tek bir kişinin iradesiyle çözülebileceğine inanmak aynı şey değildir.

Soyak'ın aktardığı konuşmanın düşündürdüğü temel ayrım burada ortaya çıkar. Bir toplumun ilerlemesi, yalnızca yönetenlerin kararlarına değil; kurumların işleyişine, bilgi üretimine, eğitime, hukuka, emeğe ve yurttaşların toplumsal hayata katılımına da bağlıdır.

Bu nedenle Cumhuriyet'i yalnızca bir yönetim biçimi olarak değil, aynı zamanda bir yurttaşlık sorumluluğu çerçevesinde de değerlendirmek mümkündür.

Tebaa olmaktan yurttaş olmaya geçiş, yalnızca hukuki statünün değişmesiyle sınırlı değildir. Bireyin kendisini ortak hayatın hak sahibi ve sorumlu bir öznesi olarak görmesiyle de ilgilidir.

Burada düşünsel açıdan önemli bir mesele vardır:

Bir insanın tarihsel büyüklüğünü kabul etmek, toplumun kendi sorumluluğunu ona devretmesini gerektirmez.

Atatürk'ü gerçekten anlamak, ondan her şeyi bekleyen bir toplum olmak değil; onun milletine duyduğu güveni kendi aklımızda, vicdanımızda ve sorumluluğumuzda yaşatabilmektir.

Cumhuriyet'in Görünmeyen İnşası

Bir devletin kuruluş tarihi bellidir.

Bir okulun, fabrikanın veya kurumun açıldığı gün kayıtlara geçirilebilir.

Fakat bir toplumun düşünme alışkanlıklarının ne zaman ve ne ölçüde değiştiğini kesinlikle belirlemek mümkün değildir. Çünkü toplumsal dönüşüm, yalnızca hukuki düzenlemelerden ve kurumsal yapılardan ibaret değildir.

Okul açmakla öğrenme kültürünün gelişmesi aynı şey değildir.

Bilim kurumları oluşturmakla bilimsel düşüncenin toplumsal hayatta yerleşmesi aynı şey değildir.

Hukuk düzeni kurmakla adalet duygusunun gündelik ilişkilerde karşılık bulması da aynı şey değildir.

Bütün bunlar birbirini destekleyen, ancak farklı zamanlarda ve farklı koşullarda gelişen süreçlerdir. Cumhuriyet'in eğitim, hukuk, ekonomi ve kamu yönetimi alanındaki dönüşümlerini değerlendirirken bu uzun vadeli boyutu göz önünde bulundurmak gerekir.

Soyak'ın aktardığı konuşmada, uzmanlık sahibi, bilgili, geniş düşünceli ve çalışkan insanlara duyulan ihtiyacın vurgulanması da bu açıdan anlamlıdır.

Buradan hareketle şu düşünceye ulaşabiliriz:

Bir toplumun gelişmesi, yalnızca sahip olduğu maddi kaynaklarla değil; o kaynakları değerlendirebilecek bilgi, kurum ve insan birikimiyle de ilişkilidir.

Bilgi, sorumlulukla birleşmediğinde toplumsal faydaya dönüşmeyebilir.

Kurumlar, onları yaşatacak ilkeler ve insanlarla desteklenmediğinde beklenen işlevlerini yerine getiremeyebilir. Ve hiçbir toplumsal dönüşüm, yalnızca kuruluş anındaki iradeyle tamamlanmış sayılmaz.

Medeniyet, insanın ne bildiğiyle değil; bildiğini neye dönüştürdüğüyle başlar.

Bu nedenle Cumhuriyet'in kuruluşunu tarihsel bir olay, onun kurumsal ve toplumsal gelişimini ise kuşaklar boyunca devam eden bir süreç olarak düşünmek gerekir.

Bir Fincan Kahve ve Tarihin Sessizliği

Soyak'ın hatıratında Antalya'daki konuşmanın sonunda dikkat çekici bir ayrıntı daha yer alır. Anlatıya göre Mustafa Kemal'in gözleri dolar. Ardından Soyak'tan kahve getirilmesini ister.

Soyak, onun gözyaşlarını görmesini istemediğini düşünerek odadan çıkar ve hemen geri dönmez.

Bu sahne, bir tanığın yıllar sonra kaleme aldığı hatırasının bir parçasıdır.

Dolayısıyla Mustafa Kemal'in o anda ne hissettiğini veya kahve istemesinin gerçek nedenini kesin biçimde bildiğimizi söyleyemeyiz.

Soyak'ın gözlemi ile bu gözleme yüklediği anlamı birbirinden ayırmak gerekir. Yine de anlatı, tarihsel kişiliklerin insani yönlerini düşünmek açısından etkileyicidir.

Bir fincan kahve…

Bir odanın sessizliği…

Ve bir tanığın hafızasında kalan duygusal bir an.

Bu sahneyi okurken asıl üzerinde durulması gereken, gözyaşlarının ardındaki duyguları kesin biçimde adlandırmak değildir. Daha önemli olan, büyük tarihsel sorumluluklar üstlenmiş insanların da sınırlı imkânlarla, zaman baskısıyla ve çözülememiş sorunlarla karşı karşıya kaldığını hatırlamaktır. Çünkü güçlü olmak, her soruna tek başına çözüm bulabilmek anlamına gelmez.

Sorumluluk sahibi olmak da insanın kendi sınırlarını inkâr etmesini gerektirmez. Aksine, sınırların farkında olmak; kurumlara, bilgiye, iş birliğine ve ortak emeğe duyulan ihtiyacı daha görünür kılar.

İnsan olmanın derinliği, her şeye yetebilmekte değil; her şeye yetemeyeceğini bilirken sorumluluktan vazgeçmemektedir.

Saat Dokuzu Beş Geçe

Bugün 10 Kasım.

Saat dokuzu beş geçe Türkiye'nin pek çok yerinde sirenler çalacak, insanlar saygı duruşunda bulunacak.

Mustafa Kemal Atatürk, aramızdan ayrılışının 88. Yılında anılacak.

Bu anma, yalnızca geçmişe yönelmiş bir hatırlama olarak kalmak zorunda değildir. Aynı zamanda Cumhuriyet'in kuruluşundan bugüne uzanan toplumsal sorumluluklar üzerine düşünmek için de bir fırsattır. Çünkü anmak ile anlamak birbirini tamamlayan, fakat aynı olmayan iki eylemdir.

Anmak, geçmişe duyulan saygıyı ifade eder.

Anlamak ise geçmişte yaşananları bugünün sorularıyla yeniden değerlendirmeyi gerektirir.

Gazi Mustafa Kemal'in fotoğrafını duvara asmak, adını meydanlarda yaşatmak, sözlerini hatırlamak tarihsel hafızanın parçalarıdır. Fakat onun düşünsel mirasını değerlendirmek, bu sembollerin ötesinde bir çabayı da gerekli kılar.

Bir çocuğa yalnızca bilgi aktarmak yerine düşünmeyi öğretmek…

Bir gencin soru sormasına imkân tanımak…

Bilimsel yöntemi ve eleştirel düşünceyi önemsemek…

Emeğin değerini teslim etmek…

Hukukun ve kurumların kişilere bağlı olmadan işleyebilmesini gözetmek…

Ortak geleceği yalnızca başkalarının kararlarına bırakmamak…

Bunların her biri, Cumhuriyet'in yurttaşlık anlayışı üzerine düşünürken önem taşıyan sorumluluktur. Çünkü Cumhuriyet, yalnızca geçmiş kuşaklardan devralınan bir tarihsel miras değil; her kuşağın kendi koşulları içinde yeniden anlamlandırdığı ortak bir yaşam düzenidir.

Atatürk Bizden Biridir

Bugün Gazi Mustafa Kemal'i düşünürken, Hasan Rıza Soyak'ın hatıratında yer verdiği Antalya anlatısı da zihnimde beliriyor.

Bir milletin tarihine yön vermiş bir insanın, kendisine atfedilen olağanüstü beklentiler karşısında insan olmanın sınırlarını hatırlattığı bir anlatı…

“Ben de bir insanım be birader…”

Bu sözün hatıratta yer aldığı biçimi bile düşündürdüğü çok şey var.

Atatürk'ün tarihsel rolünü anlamak için onu insanüstü bir varlık olarak tasavvur etmek gerekmez. Onun askeri ve siyasi faaliyetlerini, Cumhuriyet'in kuruluşundaki yerini, gerçekleştirdiği dönüşümleri ve yaşadığı dönemin koşullarını tarihsel belgeler ışığında değerlendirmek mümkündür.

İnsani yönüne ilişkin hatıratlar ise bu tarihsel incelemeyi tamamlayan, ancak kendi kaynak sınırları içinde ele alınması gereken tanıklıklardır.

Bu ayrımı korumak, saygıyı azaltmaz.

Tam tersine, tarihsel kişilikleri daha gerçekçi ve daha derinlikli bir biçimde anlamamıza yardımcı olur.

Aramızdan ayrılışının üzerinden 88 yıl geçti.

Bugün onun döneminden farklı bir dünyada yaşıyoruz. Toplumsal ihtiyaçlarımız, teknolojik imkânlarımız ve karşılaştığımız sorunlar değişti.

Ancak Soyak'ın aktardığı konuşmanın gündeme getirdiği soru, bugün de düşünmeye değerdir:

Bir toplum, kendi geleceğinin sorumluluğunu ne ölçüde üstlenebilmektedir?

10 Kasım'ın en anlamlı sorularından biri budur. Çünkü bir milletin kurucusuna duyulan saygı, yalnızca geçmişte yapılanları hatırlamakla değil, geleceğe karşı gösterdiği özenle de anlam kazanır.

Bugün bir dakikalığına duracağız.

Ama o bir dakikanın anlamı, sonrasında nasıl yürüdüğümüzde saklı.

Atatürk bizden biridir.

Çünkü tarihsel büyüklük, insan olmanın dışında değil; insanın aklı, iradesi, emeği ve başkalarıyla birlikte hareket edebilme yeteneği içinde ortaya çıkar. Onu gerçekten anlamak, kendisine atfedilen her sözün kesinliğine sorgusuz inanmak da değildir.

Tarihsel kaynakları dikkatle okumak, tanıklıkları belgelerden ayırmak ve geçmişi bugünün sorumluluklarıyla ilişkilendirebilmektir.

Atatürk'ü anlamak, onun her şeyi yapmış olduğuna inanmak değil; bizim de yapmamız gereken şeyler olduğunu idrak etmektir. Çünkü bir milletin geleceği, yalnızca kendisini kurtaranların değil; o kurtuluşun değerini anlayıp sorumluluğunu üstlenen kuşakların da eseridir.

Ve belki de 10 Kasım'ın en derin anlamı burada saklıdır:

Bir insanı gerçekten yaşatmak, onu tarihin dışına çıkarıp erişilmez kılmak değil; bıraktığı düşünsel mirası bilgiyle, vicdanla ve sorumlulukla geleceğe taşıyabilmektir.

Saygıyla, minnetle, özlemle ve rahmetle anıyoruz. Ruhu şad, hatırası daima aziz olsun.

Kaynak notu: Yazının merkezindeki Antalya anlatısı, Hasan Rıza Soyak'ın Atatürk'ten Hatıralar adlı eserinin 1973 tarihli baskısına (s. 405–406) atıf yapılmıştır.

Anadolu Birliği Derneği tarafından 2001 yılında başlatılan ve çeyrek asırdır sürdürülen Atatürk’ün ruhuna Mevlid-i Şerif okutma geleneği, bugün Anadolu Birliği Partisi çatısı altında devam ediyor.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ölümünün 88. yıl dönümünde Antalya’da düzenlenecek Mevlid-i Şerif programıyla anılacak.

Anadolu Birliği Derneği tarafından 2001 yılında başlatılan ve yıllar içerisinde geleneksel hale gelen anma programı, dernek döneminden parti dönemine uzanan 25 yıllık geçmişiyle bu yıl da gerçekleştirilecek. Böylece Atatürk’ün ruhuna Mevlid-i Şerif okutulması geleneği, Anadolu Birliği Partisi tarafından sürdürülmüş olacak.

Anadolu Birliği Partisi Genel Başkanı Bedri Yalçın, 10 Kasım Atatürk’ü Anma Günü dolayısıyla yaptığı basın açıklamasında, Atatürk’ü saygı, minnet ve rahmetle andıklarını belirtti.

Yalçın açıklamasında, Atatürk’ün yalnızca bir asker ve devlet adamı olmadığını; bağımsızlığın, milli egemenliğin ve Cumhuriyet değerlerinin simgesi olduğunu vurguladı. Atatürk’ün Türk halkına vatandaşlık bilinci kazandırdığını, seçme ve seçilme hakkıyla halkın kendi kendini yönetmesinin önünü açtığını ifade etti.

GELENEK 25 YILDIR YAŞATILIYOR

Anadolu Birliği Derneği döneminde başlatılan bu anlamlı etkinliğin, kurumun siyasi parti kimliğiyle faaliyetlerini sürdürdüğü dönemde de devam ettirilmesi dikkat çekiyor. 2001 yılında başlayan gelenek, 2026 yılında 25. yılına ulaşırken, bu yılki program 21. Mevlid-i Şerif olarak gerçekleştirilecek.

MEVLİD-İ ŞERİF PROGRAMI

• Tarih: 10 Kasım 2026 Salı
• Saat: 12.00
• Yer: Muratpaşa Camii – Antalya

Anadolu Birliği Partisi Genel Başkanı Bedri Yalçın, kamuoyunu programa davet ederek Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı, minnet ve rahmetle andıklarını bildirdi.