Otele girişte resepsiyon görevlisi gülümseyerek bileğinize plastik bir bant takar.

Rengi bellidir, kilidi tek yönlüdür. Bir kez kapandı mı, ancak makasla çıkar.

O andan sonra adınızı soran pek olmaz. Bileğinize bakarlar.

Bu küçük nesne tatil boyunca nereye girebileceğinizi, neyi alabileceğinizi, neyi bir daha isteyebileceğinizi söyler. Fakat bir şey daha yapar. Kim olduğunuzu da sessizce değiştirir.

Meslek hayatım boyunca aynı sahneyi defalarca izledim. Evinde bir dilim ekmeği israf etmeyen insan, büfede tabağını dağ gibi doldurup yarısını bırakır. İş yerinde sırasını sabırla bekleyen insan, sabah yedide şezlonga havlu atmak için koşar. Garsona, evinde çocuğuna konuştuğundan daha sert konuşur.

Kötü insanlar mı? Hayır.

Aynı insanlar. Yalnızca bileklik takmışlar.

Turizm literatürü misafiri yıllardır memnuniyet anketleriyle ölçtü. Neyi beğendiğini, neye kaç puan verdiğini sorduk. Ama tatilde insanın neye dönüştüğünü pek sormadık.

Bu yazı o soruyu soruyor.

Tatil, insanın gündelik hayatta sakladığı yüzünü gösterdiği yerdir.

Turizm antropolojisinde Victor Turner'ın “eşik” kavramından söz etmiştir. Tatilde unvanlar askıya alınır; genel müdür ile öğretmen aynı havuzda, aynı bornozla durur. Turner buna hiyerarşisiz bir birliktelik, “communitas” der.

Bu, eşiğin aydınlık yüzüdür.

Bugün gölgesine bakmak istiyorum.

Çünkü eşikte yalnızca unvanlar askıya alınmaz. Bazen ölçüler de askıya alınır.

Gündelik hayatta bizi tutan şey çoğu zaman yalnızca vicdanımız değildir. Bakışlardır. Komşunun ne diyeceği, müdürün ne düşüneceği, çocuğumuzun öğretmeniyle markette karşılaşma ihtimali… Bu bakışlar görünmez bir korkuluk gibi davranışımızı hizada tutar.

Tatilde o korkuluk kalkar. Sizi tanıyan kimse yoktur. Ve insan belki ilk kez, iyi davranırken kimin için iyi davrandığı sorusuyla baş başa kalır.

Aslında otelde bakış eksik değildir. Garson görür, kat görevlisi görür, havuz görevlisi görür. Yalnızca o gözler, bizim önemsiz saymayı seçtiğimiz insanların gözleridir.

Ahlak, kimse tanımazken de aynı kalabilen davranıştır.

Sosyal psikolojide “bireysizleşme” diye bir kavram vardır. Philip Zimbardo ve ondan sonraki araştırmacılar, insanın kalabalıkta, tanınmadığında ve tek tip göründüğünde kendi değer yargılarından uzaklaşabildiğini gösterdi. Maske, üniforma, kalabalık… Hepsi insanı biraz daha az “kendisi” yapar.

Her şey dahil bir tesiste bin kişi aynı renkte bileklik taşır.

Aynı büfeden alır, aynı havuza girer, aynı gösteriyi izler. Kimse kimsenin adını bilmez. Personel için bir oda numarasısınız, öteki misafir için kuyrukta önünüzdeki bir sırt.

Bileklik bir kimlik değildir, bir kategoridir. “Ultra”, “VIP”, “Standart”. İnsanı yalnızca neye hakkı olduğuyla tanımlar.

Ve insan, kendisine nasıl bakıldığına zamanla benzer.

Kendisine yalnızca hakları üzerinden bakılan insan, bir süre sonra yalnızca hakları üzerinden düşünmeye başlar. Sorumluluk dili susar, talep dili konuşur.

Adını kaybeden insan, sorumluluğunu da kolay kaybeder.

Davranış iktisatçısı Richard Thaler'in “zihinsel muhasebe” kavramı bize önemli bir şey söyler. İnsan parasını tek bir kasada tutmaz; zihninde ayrı ayrı hesaplar açar.

Peşin ödenmiş tatil, o hesapta kapanmış görünür. Büfedeki her tabak artık bedava algılanır.

Bedava algılanan şeyin değeri düşer.

Buna bir de “batık maliyet” yanılgısı eklenir: “Parasını verdim, hakkımı alayım.” İnsan acıktığı için değil, ödediğinin karşılığını aldığını hissetmek için yer.

Bunu sahadaki rakamlarda da gördüm. Beş ülkede 21 beş yıldızlı otelde yürüttüğümüz araştırmada, geceleme başına satın alınan domates oda kahvaltı bir otelde 0,04 kilogramdı. Ultra her şey dahil bir tesiste ise 0,77 kilograma çıkıyordu.

Yaklaşık yirmi kat.

Misafir yirmi kat daha aç değildi.

Yirmi kat daha “hak sahibi” hissediyordu.

Tabaktaki fazlalık midenin değil, zihnin ürünüdür. Ve o zihnin bedelini önce çöp konteyneri, sonra toprak, sonra hepimiz öderiz.

Tabağı dolduran açlık değil, kaybetme korkusudur.

Sabah yedi. Havuz başı henüz boş.

Ama şezlongların yarısında havlu var. Sahipleri kahvaltıda, bazıları hâlâ uykuda.

Bu küçük sahne, sosyal bilimlerin en eski sorularından birini anlatır. Ekolog Garrett Hardin buna “ortak alanın trajedisi” der: Herkesin olan ama kimsenin sorumluluğunda olmayan alan, her bireyin kendi payını büyütme çabasıyla tükenir.

Şezlong ortaktır. Havlu ise “benim” demenin en ucuz yoludur.

Psikologlar buna bölgesellik der. İnsan belirsizlik duyduğu yerde işaret bırakır. Havlu, “birazdan burada yer bulamayacağım” korkusunun nesnesidir.

Asıl dikkat çekici olan şudur: Havluyu ilk atan çoğu zaman kötü niyetli değildir. Ama onu gören ikinci kişi ertesi sabah daha erken kalkar. Üçüncüsü daha da erken. Birkaç gün içinde güvensizlik, tesisin kültürü olur.

Sosyal psikolojinin “sosyal kanıt” dediği bu mekanizma hem kötüyü hem iyiyi çoğaltır. Herkesin havlu attığı yerde havlu atmamak saflık sayılır. Kimsenin atmadığı yerde atmak ayıp sayılır.

Kurallar havluyla değil, örnekle yerleşir.

“Bütün yıl çalıştım, hak ettim.”

Bu cümle tatilin en masum ve en tehlikeli cümlesidir.

Psikolojide “ahlaki izin” olarak bilinen bir etki vardır. Benoit Monin ve Dale Miller'ın çalışmalarının gösterdiği gibi, insan geçmişte iyi davrandığını ya da fedakârlık yaptığını hissettiğinde, sonrasında daha özensiz davranmayı kendine mubah görebilir.

Tatil, bütün yılın fedakârlığına kesilmiş bir ödül makbuzu gibi algılanır. Makbuz elimizdeyken garsonu bekletmek, odayı darmadağın bırakmak, gece yarısı gürültü yapmak “hak” sayılır.

Oysa hak yalnızca bizim yorgunluğumuzla değil, başkasının emeğiyle de ölçülür.

Sizin dinlendiğiniz o hafta, birileri bütün yılın en yorucu haftasını yaşar.

Daha önceki bir yazımda rasyonalizasyondan söz etmiştim: “Herkes yapıyor”, “kimse zarar görmüyor”, “hak ettim”. Tatil, bu üç cümlenin en kolay söylendiği yerdir.

Dinlenmek hak edilir; başkasını yormak hak edilmez.

Misafirin bileğinde bir bant varsa, çalışanın göğsünde de bir yaka kartı vardır.

Çoğu zaman üzerinde yalnızca bir isim yazar. Soyadı yoktur, memleketi yoktur, hikâyesi yoktur.

Bilekliğin karşısında yaka kartı durur. İki anonimlik karşılaşır. Biri hizmet almayı, öteki hizmet etmeyi bir rol olarak oynar.

Sosyolog Arlie Hochschild, hizmet çalışanlarının yalnızca bedenleriyle değil duygularıyla da çalıştığını gösterdi ve buna “duygusal emek” dedi. Gülümsemek iş tanımının parçasıdır; incinmek değildir.

Bin misafirin bin farklı “tatil benliğini” gün boyu karşılayan insan, akşam lojmana döndüğünde kendi benliğini bulmakta zorlanır.

Sezon sonunda gençlerden en çok duyduğum cümle şudur: “Bir daha bu işi yapmayacağım.”

Meslekten kopuşun sebebi her zaman düşük ücret değildir. Bazen yalnızca bir yaz boyunca insan yerine konmamaktır.

Misafiri insan yapmayan sistem, çalışanı da insan olmaktan çıkarır.

Peki çözüm bilekliği kaldırmak mı?

Hayır. Bileklik bir araçtır. Sorun aracın kendisi değil, insanı tanımlamaya başlamasıdır.

Otelciler olarak elimizde insan davranışını değiştirmenin yasaklardan çok daha güçlü araçları var.

Birincisi isimdir. Misafire adıyla seslenen, çalışana da adıyla seslenilmesini öğreten tesiste anonimlik kırılır. Tanınan insan daha özenli davranır.

İkincisi tasarımdır. Davranış bilimcilerinin “dürtme” dediği küçük müdahaleler büyük sonuçlar doğurur. Daha küçük tabak, sık tazelenen ama az doldurulan tepsiler, ikinci kez gelmeyi teşvik eden servis. Misafiri azarlamadan israfı azaltır.

Üçüncüsü örnektir. Şezlong kuralını kağıda yazan değil, onu herkesin gözü önünde nezaketle koruyan bir havuz görevlisi. Havluyu toplayıp “yer herkes için” diyebilen bir kültür.

Dördüncüsü hikâyedir. Büfedeki yemeği kimin pişirdiğini, domatesin hangi köyden geldiğini anlatan küçük bir not, tabağı bir ürün olmaktan çıkarıp bir emek hâline getirir. İnsan emek olduğunu bildiği şeyi kolay atmaz.

Beşincisi en zor olanıdır: Misafiri müşteri olarak değil, emanet olarak görmek. Kendisine emanet gibi davranılan insan, çoğu zaman emanete yakışır biçimde davranır.

İyi otel misafirini denetlemez; misafirin içindeki iyi insanı davet eder.

Tatil biterken bileklik makasla kesilir. Plastik çöpe gider.

Fakat tatilde kim olduğumuz bizimle eve döner.

İnsan karakterini çoğu zaman sınırların içinde değil, sınırların gevşediği anlarda gösterir. Tatil, o anların en uzunudur.

Çocuklarımız bizi en çok orada izler. Tabağımızda ne bıraktığımızı, şezlongda kime yer açtığımızı, garsona nasıl teşekkür ettiğimizi görürler. Ve bir gün kendi tatillerinde aynı şeyi yaparlar.

Tatil, gündelik hayattan kaçış değildir. Gündelik hayatta kim olduğumuzun sınavıdır.

Bileklik size nereye girebileceğinizi söyler.

Nasıl biri olarak gireceğinize ise siz karar verirsiniz.

İnsanın gerçek bileti bileğindeki plastik değil, yüreğindeki terbiyedir.

Siyonizm’in İsrail devletiyle somutlaşmasına giden yolun açılmasında, Almanya’da Hitler’e mal edilen “Holokost” (1941-1945) hadisesi belirleyici bir rol oynadı.

İkinci Dünya Savaşı’nı da Almanya’nın yükselişini durdurmak ve Siyonizm temelinde kurulacak yeni dünya düzeninin önünü açmak amacıyla planlanmış bir katliam olarak değerlendiriyorum.

Avrupa’daki katliamların ardından, “soykırıma uğrayan halk” olarak gösterilen Yahudilerin ve Yahudi dininin Siyonist güçler tarafından araçsallaştırıldığını düşünüyorum. Bu süreçte antisemitizm, küresel ölçekte bir tabu ve uluslararası hukukta suç olarak ele alınan bir kavram hâline geldi. Bugün ise Siyonistlerin, Yahudi kimliğini ve antisemitizm suçlamasını kendi politikalarını korumak için bir kalkan olarak kullandıklarını ileri sürüyorum.

PLANLI HOLOKOST PROJESİ

İşlediği suçların sorumluluğunu başkalarına yükleyen, düşmanlarını birbirine düşürerek zayıflatan ve eylemlerine hukuki kılıflar hazırlayarak kendisini dokunulmaz kılmaya çalışan Siyonist güçler, “Planlı Holokost” ile kurulduğunu ileri sürdüğüm İsrail devleti örneğinde olduğu gibi, dünyayı yönetmenin en kolay yollarından birinin bölmek, parçalamak ve yönetmek olduğunu da zaman içinde öğrendiler.

Tanrı’ya olan inancı tarikatlarla ve laiklik çıkmazıyla karşı karşıya getirdiler. Sağ elimizi sol elimizle kavga ettirdiler. Kadınları ve erkekleri cinsiyet üzerinden birbirine düşman ettiler; renkleri bile çatışmanın konusu hâline getirdiler. Dünyanın vazgeçilmez zenginlikleri olan ana dillerimizi ve kültürlerimizi birbirinden ayrıştırarak soldurdular. Farklılıklarımızı zenginliğimiz olmaktan çıkardılar.

Varlık içinde fakirleştik!

Şimdi ise yolun sonuna geldiğimizi düşünüyorum.

Son yüzyılda farklı düşünce ve inançlara sahip insanları ayrıştırarak yöneten Siyonistlerin bu maharetli siyaseti; 20 Mart 2003’te Irak’a, gerçekte var olmayan “kitle imha silahları” gerekçesiyle girmeleri, 11 Mart 2020’de DSÖ aracılığıyla “pandemi” ilan edilmesi ve 7 Ekim 2023’te “Hamas yalanı” ile Gazze’de başlattıkları insan soykırımı, uyuyan, olup bitenin farkında olmayan veya işinden gücünden dolayı toplumsal olaylara ilgisiz kalan insanları uyandırdı.

Toplumların ayrıştırılmış ve bu sayede yönetilebilir durumda kalmasını isteyen Siyonist güçlerin, insanların bu uyanışını bastırmaya çalıştığını ileri sürüyorum.

SİYONİST ÇATLAK BÜYÜYOR

Yöntemlerinde etkin oldukları teknolojik üstünlükleriyle, tartışmasız küresel güç durumundaki FED, BM, AB, Avrupa Konseyi, NATO, siyasi partiler, STK’ler ve Mason locaları gibi örgütleri kullanıyorlar. Ancak toplumların önüne kurdukları bu barajlar çatlamaya başladı. Çatlak biraz daha büyürse insanların önüne kurdukları bu setlerin yıkılacağını biliyorlar.

Son olarak, Siyonist İsrail’i kurmak için planladıklarını ileri sürdüğüm “Holokost yalanının” merkezi olan Almanya’da büyük bir çatlak çıktı.

Berlin eyalet seçimleri öncesinde, Sol Parti’nin baş adayı Elif Eralp’in katıldığı seçim kampanyası sırasında yaşananlar bu çatlağın somut örneği oldu. Bir mitingde rapçi Dahabflex’in Gazze’deki yıkıma ve ölümlere karşı seslendirdiği şarkının ardından, Sol Parti’nin Neukölln ilçe örgütüne yönelik sağcı bir medya kampanyası başlatıldı.

Partinin baş adayı Elif Eralp ile Sol Parti Berlin eyalet eş başkanı Kerstin Wolter, kendi partilerini savunmak yerine eleştirilere katıldı. Bana göre ikili, düzen siyasetinin gözündeki güvenilirliklerini kanıtlamak için çaba gösteriyordu.

Sol Parti Neukölln ilçe örgütünün Herrfurthplatz’da, “Kapitalizme Öfke” sloganıyla düzenlediği seçim mitingine yaklaşık bin kişi katılmıştı. Berlin Eyalet Meclisi ve ilçe meclisi (BVV) adaylarının konuşmalarının yanı sıra müzisyenler de sahne aldı. Bu isimlerden biri de rapçi Dahabflex’ti.

“YAHUDİ DEĞİL, SİYONİZME KARŞIYIZ” DEDİLER

Etkinliğin sonlarına doğru Dahabflex, “Soykırımı Durdurun” adlı şarkısını seslendirdi. Şarkının sözleri arasında “Yallah, yallah, intifada” ve “IDF’ye (İsrail Savunma Kuvvetleri) ölüm” dizeleri de yer alıyordu.

Şarkının bir başka bölümünde ise “Biz antisemit değiliz. Milyonlarca insan yerinden edildi. Bu yüzden barış talep ediyoruz.”

Ancak bu ifadeler, siyasetçilerin ve medyanın öfkeli bir linç fırtınası koparmasını engellemedi. Bana göre Siyonizm’in çatladığı  tamda burada görünür hale geldi.  

Berlin’in önde gelen günlük gazetelerinden Tagesspiegel “açık Yahudi düşmanlığı”ndan söz ederken, sansasyon gazetesi Bild olayı “İsrail’e karşı şiddet çağrısı” olarak nitelendirdi. CDU’nun baş adayı Stefan Evers, Berlin Sol Partisi’ndeki antisemitizmin “artık bir istisna değil, siyasi sistemin bir parçası” olduğunu ilan etti. Yeşiller siyasetçisi Werner Graf, Sol Parti’yi “şiddeti kışkırtmakla” suçlarken, Sosyal Demokrat Parti’nin (SPD) baş adayı Steffen Krach da Sol Parti’yi “İsrail’e yönelik nefrete platform sağlamakla” itham etti.

 Gazze’deki soykırımın başlamasının üzerinden üç yıl geçmişken, bu tür uydurma karalamalar yeni değildi. Siyonist İsrail’in savaş politikalarını sorgulamaya cüret eden herkes, eleştirisi birkaç cümleden ibaret olsa bile  satırdan ibaret olsa bile, derhal hedef tahtasına oturtuluyordu.

Gerçekten sol bir parti, bu sağcı kampanyaya karşı durmalı ve “şiddet” olarak sunulan, “antisemitizm” ile ilişkilendirilen suçlamalara karşı kendi tutumunu açıkça ortaya koymalıydı. Sol Parti ise tam tersini yaptı. Kendi mitinginin arkasında durmak yerine, düzen siyasetçileri ve medyanın yürüttüğü kampanyaya katıldı.

Sol Parti’nin seçimdeki baş adayı Elif Eralp, rapçinin performansını “mümkün olan en sert ifadelerle” kınadı. Eralp, “Şiddet çağrıları ve insanların öldürülmesine yönelik çağrılar kesinlikle kabul edilemez.” dedi.

Eralp, Neukölln ilçe örgütünden “böyle bir ihlalin nasıl yaşanabildiğini aydınlatmasını ve bunun sonuçları olmasını” beklediğini söyledi. Eyalet eş başkanı Kerstin Wolter de sözler karşısında “çileden çıktığını” belirterek yaptırım talep etti.

Buna karşılık Sol Parti Neukölln ilçe yönetim kurulu sözcüsü Hermann Nehls ise Dahabflex’in performansını savundu. Nehls, Berliner Zeitung’a yaptığı açıklamada, rapçinin “savaşa ve soykırıma karşı, barıştan yana ve antisemitizme karşı net bir tavır aldığı” için davet edildiğini söyledi.

Şarkının “asıl programın bir parçası olmadığını” ve “kendiliğinden” seslendirildiğini belirtti. Nehls, “Şarkı sözlerinden yola çıkarak bizi şiddet çağrısı yapmakla suçlamak, apaçık bir seçim kampanyası manevrasıdır.” dedi. Buna rağmen, o akşam yaşananlarla ilgili bir iç değerlendirme yapılacağını da açıkladı.

Dahabflex ise suçlamaları reddetti. Rapçi, etkinliğin bağlamından koparılarak iki dizeye indirgendiğini ve sivillerin öldürülmesi çağrısında hiçbir zaman bulunmadığını vurguladı.

Elif Eralp’in kendisine örnek aldığını söylediği New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani de seçim kampanyası boyunca zaman zaman İsrail hükümetine yönelik sert eleştirileriyle öne çıkmıştı. Ancak bu, seçildikten sonra Beyaz Saray’a giderek Trump’la görüşmesine engel olmadı. Mamdani orada Trump’la son derece iyi anlaştı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun New York’a ayak basması halinde tutuklanacağı yönündeki vaadi ise verildiği hızla rafa kaldırıldı.

Solun dışındaki sağ partiler, Gazze’deki soykırımı en başından beri destekledi ve bu politikayı mevcut seçim kampanyasında da sürdürdü.

Ekim 2023’te Federal Mecliste (Bundestag) oybirliğiyle kabul edilen ve İsrail’le dayanışmayı ifade eden bir kararı desteklediler. 2025’te Trump’ın Gazze’ye yönelik katliamcı sömürge planını alkışladılar. Aynı yıl Federal Konseyde (Bundesrat) 1 trilyonluk savaş kredilerine onay verdiler.

Bütün bu gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde, Berlin’de Sol Parti’nin bir mitinginde rapçi Dahabflex’in Siyonist İsrail’e karşı Filistin’in yanında yer alması ve Gazze’deki soykırımı hatırlatması, partiyi bir anda antisemitizm suçlamalarının merkezine taşıdı. Bu tartışmada Siyonistlerin sivri oklarının hedefinde, seçimi kazanan Elif Eralp vardı.

Seçim sonrasında rapçi Dahabflex’in sözleri yeniden gündeme geldi.

ALMANYA’DA SİYONİZM KAZASI

Sayfanın orijinali için (bkz)

Tartışmanın ilk aşamasında, alışıldık kaygı yeniden gündeme getirildi:

Siyonistlerin Gazze’de gerçekleştirdiği soykırım eylemleri, Almanya’daki Yahudilerin geleceğiyle ilişkilendirildi. Almanya’daki “Yahudiler” güya çok endişeliydi.

Benim görüşüm ise farklı: Yahudilerin tamamını Siyonizm ile özdeşleştirmek doğru değildir. Nitekim İsrail’in Yahudiler adına konuşma iddiasına karşı çıkan ve kendisini Siyonizmden ayrı tutan Yahudi çevreler de bulunmaktadır.

Bununla birlikte, Dahabflex’in performansına katılmak veya bu performansın gerçekleştiği mitingle ilişkilendirilmek bile, bugün Sol Parti’nin eyalet başbakanlığı için adı geçen Elif Eralp’in koalisyon sürecini kısa süreliğine çıkmaza sürükledi.

Eralp, koalisyon görüşmeleri hakkında “SPD ve Yeşiller ile yanlış anlaşılmayı giderdik.” açıklamasını yaptı. Ancak krizin merkezinde, antisemitizmle mücadele konusunda hazırlanması gündeme gelen bildiri bulunuyordu.

Eralp’in açıklamasına göre taraflar arasındaki görüş ayrılıkları giderildi ve ön görüşmelerin yeniden başlamasının önü açıldı. Üç partinin, antisemitizmle mücadele konusundaki ortak tutumlarını yansıtan metnin olası koalisyon protokolüne dahil edilmesi üzerinde uzlaştığı belirtildi.

Elif Eralp’ın eyalet başbakanı olabilmesi için Sol Parti’nin diğer iki partiyle anlaşmaya varması gerekiyor. Bu nedenle antisemitizmle mücadele konusundaki anlaşmazlığın aşılması, koalisyon görüşmelerinin devamı açısından önemli bir gelişme olarak öne çıktı.

Koalisyonu kuracak olan Yeşiller Partisi (Werner Graf), Sol Parti (Elif Eralp) ve SPD’nin (Steffen Krach) önde gelen adaylarının katıldığı son basın toplantısı 17 Ekim 2026’da yapıldı.

Ancak mitingdeki sözlerin Yahudileri hedef almak yerine İsrail devletinin Gazze’deki politikalarını eleştirdiği yönündeki açıklamalar, tartışmanın merkezinde yeterince yer bulmadı. Bana göre bu durum, Almanya’da Siyonizm eleştirisi karşısında giderek sağırlaşan siyasi ve medya çevrelerinin bir göstergesiydi.

Bu olayda asıl tartışılması gereken, Yahudilerin tamamı değil; Yahudi kimliğinin siyasi amaçlarla kullanılması ve antisemitizm suçlamasının İsrail politikalarına yönelik eleştirileri bastırmak için bir kalkan haline getirilmesidir.

Almanya’da yaşananlar, bir rapçinin sözleri üzerinden okunacaksa, şu soruyu gündeme getiriyor: Yahudilik ile Siyonizm arasındaki ayrım neden ısrarla göz ardı ediliyor?

Bölgenin ekonomik ve silahlı kuvvetlerinin durumuna bakmak konu hakkında temel fikir verebilecektir.

Türkiye’nin sekiz komşusunun toplam ekonomik büyüklüğü yaklaşık 1,227 trilyon dolardır. Türkiye’nin ekonomisi tek başına bu toplamdan yaklaşık 131 milyar dolar, yani %10,7 daha büyüktür. Türkiye, toplam ekonomi bakımından bütün kara komşularından açık ara öndedir. Fakat kişi başına gelirde Yunanistan ve Bulgaristan Türkiye’nin önündedir. Yunanistan’ın kişi başına geliri Türkiye’den yaklaşık %55, Bulgaristan’ınki %11 daha yüksektir. Türkiye’nin toplam ekonomik üstünlüğünün önemli bir kısmı 85 milyonu aşan nüfusundan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle toplam GSYH büyük olsa da kişi başına refah aynı ölçüde yüksek değildir.

İran, Türkiye’ye toplam ekonomi bakımından en çok yaklaşan komşudur; fakat Türkiye ekonomisi yine de İran’ın yaklaşık 3,3 katıdır.

Suriye verisi savaş, kayıt dışılık ve veri eksikliği nedeniyle diğer ülkeler kadar güvenilir ve güncel değildir.

Sonuç olarak: Türkiye bölgenin üretim kapasitesi ve pazar büyüklüğü bakımından merkez ülkesidir; ancak bu ekonomik büyüklüğünü kişi başına gelir ve yaşam standardına aynı ölçüde dönüştürememektedir.

İKİNCİ DEĞERLENDİRME SİLAHLI KUVVETLERİN DURUMUDUR.

Ekim 2026 itibarıyla mevcut en karşılaştırılabilir kapsamlı veriler çoğunlukla 2025’e aittir. Genel sonuç şu: Türkiye, sekiz kara komşusu arasında en büyük ve en dengeli konvansiyonel askerî güce sahiptir. İran ise personel, balistik füze ve asimetrik harp kapasitesi bakımından Türkiye’nin en ciddi bölgesel karşılığı; Yunanistan da özellikle Ege’de hava ve deniz gücü bakımından güçlü bir yerel rakiptir.

Toplam millî askerî kapasite: Türkiye açık biçimde birincidir. Türkiye’ye en kapsamlı bağımsız tehdit oluşturabilecek komşu: İran’dır. Belirli bir cephede Türkiye’ye en yüksek konvansiyonel maliyeti çıkarabilecek ülke ise Ege ve Doğu Akdeniz’de Yunanistan’dır. Ham personel sayısı ile gerçek etkinlik arasındaki farkın en büyük olduğu ülke ise Irak’tır.

Türkiye’nin 2025 askerî harcaması SIPRI’ye göre 30 milyar dolara ulaşarak komşularının her birini önemli farkla geçti; Yunanistan 8,4, İran 7,4 ve Irak 6,4 milyar dolar seviyesindeydi. Ermenistan ve Azerbaycan ise ekonomik büyüklüklerine kıyasla olağanüstü yüksek oranlarda sırasıyla GSYH’nin %6,1 ve %6,5’ini harcama yaptı. (SIPRI 2025 verileri)

Yalnız millî kuvvetler karşılaştırıldığında Türkiye üstün olsa da savaş senaryosunda ittifaklar tabloyu değiştirir: Türkiye, Yunanistan ve Bulgaristan NATO üyesidir; dolayısıyla NATO’nun 5. maddesi ve müttefik takviyesi, salt ülke envanterlerinden ayrı değerlendirilmelidir.

Aynı verilerde; Türkiye’nin toplam ekonomisi İsrail’in yaklaşık 2,5 katıdır. Türkiye’nin ekonomisi Güney Kıbrıs’ın yaklaşık 36 katıdır.

İsrail ile Güney Kıbrıs’ın toplam GSYH’si yaklaşık 579,9 milyar dolardır. Türkiye ekonomisi bu toplamın yaklaşık 2,34 katıdır. Buna karşılık İsrail’in kişi başına geliri Türkiye’nin yaklaşık 3,4 katı, Güney Kıbrıs’ınki ise yaklaşık 2,45 katıdır.

Türkiye toplam ekonomik büyüklükte ikisinden de güçlüdür; ancak kişi başına gelir ve ortalama ekonomik refah bakımından İsrail ve Güney Kıbrıs Türkiye’nin belirgin biçimde önündedir.

Türkiye’nin “yakınlaşma veya stratejik iş birliği içinde bulunduğu ülkeler” olan Pakistan ve S.Arabistan’ın durumu; Türkiye ekonomisi, Suudi Arabistan’dan yaklaşık 104 milyar dolar veya %8,3 daha büyüktür. Buna karşılık Suudi Arabistan’ın kişi başına geliri Türkiye’nin yaklaşık 2,2 katıdır. Bunun temel nedenleri petrol gelirleri ve daha düşük nüfustur. Türkiye ekonomisi Pakistan’ın yaklaşık 3,65 katıdır. Türkiye’nin kişi başına geliri Pakistan’ın yaklaşık 10 katına ulaşmaktadır. Üç ülkenin toplam ekonomik büyüklüğü yaklaşık 2,98 trilyon dolardır. Bunun yaklaşık %46’sını Türkiye, %42’sini Suudi Arabistan ve %12’sini Pakistan oluşturur.

YEMEN SAVAŞINDAKİ TARAFLAR

Türkiye; S.Arabistan’ın yanında dururken, Yemen’deki Husi’lerin arkasında Çin olduğu ve bu savaşın ABD ve Çin arasında gelişen bir savaş olduğunun umarım farkındadır. Bir tarafta Çin ve İran diğer tarafta ise İsrail, S.Arabistan ve Amerika vardır.

Özetle: Türkiye toplam üretim gücü ve çeşitlenmiş ekonomi bakımından önde; Suudi Arabistan kişi başına gelir ve enerji kaynakları bakımından daha güçlü; Pakistan ise büyük nüfusuna rağmen ekonomik üretim ve kişi başına gelirde belirgin biçimde geridedir.

SONUÇ OLARAK

Türkiye komşularına göre büyük bir ekonomik ve askerî kapasiteye sahiptir; fakat bu üstünlük, ekonomik dayanıklılık ve stratejik korunmuşlukla aynı şey değildir. Bu veriler, Türkiye’nin bölgesel güç dengesinde önemli bir ağırlığa sahip olduğunu göstermektedir. Bu ağırlık, Türkiye’yi bölgesel krizlerde hem vazgeçilmez bir aktör hem de baskı altında tutulabilecek bir hedef hâline getirmektedir. Türkiye’nin enerji tesisleri, sanayi merkezleri, limanları ve ulaşım altyapısı uzun menzilli füze, İHA ve hava saldırılarına karşı bütünüyle dokunulmaz değildir. Yüksek dış finansman ihtiyacı, enerji ithalatına bağımlılık ve kur kırılganlığı da uzun süreli bir çatışmanın ekonomik etkilerini ağırlaştırabilir. Bu nedenle Türkiye açısından temel tehlike yalnız askerî yenilgi değil; sınırlı bir çatışmanın ekonomik, diplomatik ve toplumsal yıpranmaya dönüşmesidir.

Dolayısıyla asıl mesele, Türkiye’nin savaşa girip girmeyeceğinden çok, bölgesel rekabet içerisinde askerî caydırıcılığını korurken doğrudan çatışmaya sürüklenmesini önleyecek diplomatik ve ekonomik dayanıklılığı oluşturup oluşturamayacağıdır. Ayrıca; M.Kemal Atatürk’ün Musul konusunda emperyalistlere direnmesinin karşısına; Nasturi ve Şeyh Sait İsyanı ile çıkılması, Ordu içinde Kazım Karabekir, Ali Fuat (Cebesoy) Rauf (Orbay), Refet (Bele) ve Cafer Tayyar (Eğilmez) Paşaların karşı tutumları ve suikast planlarının ortaya çıkması tesadüf değildir ve unutulmamalıdır. İç cephenin güçlü tutulması hayatidir.

Son analizde, Türkiye iki ayrı yola sürüklenmektedir. İsrail karşıtı Husilerle veya Güney Kıbrıs üzerinden İsrail, Güney Kıbrıs ve Yunanistan’la savaşmak. Türkiye’nin birinci yola girmesi İsrail ve Batı ile hareket etmesini perçinler. İkinci yolu seçmesi Batı ile yol ayırımına getirir.

Aslında Türkiye’nin bir üçüncü yol seçeneği daha vardır. Bir sonraki yazıda.

Eski müneccimler gökyüzünün en büyük gezegenine "Müşterî" adını verirdi. Osmanlı Türkçesinde Jüpiter'i karşılayan bu kelime uğuru, bereketi ve bolluğu simgelerdi. Bugün aynı kelime otel sistemlerinde bir rezervasyon kodu, bir kayıt numarası, bir gelir kalemi olarak yaşıyor. Kelime yerinde duruyor, anlamı ise gökyüzünden kasaya inmiş durumda.

"Misafir" ise sefer kökünden gelir: Yola düşmüş, yorulmuş ve sonunda bir kapıyı çalmış insanı anlatır. Anadolu bu insanı "Tanrı misafiri" diye karşılar; kim olduğunu sormadan önce suyunu, sofrasını, yatağını hazırlar. Müşteri ise satın alandır. Biri kapıya hikâyesiyle gelir, öteki cüzdanıyla.

Kapıdan giren insana verdiğimiz ad, sunacağımız hizmetin ilk cümlesidir.

Psikolog Elizabeth Loftus'un 1974'te yaptığı deneyi sık sık hatırlarım. Katılımcılar aynı trafik kazasının görüntüsünü izler. Bir gruba araçların birbirine "çarptığı" anda ne hızla gittiği sorulur; diğer gruba ise "parçalandığı" anda. İkinci grup hızı belirgin biçimde daha yüksek tahmin eder; bir hafta sonra görüntüde hiç bulunmayan cam kırıklarını gördüğünü bile söyler. Tek bir fiil, insanların gördüğünü değiştirmeye yetmiştir.

Bizim meslekte de durum farklı değil. Sabah toplantısında "Bugün 340 müşterimiz var" diyen ekiple "Bugün 340 misafirimizi ağırlıyoruz" diyen ekip aynı lobide çalışsa da aynı işi yapmaz. İlk cümle bir doluluk oranını, ikincisi bir sorumluluğu tarif eder.

Dil, düşüncenin kıyafeti değil; davranışın provasıdır.

Antropolog Alan Page Fiske insan ilişkilerini dört temel modelle açıklar. Bunlardan ikisi doğrudan mesleğimize dokunur: paylaşıma dayanan topluluk ilişkisi ve fiyata dayanan piyasa ilişkisi. Piyasa ilişkisinde her şey ölçülür, karşılığı ödenir ve hesap kapanır. Topluluk ilişkisinde ise hesap hiçbir zaman tam kapanmaz; çünkü verilen şey bir alışverişin değil, bir bağın parçasıdır.

Bu dengenin ne kadar kırılgan olduğunu kreşlerde yapılan ünlü bir araştırma çarpıcı biçimde gösterir. Çocuğunu geç alan velilere para cezası getirildiğinde gecikmeler azalmamış, tersine artmıştır. Çünkü ceza, mahcubiyeti bir fiyata dönüştürmüştür. Veli artık öğretmeni bekletmenin utancını değil, ek hizmetin bedelini düşünmeye başlamıştır. Daha da dikkat çekicisi, ceza kaldırıldığında eski davranış geri gelmemiştir.

Bir ilişkiyi bir kez fiyata çevirdiğinizde, onu yeniden gönüle çevirmek çok zordur.

Misafiri müşteriye dönüştüren de çoğu zaman tek bir kelime, tek bir form, tek bir tavırdır. Kapıda önce "ek ücretlidir" demekle, önce kapıyı açıp ardından nazikçe bilgilendirmek arasında bir meslek farkı vardır.

Yine de bu satırlar romantik bir çağrı olarak okunmamalı. Otelcilik bir ticarettir; maliyeti, bütçesi ve gelir hedefi olan ciddi bir iştir. Fatura kesmeyen misafirperverlik bir hayır kurumudur, otel değil. Rakamlar da işin ciddiyetini hatırlatıyor. TÜİK verilerine göre Türkiye 2025'te turizmden yaklaşık 65,2 milyar dolar gelir elde etti; geceleyen ziyaretçinin gecelik ortalama harcaması 100 dolar oldu. Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü'nün (UN Tourism) son barometresi ise 2026'nın ilk yarısında uluslararası seyahatin yalnızca yüzde 0,4 büyüdüğünü, Orta Doğu'ya gelişlerin yüzde 22 gerilediğini ve akaryakıt, enflasyon ile uçak bileti fiyatlarının seyahati pahalılaştırdığını ortaya koyuyor. Yıl sonu büyüme beklentisi de yüzde 3-4'ten yüzde 1-2'ye çekilmiş durumda.

Bu tablonun söylediği açık: Seyahat pahalandıkça insanlar daha çok hesap yapar. Kapımızdan giren kişi cebindeki her doları, her lirayı tartarak gelir. Böyle bir dönemde onu yalnızca müşteri olarak görürsek aramızdaki tek bağ fiyat olur. Fiyat ise her zaman daha ucuzunu arayan bir bağdır.

Fiyatla kazandığınız misafiri daha ucuz bir fiyat elinizden alır; gönülle kazandığınızı kimse alamaz.

Immanuel Kant, 1795'te yayımladığı Ebedi Barış Üzerine'de "evrensel konukseverlik" kavramını, yabancının başka bir ülkeye vardığında düşman muamelesi görmeme hakkı olarak tanımlar. Jacques Derrida bir adım daha ileri giderek iki ayrı konukseverlikten söz eder: koşullu ve koşulsuz. Koşullu konukseverlik kuralları, kimlik sorusunu, kapı açılmadan önceki sorgulamayı içerir. Koşulsuz olan ise adını bile sormadan kapıyı açmaktır. Derrida'ya göre bu ikisi birbirine muhtaçtır: Kurallar olmadan konukseverlik sürdürülemez, ama ruhunu koşulsuz olandan alır.

Modern otelciliğin bütün sanatı, bence, bu iki uç arasında durabilmektir. Rezervasyon sistemi, provizyon ve giriş saati koşullu konukseverliğin araçlarıdır; bunlardan vazgeçemeyiz. Ama resepsiyondaki arkadaşımızın yolcunun yorgun yüzünü görüp "Önce bir çayımızı için, formu sonra tamamlarız" demesi koşulsuzluğun sesidir. Sistemler işi yürütür; o cümle ise oteli hatırlatır.

Sistem misafiri kaydeder, insan misafiri karşılar.

Bugün yapay zekâ destekli self check-in kioskları, dijital oda anahtarları ve otomatik mesajlar sektörün en çok konuşulan başlıkları arasında. Bunlara karşı değilim. Doğru kurgulandıklarında çalışanlarımızı evrak yükünden kurtarır, misafire ayırabilecekleri zamanı artırırlar. Yanlış kullanıldıklarında ise misafiri hızla müşteriye, müşteriyi de bir veri satırına indirgerler. Asıl soru teknolojinin ne kadar hızlı olduğu değil, kazandırdığı zamanı kime ayırdığımızdır.

Sosyolog Arlie Hochschild, hizmet çalışanlarının "duygusal emek" harcadığını yazar. Hissetmedikleri bir sıcaklığı yüzlerine takmak zorunda kalan insanlar zamanla tükenir. Meselenin içeriden görünen yüzü de burada başlar. Çalışanına "Müşteriyi memnun et" diyen yönetim ona bir performans maskesi verir; "Misafirimizi ağırla" diyen yönetim ise bir ev sahipliği kimliği kazandırır. Maske yorar, kimlik besler. Ev sahibi olduğunu hisseden çalışan gülümsemeyi bir rol olarak değil, bir onur olarak taşır.

Çalışanına ev sahibi olduğunu hissettiremeyen otel, misafirine de evinde olduğunu hissettiremez.

Anadolu'nun güzel bir sözü vardır: "Misafir on kısmetle gelir, birini yer, dokuzunu bırakır." Bu söz misafirin yük değil bereket olduğunu anlatır. Bugünün diliyle söylersek misafir yalnızca bıraktığı geliri değil; anlattığı hikâyeyi, getirdiği yeni misafiri, yazdığı yorumu, yıllar sonra çocuklarıyla yeniden geldiği tatili de beraberinde getirir. Ekonomistlerin bugün "müşteri yaşam boyu değeri" dediği şeye Anadolu yüzyıllar önce "kısmet" adını vermişti.

O hâlde soruyu yeniden soralım: Misafir mi, müşteri mi?

Benim cevabım şu: Bütçede müşteri, kapıda misafir. Raporda müşteri, hafızada misafir. Bu iki kelimeyi birbirinin düşmanı değil, birbirinin dengesi olarak görmeliyiz. Müşteri disiplini olmayan misafirperverlik amatörlüğe; misafirperverliği olmayan müşteri disiplini ise ruhsuzluğa dönüşür.

Faturayı müşteriye keseriz; hatırayı misafire bırakırız.

Önümüzdeki yıllarda sektörümüzü ayakta tutacak olan ne en ucuz fiyat olacak ne de en parlak teknoloji. Savaşların, sınırların ve maliyetlerin seyahati zorlaştırdığı bir dünyada insanlar yine yola çıkacak; çünkü insan, karşılanmaya ihtiyaç duyan bir varlıktır. Kapısını açtığımız kişiye hangi adla seslendiğimiz, mesleğimizi ne kadar ciddiye aldığımızın da göstergesidir.

Bir kelime bir mesleği değiştirebilir. Doğru kelime ise onu yeniden ayağa kaldırabilir.

Toprağının altında servet, üstünde gelecek kaygısı taşıyan bir ülke gerçekten ne kadar zengindir?

Bu soru yalnızca Azerbaycan’ın sorusu değildir. Çağımızın kalkınma düşüncesinin bütün iddialarını sınayan bir sorudur. Zenginliği ölçmek kolaydır: Varil fiyatları, rezerv tabloları ve büyüme oranları bunu bize her çeyrek yeniden bildirir. Zor olan, zenginliğin bir toplumun hayatında neye dönüştüğünü ölçmektir. Servet çoğu zaman bir imkân olarak gelir. Medeniyete dönüşmesi ise ancak bir emeğin, bir bilincin ve bir sabrın eseri olabilir.

Hazar’ın kıyısında, toprağın kendiliğinden alev verdiği Abşeron’da insanlar yüzyıllardır ateşe bakarak düşündüler. Yanardağ’ın sönmeyen alevi ve Ateşgâh’ın taş duvarları, bu coğrafyanın enerjiyle kurduğu ilişkinin petrol çağından çok eski olduğunu hatırlatır. “Odlar Yurdu” adı bir mecaz değil, bir hafızadır. Fakat ateşin tarihi bize bir şey daha öğretir: Alev ısıtır, aydınlatır, dönüştürür. Ama yanlış tutulduğunda yakar da.

Bugün Azerbaycan, ateşin bu iki yüzü arasında duruyor. Bakü’nün kıyı şeridinde yükselen kuleler, enerji koridorları ve uluslararası yatırımlar modernleşmenin görünen yüzünü oluşturuyor. Ancak her dönüşümün bir de görünmeyen yüzü vardır. Evlerin içinde ertelenen planlar, yurtdışındaki bir üniversitenin ilanına uzun uzun bakan gençler, şehre taşınan çocuklarını köyde bekleyen anne babalar, değişen beklentiler ve sessizce yeniden yazılan hayatlar.

Bir ülkenin hakiki hikâyesi, çoğu zaman istatistiklerin satır aralarında saklıdır. Kalkınma yalnızca rakamların yükselmesi değildir. İnsanın hayata duyduğu güvenin derinleşmesidir.

Yer Altının Serveti, Yer Üstünün Sorusu

Azerbaycan’ın modern iktisadi tarihi büyük ölçüde petrol ve doğal gaz üzerinden yazıldı. Bu kaynaklar ülkeye stratejik ağırlık, mali birikim ve altyapısını yenileme imkânı kazandırdı. Bağımsızlığın ilk kırılgan yıllarından bugüne uzanan yolda enerji, devletin hem omurgası hem de dünyaya açılan kapısı oldu.

Ne var ki doğal kaynak zenginliğinin kendine özgü bir paradoksu vardır. Toprağın altından kolayca çıkan servet, toprağın üstünde zahmetle üretilmesi gereken değeri ertelemeye meyleder. İktisatçıların “kaynak laneti” dediği şey aslında bir lanet değil, bir ayartmadır. Kolay gelirin, zor olanı yapma iradesini sessizce aşındırmasıdır. Petrol fiyatlarının yükseldiği yıllarda ulusal paranın değer kazanması, tarımın ve imalatın rekabet gücünü yitirmesi, yeteneklerin üretken alanlardan rant alanlarına kayması bu ayartmanın bilinen biçimleridir.

Uluslararası Para Fonu’nun 2026 değerlendirmesi, Azerbaycan ekonomisinin 2024'teki yüzde 4,2'lik büyümesinin 2025'te yüzde 1,4'e gerilediğini ve petrol dışı sektörlerde de ivmenin yavaşladığını gösteriyor. Öte yandan ülke, enerji gelirlerinden biriktirilmiş güçlü mali rezervlere sahip.

Bu iki gerçeği yan yana koyduğumuzda ortaya çıkan tablo bir yoksunluk tablosu değil, bir tercih tablosudur. Azerbaycan’ın sınavı imkânsızlıkla değil, imkânla ilgilidir. Asıl soru, biriktirilmiş sermayenin geleceğe nasıl tercüme edileceğidir: Bilimsel araştırmaya mı, tarımsal verimliliğe mi, katma değerli sanayiye mi, yoksa yalnızca bugünün istikrarını korumaya mı?

Petrolün değerini piyasa belirler. İnsanın ürettiği değerin sınırını ise bilgisi, hayal gücü ve kurabildiği kurumlar belirler. Biri dışarıdan dikte edilir, öteki içeriden inşa edilir. Bu yüzden bir ülkenin en büyük başarısı, yer altındaki kaynakları tükenmeden önce yer üstündeki insanının potansiyelini keşfedebilmesidir.

Yer altı servetinin bir son kullanma tarihi vardır. İnsan zekâsının yoktur.

Demografi: Bir Milletin Zamana Yazdığı Mektup

Her toplum, farkında olmadan geleceğe bir mektup yazar. Bu mektubun mürekkebi doğumlar, evlilikler, göçler ve yaşlanmadır. Demografi, bir milletin kendi geleceğine duyduğu güvenin en dürüst kaydıdır. Çünkü insanlar anketlerde başka, hayat kararlarında başka konuşabilir. Ama çocuk sahibi olma, kalma ya da gitme kararları yalan söylemez.

Azerbaycan’ın 10 milyonu aşan nüfusu, bölgesinin dinamik toplumlarından birine işaret ediyor. Ancak doğurganlıktaki düşüş, yavaş ama kararlı biçimde ilerleyen yaşlanma eğilimi ve nüfusun büyük kentlere doğru akışı, bu potansiyelin kendiliğinden kalıcı olmadığını hatırlatıyor. Demografik avantaj bir pencere gibidir: Açık kaldığı süre sınırlıdır ve o süre içinde ne yapıldığı, pencerenin kapandığı günün nasıl geçeceğini belirler.

Bir gencin geleceği, aldığı eğitimin kendi ülkesinde bir karşılığı olduğuna inandığı ölçüde bir ihtimaldir. Bilgi ile fırsat, emek ile karşılık, yetenek ile tanınma arasındaki bağ zayıfladığında ise gelecek, giderek başka coğrafyalarda aranan bir umuda dönüşür.

Ancak burada ince bir ayrım yapmak gerekir. Her göç bir kayıp değildir. Dünyayı dolaşan bir zihin, döndüğünde ya da geride bağlarını koruduğunda, ülkesine bilgi, deneyim ve ağlar taşır. Asıl mesele insanların gidebilmesi değil, kalmak istediklerinde kalabilecekleri bir Zemin bulup bulamamalarıdır. Özgürce gitmek bir haktır. Mecburen gitmek bir yaradır.

Bu nedenle Azerbaycan’ın demografik geleceği yalnızca nüfus politikalarına bağlı değildir. Eğitimin niteliğine, istihdamın onuruna, konuta erişime, kadınların çalışma hayatında bulduğu imkânlara ve yaşlıların güvencesine bağlıdır. Doğurganlık oranı, nihayetinde bir güven endeksidir.

Bir toplumun yaşlanmasından daha düşündürücü olan, gençlerinin umutlarının kendilerinden önce yaşlanmasıdır.

Görünmeyen Mimari: Kurumsal Güven

Her ekonomik dönüşüm, er ya da geç, kurumların niteliği sorusuyla karşılaşır. Azerbaycan’ın bağımsızlık sonrası yolculuğu; devletleşme, egemenlik, güvenlik ve istikrar arayışıyla biçimlendi. Savaşların, belirsizliklerin ve büyük güçler arasındaki sıkışmışlığın gölgesinde kurulan bir devletin önceliklerini anlamak gerekir. İstikrar, bu coğrafyada bir lüks değil, bir varoluş meselesi olarak tecrübe edildi.

Ne var ki enerji merkezli bir kalkınma modelinin ihtiyaç duyduğu kurumsal yapı ile çeşitlenmiş, yenilikçi bir ekonominin ihtiyaç duyduğu kurumsal yapı aynı değildir. Bir petrol sahası birkaç büyük sözleşme ve güçlü bir merkezle yönetilebilir. Fakat binlerce girişimden, araştırma laboratuvarından ve yaratıcı işletmeden oluşan bir ekonomi başka bir toprağa ihtiyaç duyar. Girişimci hukuki öngörülebilirlik ister. Üniversite düşünce özgürlüğü ve nitelikli araştırma ortamı ister. Yatırımcı şeffaf kurallar, genç ise liyakate dayalı fırsatlar bekler.

Burada İbn Haldun’un Mukaddime’de geliştirdiği asabiyet kavramı yeniden anlam kazanır. Toplumları ayakta tutan yalnızca iktisadi kaynaklar değildir. İnsanların ortak bir düzen içinde birlikte yaşayabileceklerine, o düzenin kendilerine de ait olduğuna duydukları inançtır. İbn Haldun’a göre devletler, bu bağ zayıfladığında değil, bu bağın zayıfladığı fark edilmediğinde çözülmeye başlar.

Devletin kurumsal gücü ile toplumun yaratıcı kapasitesi birbirini tamamladığında gelişme dayanıklı hâle gelir. Fırsatlar dar çevrelerde biriktiğinde ve liyakat algısı aşındığında ise en sağlam ekonomik göstergeler bile toplumsal güvendeki çatlağı örtemez. Bu riskler Azerbaycan’a özgü değildir. Hızla modernleşen bütün toplumlar aynı yapısal sınavla karşılaşır. Fark, sınavın varlığında değil, onunla yüzleşme biçimindedir.

Ekonomik sermaye tükenebilir ve yeniden kazanılabilir. Toplumsal güven ise bir kez zedelendiğinde, onu yeniden inşa etmek bir kuşağın ömrünü alabilir.

Bakü’nün Işığı, Taşranın Sessizliği

Modern şehirler kalkınmanın en görünür sembolleridir. Fakat gökdelenlerin yüksekliği, toplumsal refahın derinliğiyle aynı şey değildir. Bir ülkenin vitrini başka, salonu başkadır.

Bakü’nün ticaret, finans, kültür ve hizmetler alanında kazandığı ağırlık, Azerbaycan için tartışmasız bir avantajdır. Ancak fırsatların başkentte yoğunlaşması, ülkenin geri kalanında sessiz bir bekleyişe dönüşme riski taşır. Merkez parladıkça çevrenin gölgesi koyulaşabilir.

Oysa Azerbaycan’ın her bölgesi kendi sesiyle konuşabilecek bir birikime sahiptir. Gence, Nizâmî’nin şehri olarak bilimin ve düşüncenin merkezi olabilir. Şeki, kervansaraylarıyla ve ipek hafızasıyla kültürel üretimin ve zanaatın yuvası olabilir. Lenkeran, çayıyla, narenciyesiyle ve bereketli toprağıyla tarımsal yeniliğin örneği olabilir. Nahçıvan ise ticaretin ve bağlantısallığın kapısı olabilir. Bu çeşitlilik yalnızca ekonomik bir strateji değil, toplumsal bütünleşmenin de güvencesidir. Kendi bölgesinde gelecek göremeyen insan, önce başkente, sonra sınırların ötesine bakar.

Karabağ’ın yeniden imarı da bu çerçevede düşünülmelidir. Yolların, konutların ve altyapının kurulması büyük bir iştir. Fakat bir yerin yeniden yurt olması, betonun dökülmesinden daha uzun ve daha ince bir süreçtir. İnsanların güvenle yaşayabildiği, üretime katılabildiği, çocuklarını büyütebildiği ve komşuluk bağlarını yeniden örebildiği bir hayat düzeni, fiziki kalkınmanın asıl tamamlayıcısıdır.

Bir şehrin mimarisi taşla, çelikle ve betonla kurulabilir. Ama bir şehrin ruhu, orada yaşamaya devam etmek isteyen insanların varlığıyla oluşur.

Coğrafya Bir İmkân, Tarih Bir Emanet

Azerbaycan, Avrupa ile Orta Asya, Türkiye ile Hazar havzası arasında uzanan yolların kesiştiği bir eşikte duruyor. Orta Koridor’un gelişmesi, demiryolu ve liman yatırımları, enerji ve dijital bağlantıların genişlemesi, bu kadim coğrafyaya yeni bir ekonomik anlam kazandırıyor.

Fakat coğrafya kader değildir. Coğrafya yalnızca bir imkândır. Üzerinden ticaret yolları geçen her ülke zenginleşmemiştir. Kimi ülkeler yalnızca geçiş noktası olarak kalmış, kimi ülkeler ise kendi üzerinden geçen yolları bir üretim ve bilgi merkezine dönüştürmüştür. Aradaki fark, o ülkenin kendi insan kaynağına, teknolojik yetkinliğine ve üretim kapasitesine yaptığı yatırımdır.

Azerbaycan için mesele, yalnızca malların geçtiği bir koridor olmak değil, bilginin, üretimin ve yenilikçiliğin filizlendiği bir duraktır. Kervanların konakladığı yer olmakla, kervanlara yük veren yer olmak arasındaki fark, tarihin her döneminde zenginlik ile medeniyet arasındaki farkı belirlemiştir.

Bu potansiyelin gerçekleşmesi bölgesel barışa ve iş birliğine de bağlıdır. Ekonomik koridorların kalıcılığı yalnızca raylara ve limanlara değil, ülkeler arasındaki öngörülebilir ilişkilere dayanır. Güven olmadan yol yalnızca bir çizgidir. Tarih boyunca ticaret yolları şehirleri zenginleştirdi. Fakat medeniyetleri büyüten, o yollarda taşınan fikirlerin, kültürlerin ve insanların birbirleriyle karşılaşmasıydı. İpek Yolu’nun asıl yükü ipek değil, insanlığın birbirine anlattığı hikâyelerdi.

Kültürün Ekonomisi Değil, Ekonominin Kültürü

Azerbaycan’ın geleceği üzerine düşünürken gözden kaçırılmaması gereken en derin unsur, kültürel hafızasıdır.

Nizâmî Gencevî’nin insanı ahlaki bir yolculuğun öznesi olarak gören derin hikmeti, Fuzûlî’nin acıyı bile zarafete dönüştüren şiir dili, muğamın sükûn ile coşku arasında gezinen estetik evreni, halının düğümlerine işlenmiş semboller ve kadim şehirlerin taşa yazılmış hafızası... Bunlar Azerbaycan’ın yalnızca geçmişine değil, geleceğine de ait değerlerdir.

Bu mirasın belki en derin sesi muğamdır. Kelime, Arapça “makam”dan gelir: Bir yer, bir duruş, bir konak. Muğam, bir ezgi olmadan önce bir mekândır; ruhun içinde konakladığı, sesin kendini aradığı bir iç ülke. Batı müziği ses dünyasını majör ve minörün iki kapısından geçirirken muğam onu Rast’tan Şur’a, Segâh’tan Çahargâh’a uzanan bir menziller silsilesine dönüştürür. Her makam başka bir iklim, başka bir hâl, başka bir insan durumudur.

Hanende, elindeki defle, tar ve kemançenin arasında yalnızca şarkı söylemez; Nizâmî’nin, Fuzûlî’nin, Nesîmî’nin, Vâhid’in gazellerini yeniden nefes alır hâle getirir. Şiir orada okunmaz, sesin içinde yeniden doğar. Bu yüzden muğam, yazılı kültür ile sözlü hafızanın buluştuğu nadir eşiklerden biridir. Bir millet kitaplarını yalnızca raflarda değil, seslerinde de saklar. Şuşa’nın “Kafkasya’nın konservatuvarı” diye anılması bundandır ve Karabağ’ın yeniden imarı, bu anlamda, bir sesin kendi evine dönüşüdür.

1977’de fırlatılan Voyager sondalarının taşıdığı Altın Plak’ta, insanlığı bilinmeyen muhataplara tanıtmak için seçilen sesler arasında balabanla çalınmış bir Azerbaycan muğamı da yer alır. Hazar’ın kıyısında doğan bir ezgi, bugün güneş sisteminin sınırlarını aşmış, yıldızlararası boşlukta yol alıyor. UNESCO’nun insanlığın somut olmayan kültürel mirası arasına kaydettiği bu sanat, Azerbaycan’ın dünyaya armağan ettiği en sessiz ve en kalıcı servettir.

Ancak kültürün kalkınmayla ilişkisi, onu bir turizm ürününe ya da bir ihracat kalemine indirgemekten ibaret olamaz. Kültürü yalnızca ekonomik bir kaynak olarak görmek, onu da bir başka petrol sahasına dönüştürmek olur: Çıkarılan, paketlenen ve tükenen bir şeye.

Kültürün asıl gücü başka yerdedir. Kültür, bir toplumun neyi değerli gördüğünü, başarıyı nasıl tanımladığını, emeğe nasıl baktığını ve gelecek kuşaklara neyi emanet etmek istediğini belirler. Bu yüzden asıl mesele kültürün ekonomisi değil, ekonominin kültürüdür. Hangi ahlak, hangi değerler ve hangi insan tasavvuru üzerinde bir ekonomi kurduğumuzdur.

Petrol bir gün tükenebilir. Ama bir milletin sesi, bir kez insanlığın hafızasına emanet edildiğinde tükenmez.

Bir toplumda bilgiye duyulan saygı artıyor, üretken emek itibar görüyor, liyakat güçleniyor ve kuşaklar arasında sorumluluk bilinci derinleşiyorsa, orada kalkınma yalnızca iktisadi değil, medeniyet düzeyinde gerçekleşiyor demektir.

Fârâbî’nin el-Medînetü’l-Fâzıla’sı burada çağdaş bir anlam kazanmaya d. Erdemli şehir, zengin insanların yaşadığı yer değildir. İnsanların ortak iyiliği mümkün kılan bir düzen içinde, birbirlerinin olgunlaşmasına katkıda bulunarak yaşadıkları bir toplumsal ufuktur. Fârâbî’ye göre bir şehrin değerini zenginliği değil, sakinlerine kazandırdığı mutluluğun niteliği belirler.

Bugünün diliyle söylersek, mesele daha yüksek gelir değil yalnızca. Daha nitelikli eğitim, daha adil fırsatlar, daha güçlü kurumlar ve daha anlamlı bir ortak hayattır.

Bir Ülke Çocuklarına Ne Bırakır?

Azerbaycan’ın önünde küçümsenemeyecek imkânlar var: Enerji gelirlerinden biriktirilmiş mali güç, stratejik konum, gelişen bağlantılar, köklü bir kültürel miras ve genç bir insan kaynağı. Aynı zamanda tek bir kaynağa bağımlılık, demografik dönüşüm, bölgesel eşitsizlikler, üretkenlik sorunları ve kurumsal reform ihtiyacı da yolun zorlu taraflarını oluşturuyor.

Olgun bir bakış, ikisini birlikte görebilmeyi gerektirir. Fırsatları görürken sorunları inkâr etmemek, sorunları tartışırken de bir milletin tarihsel birikimini ve yeniden dogma kapasitesini küçümsememek. Ülkeler yalnızca başarılarıyla değil, sorunlarıyla yüzleşebilme cesaretleriyle de olgunlaşır.

Azerbaycan, enerjinin sağladığı imkânları gelecek kuşakların bilgi, üretim ve refah kapasitesine dönüştürebilirse tarihsel bir eşiği aşmış olacaktır. Aksi hâlde zenginlik, gelişmenin bir ön koşulu olarak kalabilir; ama hiçbir zaman onun güvencesi olamaz.

Ve burada bütün kalkınma tartışmalarını aşan daha derin bir soru belirir:

Bir ülke çocuklarına ne bırakmalıdır?

Daha fazla bina mı? Daha büyük rezervler mi? Daha uzun yollar, daha gösterişli şehirler mi?

Bunların hepsinin bir değeri vardır. Fakat hepsinden daha kıymetli bir miras daha vardır: İnsanların bilgiyle yükselebildiği, emekleriyle karşılık bulabildiği, farklılıklarıyla birlikte yaşayabildiği ve geleceklerinden korkmadan hayal kurabildiği bir toplum.

Hazar’ın petrolü Azerbaycan’ın bir çağını zenginleştirdi. Şimdi tarih, bu kadim ateş toprağına daha büyük bir soru soruyor: Bu zenginlik, gelecek nesillerin insanlık, bilgi ve medeniyet birikimine dönüşebilecek mi?

Petrol bir ülkeye güç verebilir. O gücü kalıcı bir medeniyete dönüştürecek olan ise insanına duyduğu saygı, bilgiye verdiği değer ve geleceğe karşı taşıdığı sorumluluktur.

Abşeron’un toprağından yükselen alev binlerce yıldır yanıyor. Ama bir ülkeyi asıl aydınlatacak ateş, toprağın altından değil, insanın içinden yükselir.

Gerçek kalkınma, bir ülkenin ne kadar zenginleştiğinin değil, insanının ne kadar değer kazandığının hikâyesidir.

Rüzgârlı Şehrin Mavisinden Notlar

Anadolu Birliği Partisi (ABP) Genel Başkanı Bedri Yalçın, Rus iş insanı Roman Abramoviç’in Türkiye’de yaklaşık 100 dönüm arazi satın aldığına ilişkin iddiaları gündeme taşıdı. Yalçın, “Sözle karşı çıkmak yeterli değil; ekonomik ilişkiler de aynı hassasiyetle incelenmeli” mesajı verdi.

Gazze’de yaşanan insanlık dramı devam ederken, Roman Abramoviç’in Türkiye’de arazi satın aldığına ilişkin iddialar siyasi tartışma yarattı. Anadolu Birliği Partisi Genel Başkanı Bedri Yalçın, söz konusu yatırımın yalnızca ekonomik boyutuyla değerlendirilmemesi, sermayenin kaynağı ve arkasındaki ilişkilerin de açıklığa kavuşturulması gerektiğini belirtti.

“Sözle karşı çıkmak yeterli değil”

ABP’nin basın açıklamasında, Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı ve Dışişleri Bakanlığının İsrail politikalarına yönelik açıklamaları hatırlatılarak, bu söylemlerin ekonomik ilişkilerde de karşılığının olması gerektiği vurgulandı.

Açıklamada, Abramoviç’in CHABAD ile ilişkileri, Güney Kıbrıs’taki şirket ve finans bağlantıları, KKTC’deki CHABAD merkezleri ve Türkiye’deki yatırım iddialarının birlikte incelenmesi çağrısı yapıldı.

ABP’DEN DÖRT KRİTİK SORU

Bedri Yalçın, açıklamasında yetkililere şu soruların yanıtlanması çağrısında bulundu:

-Türkiye’de satın alındığı belirtilen arazinin devri ne zaman yapıldı?

-Araziyi alan şirketin Türkiye’de başka hangi yatırımları bulunuyor?

-Abramoviç’in Güney Kıbrıs üzerinden yürüttüğü belirtilen finansal ilişkilerin KKTC’de bağlantıları var mı?

-Söz konusu finansal ilişkilerin Türkiye’nin güvenliği ve ulusal çıkarları açısından doğurabileceği sonuçlar araştırılıyor mu?

“Arazi kayıtları ve finansal ilişkiler incelenmeli”

ABP açıklamasında, Türkiye’nin toprağı, güvenliği ve geleceği söz konusu olduğunda kamuoyunun soru sormasının doğal bir hak olduğu vurgulandı. Arazi kayıtlarının ve finansal ilişkilerin şeffaf biçimde incelenmesi istendi.

Deprem, çoğunlukla yer altındaki sarsıntılarla açıklansa da toplumları derinden etkileyen önemli olayları anlatmak için de kullanılır.

Peki, bu bağlamda bir ülkede 10 şiddetinde deprem olur da duyulmaz mı? Evet, çok gizli tutulur ve üzeri örtülürse duyulmaz!

Gazze’deki katliamın arkasındaki asıl gücün Türkiye’de arazi satın alması ülkenin menfaatine olacakmış! Üstelik bu haber, ana akım medyada neredeyse alkışlarla karşılandı.

Kıbrıs üzerinden Türkiye’yi vuran 10 şiddetindeki depremin ilk sarsıntıları Güney Kıbrıs’tan yayıldı. Bu depremin tetikleyicisi ise Siyonist İsrail yanlısı yapılanmalarla bağlantılı olduğu öne sürülen ve 2003 yılından itibaren yatırımcı kimliğiyle GKRY’de de faaliyet gösteren CHABAD mensubu Roman Abramoviç oldu.

Aslen Litvanya doğumlu CHABAD mensubu Roman Abramoviç’in Rusya, İsrail ve Portekiz vatandaşlıkları da bulunmaktadır.

Daha öncede Abramoviç ile ilgili haber yapan Fatih Altaylı’nın kaleme aldığı ve kendisinde bayram sevinci yarattığını düşündüğümüz “Abramoviç Milas’a mı yerleşiyor?” başlıklı yazısı, ana akım medyada geniş biçimde kullanıldı.

Ne yazık ki ülkemizde, Abramoviç’in yatırımlarını övgüyle anlatan Fatih Altaylı’ya tepki gösterilmezken yatırımın çevreci olduğu ve Türkiye’nin değerini artıracağı yönündeki değerlendirmeler öne çıkarıldı.

Altaylı’nın yazısında, Abramoviç’in yatırımıyla bölgede Güney Fransa, Sardunya ve Marbella’daki gibi her biri 10 milyon, hatta 100 milyon dolar değerinde evlerin bulunacağı ifade ediliyor.

Yazıda Abramoviç’in bölgeye otel yapmak yerine, geniş araziye yalnızca üç ev inşa edeceği; böylece yoğunluk ve çevreye zarar verilmesi gibi tartışmaların önüne geçileceği belirtiliyor. Altaylı, bu tür yatırımların doğrudan herkese yarar sağlamasa da Türkiye’nin değerini artıracağını savunuyor.

DEPREMİN ETKİSİ DE TAM BURADA BAŞLIYOR

CHABAD ile bağlantılı olduğunu bilinen Abramoviç’in söz de yatırımı üzerinden Türkiye’nin değerinin artacağı düşüncesi tam bir faciadır. Asıl görünmesi ve sorgulanması gereken, yatırımın büyüklüğünden çok, bu sermayenin arkasındaki ilişkiler ve Türkiye açısından doğurabileceği trajik sonuçlardır.  

GİZLİ YATIRIM NASIL ÇALIŞIYOR?

Roman Abramoviç’in yatırımlarını merkezini Londra’dan Moskova’ya taşıdığı Millhouse Capital üzerinden yürüttüğü biliniyor. Şirketin CEO’su adı fazla bilinmeyen Rus-Amerikan iş insanı  Eugene Shvidler’dir. O da yüksek güvenlik ve gizlilik prensibi ile çalışan Abramoviç şirketinin beyni konumundadır.

İzlanda da ilk Beit Shvidler CHABAD merkezi Abramoviç’in CEO’su  Eugene Shvidler yardımları ile yapılmıştır.  Bu fotoğraflar Eugene Shvidler’in Gazze katliamının emrini veren CHABAD örgütü ile olan ilişkileri göstermek için yeterlidir.   

Tabii ki Abramoviç’de CHABAD’ın en büyük sponsorlarındadır. CHABAD’ın “tek din” yapılanması Siyonistler ile iç içedir.

Roman Abramoviç, son 20 yılda küresel CHABAD hareketine “500 milyon dolardan fazla bağış yapan” kişi olarak biliniyor.  

CHABAD İLE BAĞLARI

Abramoviç’in, Siyonizm karşıtı Yahudilerin de bulunduğu Yahudi dünyasında, antisemitizm tartışmalarının gölgesinde, hem İsrail’de hem de uluslararası Yahudi toplulukları içinde meşruiyet kazandığı bir konumda olduğu görülüyor.

1993 yılında Rusya’da Yahudi cemaatleri arasında başlayan ayrışmada Boris Berezovski ve Roman Abramoviç, CHABAD’ı ve örgütün Rusya’daki önemli isimlerinden Berel Lazar’ı destekledi.

Fotoğraf: Yahudi Müzesi ve Merkezi’nin kurucusu ve yöneticisi Alexander Boroda, Rusya’daki CHABAD’ın önde gelen isimlerinden Berel Lazar, “Yahudi Müzesi ve Merkez Vakıf Fonu”'nun kurucusu olarak adı geçen  Roman Abramovich ile birlikte.

Fotoğraf: Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Çevre Koruma Bakanı Ze'ev Elkin ve Rusya’daki CHABAD’ın Başıı Berel Lazar, 29 Ocak 2018'de Moskova'da CHABAD’ın açtığı “Yahudi Müzesi ve Hoşgörü Merkezi.”

ABRAMOVİÇ NASIL BÜYÜDÜ?

Abramoviç, CHABAD’ın kontrolündeki “Rusya Yahudi Cemaatleri Federasyonu'nun (FJC)” en önemli destekçisidir. 2001 yılında Moskova'daki en büyük sinagog olan CHABAD bağlantılı Marina Roscha Sinagogu ve Yahudi Cemaati Merkezi'ne 5 milyon dolar bağışlamıştır.

Rusya’da 1993 Anayasası’yla din özgürlüğünün güvence altına alınmasının ardından Yahudi cemaatleri arasında yaşanan rekabette Berezovski ve Abramoviç Siyonist bir yapılanma olarak bilinen CHABAD’ı ve Rusya’daki baş haham Berel Lazar’ı destekledi.

Abramoviç’in CHABAD ile ilişkileri sonraki yıllarda da devam etti. 2014 yılında ABD’nin Aspen kentindeki, 18 milyon dolar değerindeki CHABAD merkezine destek verdi. Daha sonra Portekiz’in Cascais bölgesinde bulunan, Avrupa’nın büyük CHABAD merkezlerinden biri olarak anılan yapıya ve yerel CHABAD topluluklarına da katkı sağladı.

FON’UN DANİSKASI

Abramoviç’in yatırımlarını doğrudan kendi adı yerine uluslararası şirketler ve finansal yapılar üzerinden yürüttüğü iddiası, meselenin en dikkat çekici boyutlarından biridir. Türkiye’de kurulan veya Türkiye’ye fon aktaran şirketlerin bu süreçteki rolü ve Türkiye’nin Batı yaptırımlarına katılmamasının sermaye hareketleri açısından doğurabileceği sonuçlar araştırılmalıdır.

"Güvenli Liman" Olarak Türkiye

Türkiye’nin Batı ülkeleriyle ticari ve hukuki ilişkilerini sürdürürken Rusya’ya yönelik yaptırımlara katılmaması, Abramoviç gibi Rus oligarklarının varlıkları açısından dikkat çekici bir durum oluşturuyor.

Süper yatların Türkiye sularına getirilmesiyle başlayan süreç; marina satın alma girişimleri, İstanbul’daki lüks mülkler ve Muğla’nın Milas ilçesindeki yaklaşık 100 dönümlük arazi yatırımı iddialarıyla birlikte değerlendirildiğinde, sermayenin Türkiye’de kalıcı varlık edinme eğilimini gündeme getiriyor.

KARA PARA’nın Yeni Karakteri: Ekolojik ve Elit Entegrasyon

Milas’ın Kaplankaya bölgesindeki arazide, 100 dönümlük alana yalnızca üç malikine yapılmasının planlandığı belirtiliyor. Bu düşük yoğunluklu yapılaşma modeli, kitlesel ve görünür ticari yatırımlardan farklı olarak doğayla çevrili, yüksek güvenlikli ve izole elit yaşam alanlarının oluşturulmasına dayanıyor.

Roman Abramoviç ve Millhouse Capital örneği, küresel sermayenin jeopolitik risklerden kaçınırken tröstlerden, offshore finans merkezlerinden ve farklı ülkelerin hukuki düzenlemelerinden yararlanabilmesini gündeme getiriyor. Bu durum, uluslararası yaptırımların etkinliği ve küresel sermayenin izlenmesi açısından önemli sorular doğuruyor.

İSTANBUL’DAKİ GAYRİMENKUL VE MARİNA YATIRIMLARI

İstanbul’daki lüks mülkler…

Abramoviç’in İstanbul Boğazı’nda lüks bir yalı, İstanbul genelinde değerli rezidanslar ve araziler satın aldığına ilişkin haberler yayımlandı. Bu yatırımlar arasında yaklaşık 60 dönümlük başka bir arazinin de bulunduğu ileri sürülüyor.

Marina sektöründeki iddialar…

Millhouse aracılığıyla İstanbul’daki Marintürk marinasını satın almak üzere görüşmeler yürütüldüğü basına yansıdı. İddialara göre marina alanlarının lüks markaların yer alacağı büyük bir gastronomi merkezine dönüştürülmesi hedefleniyor.

Yüzen servetler: Süper yat yatırımları…

Abramoviç’in lüks yat filosu, Batı ülkelerinin yaptırım ve el koyma kararları sonrasında uluslararası gündeme geldi.

Eclipse: Yaklaşık 162,5 metre uzunluğundaki süperyatın Marmaris’te bulunduğu bildirildi. Yatın donanımına ilişkin havuzlar, füze savunma sistemi ve mini denizaltılar gibi özellikler de çeşitli haberlerde yer aldı.

Solaris (My Solaris): Yaklaşık 140 metre uzunluğundaki diğer süperyatın Bodrum’a demirlediği bildirildi.

Rusya’nın CHABAD örgütüne mensup oligarkların sahibi olduğu bu yatlarının Türkiye limanlarında bulunması kimseyi rahatsız etmiyor mu?  

ENERJİ VE FİNANS ALANINDAKİ GİZLİ ŞİRKET YAPILARI

Abramoviç’in yatırımlarını doğrudan kendi adı yerine uluslararası şirketler üzerinden yürüttüğü iddiası, finansal ilişkilerin incelenmesini gerektiriyor. Türkiye’deki şirketlerin faaliyetleri, fon hareketleri ve olası ortaklıkları bu açıdan önem taşıyor.

CHABAD, ROMAN ABRAMOVİÇ VE KIBRIS BAĞLANTISI

Türkiye açısından stratejik öneme sahip Kıbrıs ve Doğu Akdeniz’deki gelişmeleri, İsrail’in bölgesel politikaları ve CHABAD ile bağlantılı olduğu ileri sürülen kişi ve kuruluşlar üzerinden de değerlendirmek gerekiyor.

İsrail’in Kıbrıs’ın güneyindeki etkisi, adadaki CHABAD merkezleri ve Abramoviç gibi iş insanlarının faaliyetleri, bölgenin siyasi ve ekonomik ilişkileri bakımından birlikte incelenmelidir.

Abramoviç’in amacı: Gizlenmek…

Abramoviç ve Millhouse Capital’in varlıklarının uluslararası yaptırımlar karşısında korunması ve dondurulmasının önlenmesi amacıyla farklı şirketler ve tröstler üzerinden yönetildiği de biliniyor.

Güney Kıbrıs merkezli tröstler ve kurumsal hizmet sağlayıcıları da bu finansal yapılanmanın önemli unsurları arasında yer alıyor.

Şeffaflık çağı ve Kıbrıs modeli…

“Cyprus Confidential” (Kıbrıs Sırları) araştırması, Güney Kıbrıs merkezli offshore finans ekosistemini ve uluslararası sermaye ilişkilerini gündeme taşıdı. Araştırmada, Rus oligarklarının varlıklarının yönetiminde rol oynayan şirketler ve finansal hizmet sağlayıcıları da incelendi.

Kıbrıs merkezli MeritServus adlı kurumsal hizmet sağlayıcısının Abramoviç’in şirketleriyle çalıştığı bildirildi. İngiltere’nin MeritServus’a yönelik yaptırım kararı da Rus müşterilerle ilişkiler ve yaptırım ihlali iddiaları bağlamında gündeme geldi.

Rus varlıklarının Batı finans sistemine entegrasyonu (2001–2010)

Roman Abramoviç ve Millhouse Capital’in, 2000’li yılların başından itibaren Rusya’daki özelleştirmelerden, özellikle Sibneft petrol şirketinin satışından elde edilen serveti küresel finans sistemine entegre etmek için uluslararası şirket yapılarından yararlandığı belirtiliyor.

Bu süreçte Güney Kıbrıs merkezli finansal ağların ve MeritServus gibi kurumsal hizmet sağlayıcılarının rolü de araştırmalara konu oldu.

Matruşka tipi paravan şirket yapılanması (2010–2021)

Bu dönemde Güney Kıbrıs’ta Ervington Investments, Crosstrees Investments ve Harmony Trust gibi şirket ve tröstlerin Abramoviç’in yatırımlarının yönetiminde kullanıldığı ileri sürülüyor.

Bu tür yapılarda resmi hissedarlarla nihai ekonomik faydalanıcıların farklı olabilmesi, gerçek mülkiyetin belirlenmesini güçleştiriyor.

İsrail merkezli StoreDot gibi teknoloji girişimleri, sanat koleksiyonları ve süper yatlar dahil çeşitli varlıkların finansmanında bu şirket yapılarının rolü vardır.

Şubat 2022: Yaptırımlar öncesinde mülkiyet değişiklikleri

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Abramoviç ve diğer Rus oligarklarına yönelik Batı yaptırımları gündeme geldi.

Abramoviç’in varlıklarını kontrol eden bazı tröstlerin sözleşmelerinde savaş öncesinde değişiklik yapıldığı ve varlıkların yedi çocuğuna devredildiği ileri sürülüyor. Bu iddialar, mülkiyetin yaptırımlardan korunmak amacıyla yeniden düzenlenip düzenlenmediği sorusunu gündeme getiriyor.

KKTC’deki şirketlerde aynı kapsamda, hukuki sonuçları ve varlıkların gerçek faydalanıcıları, ilgili sözleşmeler titizlikle incelenmelidir.

“Cyprus Confidential” belgeleri ve sonrasındaki süreç

Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu (ICIJ) ve iş birliği yaptığı medya kuruluşlarının yayımladığı “Cyprus Confidential” araştırması, Güney Kıbrıs merkezli finansal hizmet sağlayıcılarıyla uluslararası müşterileri arasındaki ilişkileri ortaya koydu.

Araştırmalar, offshore şirketler ve tröstler aracılığıyla yürütülen finansal işlemlerin şeffaflığına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi.

Abramoviç ve Millhouse Capital’in finansal operasyonlarının Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelere kaydırıldığı iddiası da ayrıca araştırılmalıdır. Bu tür bir değişimin kapsamı ve zamanı, somut şirket kayıtları ve finansal işlemler üzerinden ortaya konulabilir.

Güney Kıbrıs merkezli paravan şirketler…

Millhouse Capital ve Abramoviç’in yatırımlarında, doğrudan sahiplik yerine farklı ülkelerde kurulan şirket zincirleri ve finansal yapılardan yararlanıldığı ileri sürülüyor.

Crosstrees Investments ve Ervington Investments gibi şirketlerin küresel yatırımların finansmanındaki rolleri bu açıdan araştırılmaya değer.

Bu yapılarda yerel avukatların, finansal danışmanların veya KKTC’de olduğu gibi %51 emanetçi hissedarların resmi kayıtlarda görünmesi, nihai faydalanıcının ayrıca araştırılmasını da gerektiriyor.

Gizli kredi sözleşmeleri ve borç transferleri…

Güney Kıbrıs merkezli şirketlerle Britanya Virjin Adaları’ndaki şirketler arasında gerçekleştirildiği ileri sürülen kredi ve borç işlemleri, fon hareketlerinin izlenmesini güçleştirebilir.

Bu işlemlerin kapsamı ve hukuki niteliği, ilgili sözleşmeler, şirket kayıtları ve finansal belgeler üzerinden değerlendirilmelidir.

Sanat koleksiyonu ve yatların Kıbrıs üzerinden yönetilmesi

Abramoviç’in Lucian Freud ve Francis Bacon gibi sanatçıların eserlerini içeren değerli bir sanat koleksiyonuna sahip olduğu da biliniyor. Koleksiyonun Harmony Trust üzerinden yönetildiği ileri sürülüyor.

Benzer şekilde, Türkiye limanlarına gelen süper yatların mülkiyetinde Güney Kıbrıs ve Karayipler merkezli şirketlerin rol oynadığı iddia ediliyor.

Bu şirket yapılarının yaptırımlar karşısında varlıkların gerçek sahipliğinin belirlenmesini zorlaştırıp zorlaştırmadığı, mülkiyet kayıtları ve ilgili belgeler üzerinden incelenmelidir.

KKTC’DEKİ CHABAD MERKEZLERİ VE YATIRIM İDDİALARI

Bu bağlamda, Girne’deki CHABAD merkezinin ve ağırlıklı İskele bölgesinde bulunduğunu bilinen yatırımların da araştırılması gerekiyor. Bu yatırımlara Abramoviç’in finansal destek sağlamış olabileceği iddiası, finansman belgeleri ve mülkiyet kayıtları üzerinden açıklığa kavuşturulmalıdır.

Gazze’de yaşanan insanlık dramı devam ederken, İsrail hükümetinin politikalarına destek verdiği düşünülen kişi ve kuruluşlarla ekonomik ilişkileri de sorgulanmalıdır.

Roman Abramoviç’in Türkiye’de arazi satın almasının yalnızca bir yatırım haberi olarak sunulmasını kabul etmek mümkün değildir. Sermayenin kaynağı, ilişkileri ve Türkiye açısından doğurabileceği sonuçlar da tartışılmalıdır.

Bir yatırımın ülkeye sağlayacağı ekonomik katkı konuşulurken, sermayenin arkasındaki ilişkiler ve olası jeopolitik sonuçlar neden aynı ölçüde sorgulanmıyor?

CHABAD, ROMAN ABRAMOVİÇ VE KIBRIS BAĞLANTISI

Türkiye için tartışmasız stratejik öneme sahip Kıbrıs ve Doğu Akdeniz’de, KKTC üzerindeki Siyonist İsrail’in neredeyse tapulu bir işgale dönüşen emellerini CHABAD ve Roman Abramoviç bağlantısı üzerinden de değerlendirmek gerekiyor.

Roman Abramoviç’in Kıbrıs’taki finansal operasyonları, Güney Kıbrıs’ın yasal ve vergisel boşluklarından, Deloitte ve MeritServus’un danışmanlık hizmetlerinden yararlanılarak servetinin Batı yaptırımlarından korunması iddiaları çerçevesinde ele alınmalıdır. Kıbrıs ve Britanya Virjin Adaları’ndaki karmaşık şirket ağı ile bir tröstün, yani piyasayı ele geçirmek, vergiden kaçınmak veya gerçek sahipleri gizlemek amacıyla birbirine bağlı onlarca şirketin tek bir merkezden yönetildiği devasa ve tekelci bir finansal yapının yalnızca Abramoviç’in bu işlemlerdeki rolünün gizli kalmasına hizmet ettiği ileri sürülüyor.

TÜRKİYE SİYONİZME KARŞI NASIL MÜCADALE VERİYOR?

Yaşananlar Türkiye’de Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı ve Dışişleri Bakanlığının  Siyonist İsrail’e karşı durduğu ve söylemde bulunduğu, hatta MİT’in MOSSAD’a operasyon yaptığı bir dönmede yaşanması kabul edilecek bir gelişme değil.  Çünkü Siyonizm’i, CHABAD’ı ve dolayısı ile MOSSAD’ı besleyen kaynak, Abramoviç gibi iş insanı kılığında yüzünde antisemitizm maskesi takanlardır.

Tüm bu anlatılanların ışığında, Gazze’de yaşanan insanlık dramı ortadayken, Netanyahu hükümetinin politikalarıyla ilişkilendirilen kişi ve kuruluşların faaliyetleri de sorgulanmalıdır.

CHABAD ile bağlantılı olduğu belirtilen Roman Abramoviç’in Türkiye’de arazi satın almasını yalnızca sıradan bir yatırım haberi olarak görmek, bu ilişkilerin olası sonuçlarını göz ardı etmektir. Asıl mesele, bu yatırımların Türkiye’nin geleceği ve ulusal çıkarları açısından ne anlama geldiğidir.

Bir ülkede 10 şiddetinde deprem olur da kimse farkına varmaz mı? Varsa ve hala sessiz kalınıyorsa, asıl tehlike depremin kendisinden çok, sarsıntının üzerinin örtülmesidir!

NE OLDU BİZE?..

Anadolu Birliği Partisi Genel Başkanı Bedri Yalçın, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın gençlik, eğitim ve yapay zeka hakkındaki açıklamalarına ilişkin değerlendirmesinde, teknolojik gelişmelerin insan merkezli olması gerektiği görüşüne katıldıklarını belirtti. Yalçın, İlim Yayma Cemiyeti’nin kuruluş felsefesine ve dijital teknolojilerin geleceğine ilişkin ise sert eleştiriler yöneltti. Açıklamada köy enstitülerinin yeniden kurulması çağrısı da öne çıktı.

Anadolu Birliği Partisi Genel Başkanı Bedri Yalçın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın gençliğin yetiştirilmesi, teknolojik gelişmeler ve yapay zeka hakkındaki sözlerine ilişkin bir basın açıklaması yayımladı.

Açıklamasına “Erdoğan’a katıldığımız ve katılmadığımız hususlar” başlığını veren Yalçın, insanın Türkiye’nin en büyük hazinesi olduğu ve gençlerin bilinçli, sağlıklı, vatanını ve milletini seven bireyler olarak yetiştirilmesi gerektiği yönündeki ifadeleri destekledi. Ancak Yalçın’a göre bu hedeflerin hayata geçirilmesi için yalnızca söylemler yeterli değil; eğitim ve teknoloji politikalarının da sorgulanması gerekiyor.

“Türkiye’nin var olma felsefesi bir cemiyetin kuruluş felsefesi olamaz”

Yalçın, Erdoğan’ın konuşmasını yaptığı İlim Yayma Cemiyeti üzerinden Türkiye’nin kuruluş değerleri ve cemiyetin tarihsel konumuna ilişkin eleştirilerini dile getirdi.

Komünizmle Mücadele Derneği’nin kuruluş amacına ve FETÖ elebaşının bu dernekle ilişkisine de değinen Yalçın, açıklamasında şu görüşü savundu:

“Türkiye’de İlim Yayma Cemiyeti’nin kuruluş felsefesi ‘Türkiye’nin var olma felsefesi’ olamaz. Türkiye’nin felsefesi, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kuruluş değerleridir.”

Yalçın, cemiyetin tarihsel rolünü kendi siyasi perspektifinden değerlendirirken, Türkiye’nin temel referansının Cumhuriyet’in kuruluş değerleri olması gerektiğini vurguladı.

Yapay zeka ve dijitalleşme: Gençler nasıl korunacak?

Yalçın, Erdoğan’ın yapay zekanın insan hayatında köklü değişikliklere yol açtığı yönündeki değerlendirmesine katıldığını belirtti. Ancak çocukların ve gençlerin bu dönüşüme hazırlanması konusunda yeterli çalışma yapılmadığını savundu.

Yapay zekanın yalnızca teknolojik bir yenilik olarak ele alınamayacağını ifade eden Yalçın, insanın yaşamını ve geleceğini değiştiren bu teknolojinin eğitim politikalarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.

Açıklamada, gençlerin teknoloji karşısında doğru yönlendirilmesi konusunda mevcut yaklaşımın yetersiz olduğu görüşü öne çıktı.

“İnsan merkezli teknoloji” söylemi ile dijital dünyanın geleceği arasındaki çelişki

Erdoğan’ın teknolojik gelişmelerin insan merkezli bir anlayışla değerlendirilmesi gerektiği yönündeki sözlerine de katıldığını belirten Yalçın, 5G, 6G ve 7G teknolojileriyle şekillenecek dijital dünyanın insan üzerindeki etkilerine ilişkin kaygılarını dile getirdi.

Yalçın, yapay zekayı ve yeni nesil iletişim teknolojilerini yalnızca teknik gelişmeler olarak görmediğini; bunların insanın yaşamı, üretimi, verileri ve geleceği üzerindeki etkilerinin de sorgulanması gerektiğini savundu.

Açıklamasında bu teknolojileri “Siyonist merkezli yeni dünya düzeninin bir güç merkezi” olarak nitelendiren Yalçın, milli ve manevi değerlerin teknolojik dönüşüm karşısında korunması gerektiğini ileri sürdü.

“Daha fazla okuyan, düşünen ve üreten gençlik masallarda kalacak”

Yalçın, Erdoğan’ın daha fazla okuyan, düşünen ve üreten bir gençlik hedefini de değerlendirdi. Bu hedefin mevcut koşullarda gerçekleşmesinin güç olduğunu savunan Yalçın, eğitim sisteminde köklü bir değişiklik yapılması gerektiğini belirtti.

Çözüm önerisini ise geçmişteki köy enstitüsü modelinin yeniden gündeme alınması üzerinden ortaya koydu.

Yalçın, açıklamasının son bölümünde şu çağrıyı yaptı:

“BEDRİ YALÇIN’DAN ERDOĞAN’A ÇAĞRI: ‘KÖY ENSTİTÜLERİNİ YENİDEN KURALIM!”

“Gelin, 75 yıl önce yapılan hatalara sahip çıkmak yerine, konuşmalarınızda dile getirdiğiniz doğruları hayata geçirelim ve o doğrulardan hareketle köy enstitülerini yeniden kuralım.”

Yalçın, insanı, üretimi ve verileri merkeze alan bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiğini belirterek, Gazze’de yaşananlar bağlamında eleştirdiği güç odaklarına karşı da insanların korunması çağrısında bulundu.

Tartışmanın merkezinde eğitim, teknoloji ve Cumhuriyet değerleri var

Bedri Yalçın’ın açıklaması üç temel tartışma başlığını bir araya getiriyor: Türkiye’de eğitimin hangi değerler üzerine kurulacağı, yapay zeka ve yeni nesil iletişim teknolojilerinin insan hayatını nasıl etkileyeceği ve teknolojik dönüşüm karşısında milli ve manevi değerlerin nasıl korunacağı.

Yalçın’ın yaklaşımında dikkat çeken nokta, Erdoğan’ın gençlik ve teknoloji konusundaki bazı hedeflerini desteklerken, bu hedeflerin gerçekleşmesi için izlenen yaklaşımı eleştirmesi ve köy enstitülerini alternatif bir eğitim modeli olarak önermesi oldu.

Haber kaynağı: 13 Ekim 2026 tarihli Anadolu Birliği Partisi Genel Başkanı Bedri Yalçın’ın basın açıklaması.