Bazı ölümler gürültülüdür. Sirenler duyulur. İnsanlar koşar. Haberler yapılır. Birileri hesap sorar, birileri yas tutar.

Bazı ölümler ise sessizdir.

O kadar sessizdir ki bir insanın öldüğünü anlamak için günlerin, bazen daha uzun zamanların geçmesi gerekir.

Japonların bunun için kullandığı ürpertici bir kelime var: Kodokushi.

En yalın anlamıyla “yalnız ölüm”.

Bir insanın evinde, yanında hiç kimse olmadan ölmesi ve ölümünün ancak bir süre sonra fark edilmesi... Fakat Kodokushi aslında ölümden çok hayat hakkında konuşmaktadır.

Çünkü asıl soru şudur:

Bir insan nasıl olur da milyonların yaşadığı bir şehirde; yüzlerce insanın geçtiği bir sokakta; her katında kapı kapıya en az iki hanenin yaşadığı, modern hayatın çok katlı, yüksek güvenlikli, dış cephesi en iyi malzemelerle mantolanmış apartmanlarından birinde; binlerce dijital bağlantının tam ortasında, yokluğu günlerce fark edilmeyecek kadar yalnızlaşabilir?

Binalarımızı soğuktan, sıcaktan ve dış dünyanın gürültüsünden korumak için kat kat yalıttık. Duvarlarımız kalınlaştı, kapılarımız güçlendi, güvenlik sistemlerimiz gelişti. Fakat farkına varmadan insanı da insandan yalıttık.

Belki modern şehrin en büyük ironisi tam burada saklıdır:

Apartmanlarımızın mantolamasını kusursuzlaştırırken, komşuluklarımızın ısısını kaybettik. Belki çağımızın en ağır fakat en görünmez şiddet biçimlerinden biri tam burada başlıyor:

Sessiz şiddet.

Kimsenin kimseye vurmadığı, bağırmadığı, tehdit etmediği; fakat insanların birbirlerinin hayatından yavaş yavaş çekildiği bir şiddet.

Kapıların kapanmasıyla başlayan...

Telefonların daha az çalmasıyla devam eden...

“Bir ara görüşürüz”lerin hiçbir zaman gerçekleşmemesiyle büyüyen...

Ve sonunda bir insanın varlığıyla yokluğu arasındaki farkın toplum tarafından hissedilemez hâle gelmesiyle tamamlanan bir şiddet.

Yalnızlık Değil, Kimsesizleşmek

Yalnızlık ile tek başına kalmak aynı şey değildir. İnsan bazen tek başına kaldığında kendisini bulur. Düşünür, okur, üretir, iç dünyasına döner. Felsefenin, sanatın, şiirin ve tefekkürün önemli bir bölümü böylesi bir yalnızlıktan doğmuştur.

Sorun yalnız kalabilmek değil, kimsesizleşmektir. Çünkü kimsesizlik, çevrenizde insanların bulunmaması değildir yalnızca.

Birinin sizi merak etmemesidir. Sesinizin bir başkasının dünyasında karşılığının kalmamasıdır. Bir sabah perdelerinizi açmadığınızda bunu fark edecek kimsenin bulunmamasıdır. Üç gündür telefonunuza cevap vermediğinizde kapınızı çalacak bir elin olmamasıdır.

Ve belki bundan da ağır olanı:

Bir süre sonra sizin de kimsenin kapısını çalmamaya alışmanızdır.

İşte o noktada yalnızlık kişisel bir duygu olmaktan çıkar, toplumsal bir meseleye dönüşür.

Geleceğin Dipsiz Çukuru

Geleceği konuşurken yapay zekâyı, iklim krizini, savaşları, enerji kaynaklarını, ekonomiyi ve teknolojiyi tartışıyoruz.

Fakat insanlığın önünde sessizce büyüyen başka bir çukur var:

Yalnızlık!

Üstelik bu çukur gürültü çıkarmıyor.

Sessizlikle büyüyor.

Modern insan giderek daha bağımsız olmak istiyor:

Kimseye muhtaç olmamak...

Kimseye hesap vermemek...

Kimsenin yükünü taşımamak...

Kimsenin kendi hayatına müdahale etmesine izin vermemek...

Bunların belirli ölçülerde özgürlüğün kazanımları olduğu açıktır.

Fakat modernitenin trajedisi başka yerde ortaya çıkıyor: Bağımsızlık ile bağsızlığı birbirine karıştırmaya başladık.

Özgürleşmek isterken birbirimizden kurtulmaya çalışıyoruz.

Oysa bazı bağlar insanı esir ederken bazı bağlar insanı hayatta tutar.

Bir annenin telefonu...

Bir dostun “Neredesin?” diye sorması...

Komşunun kapıyı çalması...

Bir sofrada size ayrılmış sandalye...

Birinin sizi beklemesi...

Bunların hiçbirisi teknolojik gelişme değildir.

Fakat belki medeniyet dediğimiz şey tam olarak bunların toplamıdır.

“Kimseye Muhtaç Değilim” Yanılgısı

Çağımız bize yalnız yaşamayı öğretmekle kalmadı; başkasına ihtiyaç duymamayı da bir başarı göstergesine dönüştürdü.

“Kendi ayaklarının üzerinde dur.”

“Kimseye muhtaç olma.”

“Kendi problemini kendin çöz.”

“Kimseye yük olma.”

“Güçlü ol.”

İlk bakışta makul görünen bu cümlelerin arkasında fark edilmeden büyüyen başka bir insan tasavvuru var: İdeal insan, kimseye ihtiyaç duymayan insandır.

Oysa böyle bir insan hiçbir zaman var olmadı.

Doğduğumuz anda bir başkasının kucağına muhtacız.

Konuşmayı başkalarından öğreniyoruz.

Bilgimizi önceki kuşaklardan alıyoruz.

Hastalandığımızda bir başkasının bakımına ihtiyaç duyuyoruz.

Yaşlandığımızda yeniden başkalarının merhametine yaklaşıyoruz.

Ve öldüğümüzde bedenimizi dahi başkaları kaldırıyor!

İnsan hayatının başlangıcı da sonu da başka insanların ellerindedir.

Buna rağmen hayatın ortasında kendimize tuhaf bir masal anlatıyoruz:

“Ben kimseye muhtaç değilim.”

Oysa ihtiyaç duymak kusur değildir.

İhtiyaç duymak, insan olmanın şartlarından biridir.

Fârâbî'nin Şehrinden Kodokushi'nin Şehrine

Tam burada Fârâbî'yi yeniden okumak gerekir.

Fârâbî'nin erdemli şehir düşüncesinde insan, kemale ve mutluluğa bütünüyle tek başına ulaşabilecek bir varlık değildir. İnsan diğer insanlara muhtaçtır; yardımlaşma, yalnız ekonomik değil, insanın varoluşuna ilişkin bir zorunluluktur.

Şimdi bu düşünceyi bugünün metropollerine taşıyalım.

Milyonlarca insan yan yana yaşıyor.

Fakat yan yana yaşamak birlikte yaşamak anlamına gelmiyor.

Aynı asansöre biniyoruz fakat birbirimizin adını bilmiyoruz.

Aynı koridordan geçiyoruz fakat hangi kapının arkasında hasta bir yaşlı bulunduğunu bilmiyoruz.

Aynı apartmanın mesaj grubunda yüzlerce mesaj yazıyoruz fakat üç gündür görünmeyen komşumuzu merak etmiyoruz.

Belki geleceğin şehirlerini gökdelenlerinin yüksekliğiyle değil, şu soruyla ölçmeliyiz:

Bir insan ortadan kaybolduğunda şehir onu ne kadar sürede fark ediyor?

Belki medeniyet için bundan daha sarsıcı bir ölçü yoktur.

İbn Haldun: Bir Ekmek Bile Tek Başına Üretilemez

İbn Haldun insan topluluklarını açıklarken insanın tek başına hayatını sürdüremeyeceği gerçeğinden hareket eder.

Bir insanın yiyeceği ekmek bile yalnız başına üretilemez.

Birisi tohumu yetiştirir.

Birisi toprağı işler.

Birisi ürünü taşır.

Birisi öğütür.

Birisi hamuru yoğurur.

Birisi fırını yakar.

Sofradaki küçücük bir ekmek parçasının arkasında bile görünmeyen bir insan zinciri vardır.

Öyleyse “Ben kimseye muhtaç değilim” cümlesi yalnız psikolojik değil, sosyolojik olarak da büyük bir yanılsamadır.

Hepimiz birbirimizin görünmeyen emeğinin üzerinde yaşıyoruz.

Medeniyet, ihtiyaçlarımızı birbirimizin varlığıyla tamamlayabilme sanatıdır.

Fakat modern şehir bu karşılıklılığı görünmez hâle getirdi.

Ekmeği görüyoruz; çiftçiyi görmüyoruz.

Siparişi görüyoruz; onu taşıyan insanı görmüyoruz.

Yaşlıyı apartmanda görüyoruz; hikâyesini bilmiyoruz.

İnsanları giderek varlıklarıyla değil, işlevleriyle tanıyoruz.

Böylece toplum yavaş yavaş bir insanlar topluluğundan hizmetler ağına dönüşüyor.

Gözetim Arttı, Gözetme Azaldı

Eskiden komşu, gündelik hayatın sessiz tanığıydı.

Sabah perdenizin açıldığını görürdü.

Akşam ışığınızın yanmadığını fark ederdi.

Hastaysanız kapınızı çalardı.

Bugün güvenlikli sitelerde yaşıyoruz.

Kameralarımız var.

Dijital kilitlerimiz var.

Akıllı kapılarımız var.

Görüntülü diafonlarımız var.

Fakat bazen bizi gerçekten gören kimse yok.

Çağımızın ironisi belki de tek cümleye sığmaktadır:

Gözetim arttı, gözetme azaldı.

Her yerde kamera var fakat birbirimize daha az bakıyoruz.

Telefonumuz nerede olduğumuzu biliyor.

Algoritma hangi müziği sevdiğimizi biliyor.

Banka ne satın aldığımızı biliyor.

Sosyal medya hangi insanlarla ilgilendiğimizi biliyor.

Fakat yan dairede yaşayan insan üç gündür evimizden çıkmadığımızı bilmiyor.

Hakkımızda giderek daha fazla veri üretilirken bizi gerçekten tanıyan insanların sayısı azalabiliyor.

Binlerce Takipçi, Çalınmayan Bir Kapı

Bir insanın binlerce takipçisi olabilir.

Her sabah yüzlerce kişinin hayatını görebilir.

Onlarca mesaj grubunda bulunabilir.

Fotoğrafı yüzlerce kez beğenilebilir.

Fakat hastalandığında kapısını çalacak bir insanı olmayabilir.

“Çevrim içi” olmak ile birinin hayatında bulunmak aynı şey değildir.

Bir kalp emojisi, omuza konulan el değildir.

Bir “geçmiş olsun” mesajı, kapının çalınması değildir.

Bir takipçi, dost değildir.

Bir bildirim, hatırlanmak değildir.

Ve algoritma sizi her gün hatırlasa bile bu, bir insanın sizi merak ettiği anlamına gelmez.

Seçtiğimiz Yalnızlıkla Yüzleşmek

Fakat bütün suçu teknolojiye, şehre veya modern hayata yüklemek kolaycılık olur.

Daha rahatsız edici bir soruyla yüzleşmeliyiz:

Yalnızlığın bir bölümünü biz mi inşa ediyoruz?

Dostluk istiyoruz ama dostluğun zamanını vermek istemiyoruz.

Aile istiyoruz ama tahammül etmek istemiyoruz.

Sevilmek istiyoruz ama bir başkasının yükünü taşımak istemiyoruz.

Anlaşılmak istiyoruz ama dinlemeye sabrımız azalıyor.

Hatırlanmak istiyoruz ama aramıyoruz.

Dayanışma istiyoruz ama hayatımızın sınırlarına kimsenin dokunmasını istemiyoruz.

Sonra soruyoruz: Neden bu kadar yalnızız?

Belki yüzleşmekten kaçtığımız hakikat şudur: Geleceğin dipsiz çukuruna yalnızca itilmedik; bazı taşlarını kendi ellerimizle döşedik.

Yalnızlık Bir Günde Başlamaz

Kodokushi'nin en ürpertici tarafı ölüm değildir.

Çünkü ölüm son sahnedir.

Hikâye çok daha önce başlamıştır.

Belki yıllar önce bir telefon görüşmesi yapılmamıştır.

Bir dostluk ihmal edilmiştir.

Bir aile bağı gurura yenilmiştir.

Bir insan “rahatsız etmeyeyim” diyerek geri çekilmiştir.

Diğeri “nasıl olsa arar” diye beklemiştir.

Hayatın küçük ihmalleri zamanla büyük sessizliklere dönüşmüştür.

Yalnızlık çoğu zaman dramatik biçimde gelmez.

Milim milim gelir.

Önce sofradan bir sandalye eksilir.

Sonra telefon rehberinden bir isim.

Sonra bayramlarda arayan biri.

Sonra “Nasılsın?” diyen biri.

Ve sonunda insan kendi sessizliğine alışır.

Belki en tehlikeli aşama budur:

Yalnızlığın artık yalnızlık gibi hissedilmemesi.

Sessiz Şiddetin Faili Kim?

Peki bu şiddetin faili kimdir?

Devlet mi?

Şehir mi?

Ekonomik düzen mi?

Teknoloji mi?

Aile mi?

Birey mi?

Belki hepsi biraz.

Belki hiçbirisi tek başına değil.

Çünkü sessiz şiddetin en korkutucu tarafı çoğu zaman belirgin bir failinin bulunmamasıdır.

Kimse o insanın yalnız kalmasını istememiştir.

Kimse bilinçli biçimde onu terk etmemiştir.

Herkes yalnızca biraz meşguldür.

Birinin işi vardır.

Birinin toplantısı.

Birinin çocuğu.

Birinin kariyeri.

Birinin kendi problemi.

Herkesin son derece haklı gerekçeleri vardır.

Fakat bütün bu haklı gerekçelerin toplamından bazen korkunç bir sonuç çıkar:

Kimsesizlik.

Modern toplumun ahlaki açmazı belki burada başlıyor: Bireysel olarak kimsenin suçlu olmadığı bir dünyada, toplumsal olarak hepimiz sorumlu olabilir miyiz?

Spinoza: Bazı İnsanlar Bizi Hayata Çoğaltır

Baruch Spinoza insanı dünyadan kopuk, kapalı bir ada olarak düşünmez. İnsan karşılaşmalar içerisinde yaşar; bazı karşılaşmalar var olma ve eyleme kudretimizi artırırken bazıları azaltır.

Bunu bugünün yalnızlığına taşıdığımızda derin bir sonuç ortaya çıkar: Bazı insanlar bizi hayata çoğaltır.

Bir dostla yapılan yarım saatlik konuşma...

Bir öğretmenin öğrencisine söylediği tek cümle...

Bir çocuğun yaşlı bir insanın elini tutması...

Bir komşunun kapıyı çalması...

Birinin hiçbir sebep yokken “Seni düşündüm” demesi...

Bunların ekonomik değeri hesaplanamaz.

Gayrisafi millî hasılada karşılığı yoktur.

Borsada fiyatı yoktur.

Verimlilik tablolarında görünmezler.

Fakat insan hayatının gerçek sermayesi belki tam olarak bunlardır:

Karşılaşmalar.

Çünkü bazı insanlar yanımızdan geçer.

Bazıları ise varlığımızı artırır.

Yalnızlığın Yeni Ahlakı

Belki bundan sonra ahlakı yalnızca “kötülük yapmamak” üzerinden konuşmamalıyız.

Kimseyi öldürmedim.

Kimseyi dolandırmadım.

Kimsenin hakkını yemedim.

Kimseye zarar vermedim.

Elbette bunların hepsi önemlidir.

Ama yeterli midir?

Belki çağımızın ahlakına başka sorular eklemeliyiz:

Kimin yalnızlığını fark ettim?

Kimin sesini gerçekten dinledim?

Kimin yokluğunu fark ettim?

Kimin kapısını çaldım?

Kimin hayatında yalnızca ona ihtiyacım olduğunda değil, hiçbir karşılık beklemeden bulundum?

Çünkü iyilik yalnızca kötülük yapmamak değildir.

Bazen iyilik, orada bulunmaktır.

Geleceğin En Büyük Lüksü

Yakın gelecekte teknoloji pek çok ihtiyacımızı karşılayabilir.

Yapay zekâ asistanlarımız olabilir.

Sürücüsüz araçlarımız olabilir.

Robotlarımız yemek hazırlayabilir.

Evlerimiz sağlığımızı takip edebilir.

Saatimiz kalp ritmimizi ölçebilir.

Buzdolabımız eksik yiyeceği sipariş edebilir.

Fakat bütün bu teknoloji bir şeyi üretemez:

Bir insanın gönüllü olarak başka bir insana ayırdığı zamanı.

Çünkü zaman insanın geri alamadığı tek servetidir.

Birinin size iki saatini vermesi, aslında ömründen iki saat vermesidir.

Belki geleceğin gerçek zenginliği sahip olduğumuz nesnelerin sayısıyla değil, iki basit soruyla ölçülecek:

Telefonunuz kapandığında kapınızı çalacak kaç insan var?

Ve daha önemlisi: Siz kaç insanın kapısını çalarsınız?

Bir Medeniyet Testi

Belki şehirleri artık yalnızca kişi başına düşen gelirle, metro uzunluğuyla, gökdelen sayısıyla, internet hızıyla ve teknoloji yatırımlarıyla ölçmemeliyiz.

Başka göstergeler de düşünmeliyiz:

Bir yaşlı kaç günde bir başka insanla yüz yüze konuşuyor?

Bir çocuk ailesiyle aynı sofraya haftada kaç kez oturuyor?

Bir apartmanda yaşayan insanlar birbirlerinin adını biliyor mu?

Bir insan hastalandığında bunu fark edecek kaç kişi var?

Ve belki hepsinden önemlisi:

Bir insan öldüğünde, yokluğu ne kadar sürede fark ediliyor?

Kodokushi medeniyetin önüne işte bu korkunç cetveli koyuyor.

Bir toplumun teknolojik gelişmişliği başka şeydir.

İnsani gelişmişliği başka.

Son Kapı

Geleceğin insanını düşünün.

Son derece eğitimli.

Ekonomik olarak bağımsız.

Teknolojiyle çevrili.

Dünyanın bütün bilgisine saniyeler içinde ulaşabiliyor.

Binlerce dijital bağlantısı var.

Fakat akşam olduğunda masasında tek tabak bulunuyor.

Telefon ekranında yüzlerce isim var ama arayabileceği kimse yok.

Sağlık uygulaması kalp atışlarını takip ediyor fakat kalbinin neden ağırlaştığını soracak kimse yok.

Ve bir gün kalbi duruyor.

Akıllı ev çalışmaya devam ediyor.

İnternet bağlı.

Faturalar otomatik ödeniyor.

Algoritmalar veri üretmeye devam ediyor.

Şehir dışarıda bütün hızıyla akıyor.

Fakat içeride bir insan artık yok.

Ve bunu kimse fark etmiyor.

Belki Kodokushi'nin bize söylediği en ağır şey budur:

İnsanlığın gelecekte karşılaşabileceği en büyük tehlike ölüm olmayabilir.

Bir insanın ölümünün kimsenin hayatında boşluk yaratmaması olabilir.

İşte o zaman yalnızlık kişisel bir acı olmaktan çıkar.

Bir medeniyet krizine dönüşür.

Belki geleceğin büyük felaketi makinelerin insanlaşması olmayacak.

İnsanların birbirlerine karşı makineleşmesi olacak.

Bütün dünyayı birbirine bağlamayı başardık.

Şimdi kendimize çok daha zor bir soru sormalıyız:

İnsanı insana bağlayabildik mi?

Cevabı belki teknoloji şirketlerinin sunucularında değil, uzun zamandır çalmadığımız bir kapının ardındadır.

Çünkü bazen bir medeniyeti yeniden kurmak için büyük manifestolara ihtiyaç yoktur.

Bir telefon yeter.

Bir sandalye çekmek yeter.

Sofraya bir tabak daha koymak yeter.

Uzun zamandır aramadığımız bir insanı aramak yeter.

Bir kapıyı çalmak yeter.

Ve belki insanlık, bütün teknolojik ihtişamının ortasında, yeniden iki kelimenin anlamını hatırlamak zorundadır:

“Ben buradayım.”

Fakat bundan önce bir soru daha sormalıyız:

“Sen hâlâ orada mısın?”

Çünkü bir toplumun gerçek çöküşü, insanların ölmesiyle başlamaz.

Birbirlerinin yokluğunu artık fark etmemeleriyle başlar.

Rüzgârlı Şehrin Mavisinden Notlar

Dünyada CHABAD ile ilgili haber yapan haber sitelerinin başında 5gvirusnews gelmektedir. Bu bağlamda grubun bir yazarı olarak Ruhi Cenet’in videosunu, bir filin fincancı dükkanına girmesinden farksız olarak gördüm.

Sonuçta Ruhi Cenet, ana akım medyanın görmediği, yeni teknolojilerin getirdiği algoritmaların görmezden geldiği o dükkana girerek, önüne gelen “Yahudi” damgalı toplulukların içinde antisemitizme sığınarak hüküm süren CHABAD örgütünü biraz olsun ifşa etmiştir.

İyi de olmuştur.

Ancak Ruhi Cenet’in, belgesel yayımlandıktan 9 gün sonra yaptığı açıklama çok önemlidir. Sanki kendisine ısmarlatılan belgeselde hata yapmış ve bu hatayı düzeltmek için de Ruhi Cenet, fazla kullanmadığı X hesabından, “Belgeselini çektiğimiz Hasidik Yahudiler,” diye başlayan paylaşımında, “Chabad-Lubavitch topluluğudur ve ileri düzeyde Siyonisttir. İsrail yanlısı bu Hasidik Yahudiler...” olduğunu belirtmiştir. (bkz)

Halbuki Hasidik Yahudiliğin günümüzdeki en büyük ve en nüfuzlu grubu, Beyaz Saray’da Trump ile buluşan “Gerçek Yahudiler” olarak da bilinen Satmar grubudur. Yani hedefinde olan Siyonist CHABAD topluluğu ile Hasidik Satmar arasında dağlar kadar fark vardır.

En temel farklılık şudur: Joel Teitelbaum tarafından 20. yüzyılda kurulan Satmar, Siyonist İsrail’in kuruluşundan itibaren bu yapıya karşı çıkarken, CHABAD-Lubavitch hareketi ise İsrail’in hep yanında olmuş ve son olarak Gazze soykırımı da dahil olmak üzere Büyük İsrail projesinin destekçisi olmuştur. Satmar ise İsrail’i bir Yahudi devleti olarak görmediği gibi, dolayısıyla CHABAD’ı da bir Yahudi hareketi olarak görmemekte ve birlikte hiçbir ortak eylemde bulunmamaktadır.

İsrail karşıtı protestoların en önünde yer alanlar, eylemlerinde Filistin bayrağı açacak kadar Siyonizm’e karşı duran ve hatta İsrail’e karşı ilk mücadeleyi başlatan Satmar Yahudileridir.

İşte bu kadar büyük bir ayrım bulunan iki grubun belgeselde birbirine karıştırılması üzerine, yapımcısı Ruhi Cenet de hatasını fark etmiş olacak ki, asıl hedefinin Siyonist İsrail’in destekçisi CHABAD olduğunu açıklayan bir X paylaşımında bulunmuştur.

Satmar Hasidik Yahudileri; dış dünya ile fazla bağlantısı olmayan, teknolojiyle fazla ilgilenmeyen, kültürel teması en sert şekilde reddeden ve günlük yaşamda sadece Yidiş dilini konuşan son derece kapalı bir topluluktur.

CHABAD ise Satmar’ın tamamen zıttıdır; adeta Yahudi misyonerleri gibidir. ABD hükümeti içinde önemli bir erişime sahip olsa da, daha da şaşırtıcı olan şey, Hareketin bazı kesimlerinin, bu süreçte milyarlarca dolarlık bir etki alanı oluşturan ve ideolojik bir parazit gibi davranan bir yapı haline geldiği yönünde ciddi eleştiriler bulunmaktadır. Önde gelen bazı Lubavitch mensupları birçok kez kara para aklama, uyuşturucu kaçakçılığı ve çeşitli mafya bağlantıları nedeniyle mahkûm edilmişlerdir. Sonra bir de cinsel istismar meseleleri vardır. O konuya bu yazıda girmek istemiyorum.

Onları kısaca, Tek Dünya Devleti içinde Tek Dünya Dini’ne oynayan, Yahudi teolojisi sosuyla harmanlanmış bir grup olarak da tanımlayabiliriz. Destekçileri, İsrail’i var eden küresel Siyonist güçlerdir.

Onların Yahudi olmadıklarını ortaya koyan yapı da “Hahamlar Birliği,  Gerçek Yahudiler” olarak da bilinen Satmar grubudur.

Bu kadar devasa bir ayrımı bilmeden belgesel hazırlayan Ruhi Cenet’in, 5 Eylül’de X’te yaptığı paylaşımın bir düzeltme niteliğinde olduğunu düşünüyorum. Çünkü X’te hatasını düzeltirken, belgeselin yapay zeka ile hazırlatılmış tanıtım videosunda da yine İsrail karşıtı Satmar topluluğuna mensup kişilerin saç ve şapka tarzlarını kullanmıştır.

Neyse, bu konuyu fazla uzatamayacağım.

Ancak Ruhi Cenet’in bu belgeseli ile Trump’u ziyaret eden, dünyadaki İsrail ve Netanyahu karşıtı gerçek Hasidik Yahudilerin gündeme gelmesinin zamanlamasını umut verici buluyorum…

Eğer CHABAD’a karşı çıkan ve "Gerçek Yahudiler" olarak tanımlanan grup Beyaz Saray’da ağırlandıysa, aşağıdaki görsellerde temsil edilen ilişkiler ağının ya da Küresel Siyonistlerin, Netanyahu ve CHABAD çizgisinden uzaklaşmaya başladığı sorusu gündeme gelmektedir.

1- Binyamin “Bibi” Netanyahu ve Rebbe yani CHABAD’ın Mesih ilan ettiği Menahem Mendel Schneerson ile CHABAD’ın Brooklyn’deki merkezinde.

2- Rusya Hahambaşısı Haham Berel Lazar ile Nathaniel Rothschild. Yer: Oxford Üniversitesi CHABAD Topluluğu Toplantısı.

3-Pentogon.

4-HAARP'ın süper silahını keşfeden ve "Pentogunu CHABAD" evi gibi kullanan CHABAD Hahamı Naftali Berg.

-SİYONİSTLERİN, CHABAD ÜZERİNDE VAR ETTİĞİ “TEK DÜNYA DİNİ” ÇÖKTÜ!

-LAİKLİK YENİDEN TANIMLANDI

-TRUMP’A BEYAZ SARAYDA LAİKLİK DERSİ

Yazan Muammer KARABULUT

Beyaz Saray’da Trump’u ziyaret eden Gerçek Yahudiler için, Siyonist İsrail’in tanımı özetle, “Kudüs üzerindeki İngiliz, Osmanlı ve Memlük egemenliği, bu hükümetleri Yahudiliğin temsilcisi yapmamıştır.” oldu.

Satmar(*) veya Gerçek Yahudilerin geçen gün (3 Eylül 2026 ) Beyaz Saray’daki ziyareti, Türkiye’yi her açıdan çok ilgilendirmesi gerekirken neredeyse hiç anlaşılmadı. Eğer ilgili ziyaret son yüz yıla damgasını vuran Siyonist pencereden bakılsaydı, tarihi perspektifte Siyonistlerin Beyaz Saray’a gömüldüğü görülecekti.  

Siyonist harekete destek vermesiyle bilinen CHABAD-Lubavitch hareketinin temsilcileri, Beyaz Saray'ı ilk kez 1978 yılında, Başkan Jimmy Carter döneminde resmi olarak ziyaret etmiştir. Bu ziyarette, hareketin 7. lideri (Rebbe) Menachem Mendel Schneerson’ın doğum gününün ABD genelinde "Eğitim ve Paylaşım Günü" (Education and Sharing Day) ilan edilmesi talep edilmiş ve bu talep kabul edilmiştir. CHABAD temsilcileri, küresel ağlar içindeki etkin konumları nedeniyle 1978'den itibaren göreve gelen tüm ABD başkanları tarafından kabul edilmiştir.

Öte yandan, ABD’deki en büyük Hasidik nüfusa sahip olan Satmar cemaati ise Beyaz Saray’da daha erken bir tarihte, 4 Nisan 1982'de Başkan Ronald Reagan ile bir araya gelmiş; yıllar sonra da Donald Trump ile benzer bir buluşma gerçekleştirmiştir.

Başkan Ronald Reagan'ın 4 Nisan 1987 tarihinde, Hasidik Yahudilerin Satmar mezhebinin Büyük Hahamı ile Oval Ofis'te bir araya geldi.

Satmar veya  “Gerçek Yahudiler” olarak da bilinen ABD’de yaşayan Yahudilerin durumu hala 17 Mayıs 1961 yılında, “ABD VE KANADA MERKEZİ HAHAMLAR KONGRESİ” adına  Haham Joel Teitelbaum’in mektubunda yazdığı gibidir.  

Haham mektubunda, “İkamet edilen ülkenin hükümetine sadık kalmak, Yahudi dininin temel ilkelerinden biridir ve dindarlıklarıyla tanınan bu ülkelerin Yahudi topluluklarının bu kutsal ilkeye tam olarak bağlı kalacaklarından ve yurt dışından gelen propaganda etkilerine boyun eğmeyeceklerinden şüphemiz yoktur.” diyor.

Önceki gelişmeler hariç, Siyonizmin gün yüzüne çıkması 29-31 Ağustos 1897 tarihlerinde İsviçre'nin Basel şehrinde Theodor Herzl öncülüğünde yapılan Siyonist kongre ile Yahudiliği Siyonist ideolojiye yama yapılması ile başladı. Modern Siyonist İsrail Devleti de İngiliz manda yönetiminin sona ermesinin ardından 14 Mayıs 1948 tarihinde David Ben-Gurion tarafından Tel Aviv’de ilan edildi.

Satmar Rebbesi Haham Aron Teitelbaum'un Başkan Trump'a gönderdiği mektubun "özet" versiyonunu sunuyor. "Anahtar alıntılar" mektuptan doğrudan alıntılardır.

Trump ile yapılan bu iletişim, Yahudi kimliği ve Siyonizm ile İsrail Devleti arasındaki ilişki hakkındaki temel Ortodoks inançlarını ortaya koyduğu için çok değerlidir.

Mektup ise İsrail'e yönelik her büyük teolojik veya siyasi itirazı sunmayı amaçlamamıştır; bunun yerine, anti-Siyonizmin antisemitizm veya kendisinin bir nefret hareketi olduğu iddiası da dahil olmak üzere, bu aşamada Başkan’a iletilmesi en önemli görülen noktalara sınırlı kalmıştır.

Haham Aron Teitelbaum'un Başkan Trump'a Mektubu Aşağıda,

1-Giriş: Satmar, Anlaşma Değil, Tanınma İstiyor.

Satmar, Başkan'dan anti-Siyonist olmasını, anti-Siyonist Yahudi teolojisini kabul etmesini veya İsrail'e yönelik Amerikan politikasını değiştirmesini istemiyor. Hükümetten, anti-Siyonist Yahudilerin neye inandığını ve onlar adına konuşma yetkisine kimin sahip olduğunu doğru bir şekilde anlamasını istiyor.

Hahamın siyasi talebi, Amerika Birleşik Devletleri'nin dini görüşlerini benimsemesi talebiyle karıştırılmamalıdır. Öyle değil. Talep esasen dini ve sivil öz tanımlama talebidir: Bizimle aynı fikirde olmak zorunda değilsiniz, ancak başkasının bizi tanımlamasına izin vermemelisiniz.

Önemli alıntı: “Ortodoks bir anti-Siyonist Yahudi olarak yazıyorum. Sadece konumumuzun doğru anlaşılmasını istiyorum.”

2-Yahudiler Siyasi Bir Milliyet Değildir Geleneksel Ortodoks anti-Siyonist pozisyonun (Satmar dahil ancak bununla sınırlı olmamak üzere) temeli, Yahudilerin yalnızca Yahudilik ve Tevrat ile birleştiği, dünya çapında siyasi bir ulusa üyelikle birleşmediğidir. Dolayısıyla, Amerikalı bir Yahudi, dini Yahudilik olan bir Amerikan vatandaşıdır; siyasi merkezi İsrail olan yabancı bir milliyetin üyesi değildir. Bu, Yahudiliği, Yahudileri ulusal siyasi ifade arzusuna sahip ulusal bir halk olarak tanımlayan Siyonizmden keskin bir şekilde ayırır.

Yaygın bir yanılgı, Siyonizm karşıtı Yahudilerin sadece sözde Yahudi devletinin nasıl kurulduğuna itiraz ettikleri veya çok erken kurulduğuna inandıklarıdır. Buradaki mesaj daha temeldir: Siyonizm karşıtı Yahudiler, Yahudi dini kimliğinin modern bir siyasi milliyetin üyeliğini oluşturduğu önermesini reddederler.

Önemli alıntı: “Yahudileri bir arada tutan tek şey Yahudilik ve Tevrat'tır; ortak bir siyasi vatandaşlık veya ulusal bağlılık değil.”

3- Yahudilerin Diğer Yahudilerle Bağı Siyasi Değil, Dinidir Yine de Siyonizm karşıtı Ortodoks Yahudiler, dünyanın dört bir yanındaki Yahudileri “inanç kardeşleri” olarak görürler. Bu nedenle, Yahudi siyasi milliyetini reddetmek, Yahudi toplumsal sorumluluğunu reddetmek anlamına gelmez. Reddedilen şey, bu dini ilişkinin siyasi bir milliyet haline dönüşmesidir. İsrail hükümetinin bir kararı, İsraillilerin çoğunun Yahudi olması veya İsrail'in "Yahudi devleti" olduğunu iddia etmesi nedeniyle "Yahudi görüşü" haline gelmez ve İsrail politikasına karşı çıkmak, Yahudiliğe veya Yahudi halkına karşı çıkmak anlamına gelmez.

Bu, yaygın bir yanılgıyı daha düzeltir: Yahudilerin siyasi bir ulus olduğunu reddetmek, Yahudilerin birbirleriyle hiçbir ortak noktası olmadığı anlamına gelmez. Bu, onları birleştiren bağın egemenlik veya siyasi değil, dini olduğu anlamına gelir. Başka bir deyişle, Yahudi halkı Yahudiliği yaratmadı; din bizi Yahudi halkı yaptı.

Önemli alıntı: "Her yerdeki Yahudileri inanç kardeşlerimiz olarak görüyoruz. Ancak bu, yabancı bir hükümetin kararlarını özünde Yahudi görüşleri haline getirmez." Klasik Kaynak: אין אומתינו אומה אלא בתורתה, "Ümmetimiz, Tora'sı dışında bir ümmet değildir."

4-İsrail, İsraillilerin devletidir, Yahudilerin devleti değildir. Yahudi olmak, birini İsrail siyasi ulusunun bir parçası yapmaz; bu nedenle İsrail, kendisini tek taraflı olarak “Yahudi Halkının ulus devleti” ilan ederek dünya genelindeki Yahudilerle bir bağ kuramaz. İsraillilerin kendi ülkelerini istedikleri gibi tanımlamalarına itiraz etmiyoruz; itirazımız, bu tanımın böyle bir bağı asla seçmemiş Yahudileri de kapsayacak şekilde genişletilmesinden kaynaklanmaktadır. Dahası, Yahudilerin bir milliyet oluşturduğuna inanılsa bile, İsrail'i bu milliyetin siyasi devleti yapmak için ek bir neden gereklidir. Temel ayrım, İsrail'in kendini tanımlama hakkı ile Yahudi halkını tanımlama iddiası arasındadır.

Önemli alıntı: “İsrail, vatandaşlarının istediği gibi kendini tanımlayabilir, ancak Yahudi halkını tanımlayamaz veya siyasi kimliklerini belirleyemez.”

5- Siyonizm, Siyonistleri temsil eder, “Yahudileri” değil.

Siyonizm karşıtı Yahudiler, Siyonizmin “Yahudilerin devleti” olduğu yönündeki ifadeleri yanlış bulmaktadır. “Yahudi halkının ulusal kurtuluş hareketi” veya bir İsrail başbakanının “tüm Yahudi halkını” temsil ettiği iddiaları, Siyonist kurumların yetkisini aşan apaçık yanlış iddialardır. Siyonistler kendileri, örgütleri, seçmenleri veya destekçileri adına konuşabilirler; ancak bu seçmen gruplarını “Yahudi halkı”na dönüştüremezler. Bu nedenle, merhum Haham Joel Teitelbaum, Siyonistlerin “Yahudi halkının temsilcileri olmadığını” dünyaya bildirmeyi önemli bir dini görev olarak görmüştür. Yaygın bir yanlış anlama, Siyonizm karşıtı Yahudilerin, özellikle İsrail'in politikaları ve eylemleriyle ilgili olarak, Siyonist siyasi söylem içinde alışılmadık derecede İsrail karşıtı bir fraksiyon olduğu yönündedir. Asıl nokta tam tersidir: Biz, Siyonizmin Yahudi kimliğinin tanımı üzerinde yetkisi olduğunu reddediyoruz ve dolayısıyla İsrail devletiyle aramızda herhangi bir bağlantı olduğunu da reddediyoruz.

Önemli alıntı: “Siyonistler ‘Yahudi halkının temsilcileri değildir ve... Tevrat'a bağlı Yahudilerin onlarla hiçbir bağlantısı yoktur.’”

6- Amerikalı Bir Siyonizm Karşıtı Yahudi İçin İsrail Yabancı Bir Ülkedir. Bu, mektubun en güçlü sonuçlarından birini ortaya koymaktadır. İsrail'in savaşları, sınırları, askeri stratejisi, yerleşimleri, diplomasisi ve dış ilişkileri, yabancı bir hükümeti ilgilendiren konulardır. Siyonizm karşıtı Yahudiler, meseleyi “Yahudi devleti iyi mi yoksa kötü mü yapıyor?” şeklinde ele almazlar. Çünkü bu soru zaten anti-Siyonizmin reddettiği bağlantıyı varsayıyor. Mektupta bunun yerine, Satmar gibi anti-Siyonist Yahudilerin İsrail ile Japonya, Uganda veya başka bir yabancı ülke ile olduğundan daha fazla siyasi bağlantısı olmadığı belirtiliyor. Bu, orada yaşayan Yahudilere karşı kayıtsızlık anlamına gelmez; bu, Yahudi kardeşlerimize duyulan endişenin, ülkeleriyle olan siyasi bağlantıyla aynı şey olmadığı anlamına gelir.

Önemli alıntı: “İsrail Devleti ile Japonya, Uganda veya herhangi bir başka yabancı ülke ile olduğumuzdan daha fazla siyasi bağlantımız yok.”

7- Kutsal Topraklar ve İsrail Devleti İki Farklı Şeydir Siyonizm karşıtı Yahudilerin Siyonizmi reddetmesi, İsrail Topraklarını reddetmek anlamına gelmez.

Eretz Yisroel, Yahudilikte kutsaldır ve Yahudi yaşamında olağanüstü bir dini yere sahiptir. Siyonizm karşıtı Yahudilerin reddettiği şey, toprağa olan dini bağlılığın, o topraklar üzerinde egemenlik kuran devlete herhangi bir siyasi, ulusal veya sivil bağlılık yarattığı varsayımıdır. Mektup, modern İsrail hükümetini Kutsal Toprakları yöneten önceki hükümetlerle karşılaştırarak bunu somutlaştırıyor: Kudüs üzerindeki İngiliz, Osmanlı ve Memlük egemenliği, bu hükümetleri Yahudiliğin temsilcisi yapmamıştır.

Aynı şekilde, toprak üzerindeki Yahudi egemenliği, İsrail devletini Yahudi halkının veya Yahudi dininin siyasi bir tezahürü haline getirmez.

Anahtar alıntı: “Kutsal topraklara olan dini bağlılığımız, o topraklar üzerinde egemenlik kuran ülkeye uzanmaz.”

8- Bu Sadece Dini Bir Argüman Değil, Aynı zamanda Ampirik Bir Argümandır Mektup, argümanın sadece dini olmadığını vurguluyor.

İsrail vatandaşı olmayan bir Amerikan vatandaşı, din nedeniyle İsrailli olmaz. Sıradan bir yurttaşlık bakış açısından, yabancı bir devlet normalde kendi vatandaşlarını temsil eder, nüfusunun büyük bir bölümüyle dini kimliği paylaşan Amerikan vatandaşlarını değil. Ayrıca, çoğu Amerikan Yahudisi İsrail-Amerikalı değildir ve İsrail vatandaşlığı veya siyasi statüsü yoktur, yine de İsrail onların devleti olduğunu iddia etmektedir. Bu nedenle, İsrail temsiline itirazımızın hem teolojik hem de ampirik olduğunu savunuyoruz: Anti-Siyonist Yahudiler Amerikan vatandaşıdır, "diasporadaki İsrailliler" değildir.

Anahtar Alıntı: "İsrail vatandaşı olmayanlarımız diasporadaki İsrailliler değildir."

9- Anti-Siyonist Yahudilerin Kendilerini Savunmalarına İzin Verilmelidir. Bu ilkenin pratik bir sonucu vardır: hükümetler, anti-Siyonist Ortodoks Yahudilerin neye inandıklarını veya çıkarlarının ne olduğunu öğrenmek için Siyonist örgütlere gitmemelidir.

Mektup, Kudüs'ün anti-Siyonist Ortodoks cemaatinin İngiliz Mandası sırasında ayrı bir dini topluluk olarak tanınma girişimini hatırlatıyor. Modern talep ilke olarak benzerdir: Siyonist ve anti-Siyonist Yahudiler, tek bir siyasi seçmen kitlesi içinde birbirinin yerine geçebilecek sesler olarak ele alınmamalıdır. Bu nedenle anti-Siyonist Yahudiler, Siyonist örgütler aracılığıyla temsil edilmeyi reddediyorlar.

Önemli alıntı: “Eğer yönetiminiz anti-Siyonist Yahudilerin neye inandığını anlamak istiyorsa, bunu doğrudan bizden duymalıdır.”

10- Yahudileri İsrail ile Birleştirmek Antisemitizmi Besliyor Anti-Semitizm yanlısı Yahudiler de bu ayrımı koruyucu olarak görüyor.

İki klasik antisemitik fikir, Yahudilerin bölünmüş sadakate sahip olduğu ve her yerdeki Yahudilerin diğer Yahudilerin veya İsrail'in eylemlerinden sorumlu tutulması gerektiğidir. İsrail'in rutin olarak "Yahudi halkı" adına veya hatta sadece "Yahudi halkı" için hareket ettiği şeklinde tanımlanması, Yahudiler ile İsrail hükümeti arasındaki ayrımı korumayı zorlaştırır. Bu nedenle, İsrail'i eleştirmenin, övmenin, ödüllendirmenin veya kınamanın, Yahudi oldukları için otomatik olarak Yahudilere atfedilmemesi gerektiğinde ısrar ediyor. İddiası sadece antisemitizmin var olduğu değil, Yahudi dini kimliğini İsrail ve Siyonist siyasi kimliğinden doğru bir şekilde ayırmanın, bazı antisemitizm biçimlerinin dayandığı kolektif sorumluluk mantığını önlemeye yardımcı olduğudur.

Önemli alıntı: “Yahudileri İsrail Devleti'nin eylemlerinden kolektif olarak sorumlu tutmak da aynı şekildedir.”

11. Sonuç: “Siyasi Evimiz Amerika Birleşik Devletleri'dir” Siyonizm karşıtı Yahudiler, Amerikan hükümetinden kendileriyle Amerikan vatandaşı olarak ilgilenmesini istiyorlar; İsrail temsilcileri, İsrail'in bağımlıları, İsrail diasporasının üyeleri veya İsrail merkezli küresel bir siyasi ulusun bileşenleri olarak değil. İsrail İsrail adına konuşabilir, Siyonist örgütler Siyonistler adına konuşabilir ve Siyonizm karşıtı Yahudiler kendileri adına konuşacaktır.

Başkan Trump'a iletilen mesajın en açık ifadesi bu nedenle mektubun son cümlesidir: “Siyasi evimiz Amerika Birleşik Devletleri'dir.”

Önemli alıntı: “İsrail, İsrail adına konuşabilir. Siyonist örgütler kendi adlarına konuşabilirler. Ama bizim adımıza konuşamazlar ve bizi tanımlayamazlar.”

Bu tarihi buluşmada, Siyonizm’in yaşayan sembolü haline gelen Netanyahu’nun elindeki bütün kozları alan, dünyayı ve  Türkiye’yi de yakında ilgilendiren altı unsur vardı:  

1-Siyasi bir yapılanma olan Siyonist ideolojinin, Yahudi dinini temsil etmediği,

2- Yahudiliğin yalnızca bir din olduğu,

3- Siyonistlerin Antisemitizmin arkasına gizlenerek, dokunulmazlık kazandığı ve Yahudileri hedef yaptığı,

4- İsrail’in bir Yahudi devleti olmadığı, Siyonistlerin Yahudi dinini kullanarak bir İsrail devletinin var ettiği,

5- Siyonistlerin, CHABAD üzerinden var ettiği “Tek Dünya Dini’nin” çökmesi. Bu bağlamda Ruhi Çenet’in belgeselinde ortaya koyduğu; Chabad-Lubavitch topluluğunun Siyonist İsrail ve Netanyahu yönetimiyle olan ilişkileri ile ABD devletinden aldığı devasa kamu destekleri, Beyaz Saray’da gerçekleşen bu tarihi buluşmadan kesinlikle ayrı tutulamaz.

6- Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin vazgeçilmezi olan Laikliğin Gerçek Yahudiler tarafından, “din dindir ve devlet devlettir” ayrı tutulması gerektiğinin teolojik açıdan derinlemesine sunulmasıdır. Eğer ikisi yani devlet ve din işleri birbirine karıştırılırsa, Siyonistlerin İsrail modeli ortaya çıkar mesajı verdiler.