Libya kıyısında bir ağaç vardır ki meyvesi kararmaz.

Dünyadaki bütün zeytinler olgunlaştıkça yeşilden mora, mordan siyaha döner.

Çünkü olgunlaşırken antosiyanin denen koyu renk pigmentini üretirler. Beyaz zeytinde bu üretim, tabiatın sessiz bir kararıyla durur. Meyve dalında olgunlaşır, tatlanır, yağlanır ama fildişi beyazlığında kalır. Kışın ortasına kadar dalda bırakılsanız bile rengini vermez.

Yani beyaz zeytin olgunlaşmayı reddetmez. Kararmayı reddeder.

Botanik adıyla Olea europaea / leucocarpa var. Dünya’nın en nadir zeytinlerinden biridir; Akdeniz’in yalnızca birkaç köşesinde tutunabilmiştir ve Libya kıyısı bu köşelerden biridir.

O kıyı boyunca kaydı tutulmuş yüzden fazla zeytin çeşidi yetişir; beyaz zeytin bunların en sessizi, en az bilinenidir. Sanki Sahra’dan Akdeniz’e bir çıkışın sessizce bekleyişi…

Tarih boyunca bu ağacın yağı sofralarda değil mabetlerde arandı. Kandilde yakıldığında is bırakmadığı, mermeri lekelemediği için kutsal yağ sayıldı. İtalya’da ona bu yüzden

“Meryem’in zeytini” dendi. Ticari olarak hiçbir zaman popüler olmadı. Çünkü az verir, geç verir, kolay taşınmaz.

Şimdi aynı toprağın altına bakalım.

Libya, 48 milyar varili aşan kanıtlanmış rezerviyle Afrika’nın en büyük petrol ülkesidir. Kıtanın kanıtlanmış rezervlerinin yüzde 40’ından fazlası bu çölün altındadır. Ve işte bir ülkenin bütün talihi ile bütün trajedisi, tek bir cümlede buluşur:

Aynı toprağın altında kararan bir yağ, üstünde kararmayan bir meyve vardır.

Yerin altındaki yağ, çıkarıldığı her yeri lekeler: elleri, sözleşmeleri, sınırları, kurumları.

Zengin eder ama iz bırakır!

Yerin üstündeki yağ yakıldığında yalnızca ışık verir. Az kazandırır ama kirletmez.

Biri ranttır, öteki emek.

Biri aylarla ölçülür, öteki kuşaklarla. Bir petrol kuyusu birkaç ayda üretime geçer; bir zeytin ağacı ilk meyvesini yıllarca bekletir, asıl bereketini torunlara verir.

Bir ülkenin hangi yağa yaslandığı, aslında zamanı nasıl anladığının cevabıdır.

ŞİRKETLERİN YERLEŞİM PLANI, DEVLETLERİN YERLEŞİM PLANI

2026, Libya için sıradan bir yıl olmadı.

Ocak ayında Trablus’ta, Total Energies ve Conoco Phillips ile 20 milyar doları aşan 25 yıllık bir anlaşma imzalandı; Waha imtiyazları 2050’ye uzatıldı. Şubat’ta 2007’den bu yana ilk lisanslama turunun sonuçları açıklandı; Chevron on altı yıl sonra Libya’ya döndü, Eni–Qatar Energy ortaklığı ve Repsol blok kazandı. Haziran’da üretim, 2013’ten bu yana en yüksek seviyeye günlük 1,44 milyon varile çıktı.

Rakamlar parlaktır. Ama aynı turda teklife açılan 22 bloktan yalnızca beşi tahsis edilebildi.

İlgi gösteren şirket sayısı elliyi aşmıştı. Bağlayıcı taahhüde geçen bir avuç kaldı. Çünkü imza kolay, maliyeti düşüktür; ancak yatırım kararı epey pahalıdır.

Ve şirketlerin nereye yerleştiğine bakarsanız, aslında devletlerin nereye yerleştiğini görürsünüz.

Batı kıyısı, Mellitah’tan Sicilya’ya uzanan boru hattıyla İtalya’nın gaz mimarisidir. Sirte havzası, ülkenin petrol kalbi, Amerikan ve Fransız sermayesinin alanıdır.

Güneybatıdaki Murzuk, Libya’nın Sahel’e bakan yüzüdür. Doğudaki Sirenayka platform ve açık deniz blokları ise yalnızca bir jeoloji meselesi değil, bir deniz yetki alanı meselesidir.

Sermaye Batı’dan gelir ve Trablus’ta imzalanır. Sahalar ve terminaller fiilen doğudaki güçlerin şemsiyesi altındadır. Gelir ise Trablus’taki Merkez Bankası üzerinden bölüşülür.

Üç ayrı meşruiyet zinciri, tek bir varil petrolün üzerinde kesişir.

Nitekim geçtiğimiz ağustos ayında Zaviye’de, ülkenin en büyük faal rafinerisinin bulunduğu kompleks günlerce insansız hava araçlarıyla vuruldu; milyonlarca litrelik bir yakıt tankı yanarak çöktü, şehrin elektrik altyapısı hasar gördü, devlet petrol şirketi mücbir sebep uyarısı yaptı.

Ders açıktır: Petrol sahasına sahip olmak enerji gücü olmaya yetmez. Enerji altyapısını koruyabilen bir devlet olmak gerekir.

ÜÇ EŞİK : 2030 – 2045 – 2053

2030 bir kapasite yılı değil, bir koruma yılıdır. Tek merkez bankası, tek bütçe, tek gelir havuzu ve korunabilen bir altyapı olmadan hiçbir varil hedefi anlam taşımaz. Bu eşiğin riski nettir: şirketler yerleşir, devlet kurulmaz. O zaman bir ülke kendi toprağında misafir olur.

2045, matematiksel bir eşiktir. Waha imtiyazları 2050’de biter; 2045 yeniden müzakerenin, yani asıl pazarlık gücünün yılıdır. Ama asıl eşik petrol değildir. Sudur.

Libya’nın tarımını ve şehirlerini ayakta tutan Büyük İnsan Yapımı Nehir, yenilenmeyen fosil suya dayanır. Bu, hiçbir varil fiyatıyla ertelenemeyecek tek takvimdir.

2053 ise artık varille ölçülemeyen bir eşiktir. O tarihte sorulacak sorular ekonomik değil, medeniyete dairdir: Bu ülkede hangi şehirler kuruldu? Hangi üniversiteler, hangi kütüphaneler? Genç nüfus nereye yerleşti, ne üretti, neye inandı?

Ve burada Libya’nın en çok gözden kaçan sermayesi ortaya çıkar: hafızası.

NE DOĞUYA NE BATIYA AİT

Nûr sûresindeki o meşhur temsil, sanki tam bu coğrafya için söylenmiştir: kandilin yağı, ne doğuya ne batıya ait olan mübarek bir zeytin ağacından gelir; öyle bir yağdır ki ateş değmese de neredeyse kendiliğinden ışık verecek kadar berraktır.

Ne doğuya ne batıya ait.

Doğusu ile batısı arasında bölünmüş, Avrupa ile Afrika arasında sıkışmış, Akdeniz ile Sahra arasında duran bir ülke için bundan daha manidâr bir cümle zor bulunur.

Libya’nın önündeki asıl mesele, doğuyu mu batıyı mı seçeceği değildir.

Kendi ağacı olmayı seçip seçemeyeceğidir.

Bu nedenle beyaz zeytin, bu yazıda bir botanik ayrıntı değil bir ölçüdür.

Bir ülkenin kalkınmasını varil sayısıyla ölçebilirsiniz. Ama bir ülkenin medeniyet iddiasını, en nadir ağacına ne yaptığıyla ölçersiniz.

O ağacı koruyabilen, çoğaltabilen, adını coğrafi işaretle tescilleyen, yağını dünyaya kendi hikâyesiyle anlatabilen bir Libya, aslında petrolle yapmak istediği şeyin provasını yapmış olur: bir kaynağı bir kimliğe dönüştürmek.

Çünkü tarihte hiçbir doğal kaynak tek başına bir medeniyet kurmadı.

Kaynak ancak akılla birleştiğinde servete; servet kurumla birleştiğinde devlete; devlet üretimle birleştiğinde güce; güç kültür ve hafızayla birleştiğinde medeniyete dönüşür.

Petrol Libya’nın kaderi olmak zorunda değildir. Petrol, Libya’nın kaderini yeniden yazabilmesi için elindeki sermaye olabilir.

Ve belki de bu ülkenin — belki hepimizin — kendimize sormamız gereken soru şudur:

Yerin altındaki kara yağ tükendiğinde, yerin üstünde hâlâ kararmayan bir şey kalacak mı?

Bir Tek Balık Alınmadı Nuh’un Gemisine!

Murathan Mungan’ın Yaz Geçer kitabındaki “Alabalık ile Siyambalığı” şiirinde, insanın zihnine bir kez yerleşince bir daha çıkmayan iki dize vardır: Bir tek balık alınmadı Nuh’un Gemisine.

Şair hemen ardından balığın zaten tehlikenin tam içinde, kendi suyunda olduğunu hatırlatır.

Belki de çağımızı anlamak için tam burada durmak gerekiyor.

Nuh’un gemisi anlatısını yüzyıllardır kurtuluş üzerinden okuduk. Tufan geliyor, sular yükseliyor, hayat devam edebilsin diye canlılar gemiye alınıyor. Fakat anlatının en kenarında, kimsenin sormadığı, tek başına bekleyen bir soru duruyor:

Balık nerede?

Balık gemide değil. Çünkü herkes için felaket olan su, balığın hayatıdır.

Bu küçücük ayrıntı, siyaset teorisinden eğitime, teknolojiden insan haklarına kadar uzanan çok büyük bir soruyu önümüze koyar: Bir insanı kurtarmak için onu mutlaka bizim gemimize mi bindirmeliyiz?

AYNI TUFAN, FARKLI HAYATLAR

Modern dünya eşitliği uzun süre “aynılık” üzerinden kurmaya çalıştı.

Aynı eğitim modeli. Aynı başarı ölçüsü. Aynı kalkınma anlayışı. Aynı şehir. Aynı tüketim kültürü. Aynı hayat standardı. Aynı düşünme biçimi. Giderek aynı kelimeler, aynı görüntüler, aynı beğeniler, aynı tepkiler.

Oysa insanlık aynı değildir.

İnsanlar aynı toplumda yaşasalar bile aynı hafızadan, aynı kültürden, aynı yetenekten, aynı ihtiyaçtan, aynı hayat tecrübesinden gelmezler.

Dolayısıyla gerçek eşitlik herkesi aynılaştırmak değildir. Adalet, herkese aynı şeyi vermek değil, herkesin kendi varoluş imkânını koruyabilmesidir.

Balığa kanat vermek iyilik değildir. Kuşu suyun altında yaşamaya zorlamak eşitlik değildir.

Ve herkesi aynı gemiye bindirmek adalet değildir.

ÇAĞIMIZIN GÖRÜNMEZ GEMİLERİ

Bugünün gemileri tahtadan yapılmıyor. Bugünün gemileri görünmez.

İdeolojilerimiz var. Siyasi aidiyetlerimiz, ekonomik sistemlerimiz, kurumlarımız, şirketlerimiz, sosyal çevrelerimiz, dijital platformlarımız, algoritmalarımız var.

Ve her biri insana sessizce aynı cümleyi söylüyor: “Burada olmak istiyorsan bize benzemelisin.”

Böylece modern insan giderek yalnızca kendisine benzeyenlerin arasında yaşamaya başlıyor. Kendisi gibi düşüneni takip ediyor, kendisi gibi konuşanı dinliyor, kendisi gibi yaşayanla sosyalleşiyor. Kendisi gibi düşünmeyeni ise önce anlamaktan vazgeçiyor, sonra yabancılaştırıyor, sonunda tehdit olarak görüyor.

Toplum böylece ortak bir medeniyet alanı olmaktan çıkıp yan yana duran kapalı gemilere dönüşüyor. Her geminin kendi doğruları, kendi kahramanları, kendi düşmanları, kendi dili ve kendi hakikat sistemi oluşuyor.

Asıl tufan belki de tam burada başlıyor.

Çünkü medeniyet, birbirine benzeyen insanların bir arada yaşaması değildir. Medeniyet, birbirine benzemeyen insanların birbirini yok etmeden yaşayabilme sanatıdır.

ALGORİTMANIN GEMİSİ

Üstelik bu mesele 21. yüzyılda yalnızca siyasal ya da kültürel değildir. Dijitaldir.

Algoritmalar neyi okuyacağımızı, kimi takip edeceğimizi, hangi haberi göreceğimizi, hangi müziği dinleyeceğimizi giderek daha fazla belirliyor. İnsan seçtiğini düşünüyor; oysa çoğu zaman önüne daha önce seçilmiş seçenekler arasından seçim yapıyor.

Böylece tarihte belki ilk kez geminin kaptanı bile görünmez hâle geliyor. Rotayı bir insan değil, veri belirliyor.

Ve algoritmanın en sevdiği insan, tahmin edilebilir insandır.

Çünkü tahmin edilebilen ölçülebilir. Ölçülebilen sınıflandırılabilir. Sınıflandırılabilen yönlendirilebilir.

Burada özgürlüğün yeni sorusu doğuyor: Bize sunulan seçeneklerden birini seçmek gerçekten seçmek midir? Yoksa özgürlük bazen seçeneklerin dışına çıkabilme cesareti midir?

Balık tam burada yeniden karşımıza çıkar. Çünkü balık geminin yolcusu değildir. Kendi suyunun içindedir.

SINIFIN GEMİSİ

Aynı mesele eğitim için de geçerlidir.

Çocukları aynı sıralara oturtuyoruz. Aynı saatlerde aynı dersleri veriyoruz. Aynı soruları soruyoruz. Sonra aynı cevapları vermelerini bekliyoruz.

Oysa bir çocuk müzikte olağanüstüdür, diğeri matematikte. Birinin güçlü bir sosyal zekâsı vardır. Biri elleriyle düşünür, biri kelimelerle. Biri sessizdir ama derindir; biri konuşarak öğrenir.

Sistem çoğu zaman hepsine aynı soruyu sorar ve verdikleri cevaba göre “başarılı” ya da “başarısız” olduklarına karar verir. Belki de eğitimde yapmamız gereken, çocukları aynı gemiye bindirmek değil, her çocuğun kendi suyunu bulmasına yardım etmektir. Çünkü eğitimin amacı insan üretmek değildir. İnsanın içindeki imkânı ortaya çıkarmaktır.

BÜYÜK İMTİHAN

Güçlü toplum, farklılıkların ortadan kaldırıldığı toplum değildir. Tam tersine, farklılıkların ortak bir hukuk, adalet ve aidiyet duygusu içinde yaşayabildiği toplumdur.

Bir medeniyet herkese “benim gibi ol” dememelidir. Şunu diyebilmelidir: “Sen olarak burada yaşayabilirsin.”

Bu, medeniyet tarihinin en zor cümlelerinden biridir. Çünkü tahammül etmek başka, birlikte yaşamak başkadır. Tahammülde gizli bir üstünlük vardır; yaşamdaşlıkta ise karşılıklı bir varoluş hakkı.

Burada bir ayrımı da yapmak gerekir: Gemi kötü değildir. Gemi gereklidir; tufan karşısında hayatı korur. Sorun geminin varlığı değil, geminin tek mümkün hayat olduğuna inanılmasıdır.

İnsanlık tarihindeki pek çok büyük düşünce ve sistem, başlangıçta insanı kurtarma iddiasıyla çıktı ortaya. Sonra bazıları en büyük yanılgıya düştü: kendi kurtuluş tariflerini herkes için zorunlu hâle getirdiler. Oysa hiçbir medeniyet tasavvuru, insanın çeşitliliğini ortadan kaldırarak kalıcı olamaz.

Hayat standardizasyonla değil çeşitlilikle devam eder.

Doğa bunu bize milyonlarca yıldır anlatıyor. Ormanda tek bir ağaç türü yoktur. Denizde tek bir balık yoktur. Gökyüzünde tek bir kuş uçmaz.

Burada önemli bir soru kendini gösteriyor: İnsan, doğada hayranlıkla izlediği çeşitliliği toplumda neden tehdit olarak algılıyor?

PEKİ BALIK NEDEN ALINMADI?

Şimdi başlangıçtaki soruya dönelim.

Balık unutulduğu için mi gemiye alınmadı?

Hayır! Belki tam tersine: ne olduğu bilindiği için alınmadı. Çünkü gerçek hikmet yalnızca kimi kurtaracağını bilmek değildir. Kimin kurtarılmaya ihtiyacı olmadığını da bilmektir.

Bazen yardım etmek müdahale etmemektir. Bazen korumak özgür bırakmaktır. Bazen eşitlik aynı şeyi vermemektir. Bazen adalet, farklı olanın farklı kalabilmesine izin vermektir.

Ve bazen kurtuluş bir gemiye binmek değil, kendi suyunda kalabilmektir. Mungan’ın birkaç dizeye sığdırdığı o balık, bu yüzden yalnızca şiirin balığı değildir.

O balık; kendi düşüncesini koruyan insandır. Kalabalığın yöneldiği yere gitmek zorunda olmadığını bilen insandır. Kendisine sunulan hakikatleri sorgulayabilen insandır. Kendi sesini başkalarının gürültüsünden ayırabilen insandır.

Ve belki en önemlisi, kendisine durmadan “buraya gel, bizim gemimize bin, kurtuluş burada” diyenlere şu soruyu sorabilen insandır:

“Ya benim hayatım sizin geminizde değilse?”

Yüzyılın büyük meselesi belki de yeni gemiler yapmak değildir. İnsanlığa daha büyük, daha teknolojik, daha hızlı gemiler de yetmeyebilir.

Asıl mesele, geminin dışında da hayat olduğunu hatırlayabilecek bir medeniyet aklı geliştirmektir. Çünkü geleceğin toplumu, herkesi aynı gemiye bindiren toplum olmayacaktır. Geleceğin gerçek medeniyeti; gemidekini koruyan, kıyıdakini gören, gökyüzündeki kuşun kanadına dokunmayan ve sudaki balığı sudan çıkarmayan medeniyet olacaktır.

Belki o balığın bize bıraktığı en ağır soru da budur: Tufandan kurtulmak adına kaç insanı kendi suyundan çıkardık?

Ve belki daha ağırı: Onları kurtardığımızı zannederken kaçını kendimiz olmaya zorladık?

O balık gemiye alınmadı.

Belki de alınmadığı için kurtuldu!

KKTC Ulusal Birlik Partisi (UBP) Milletvekili Yasemin Öztürk, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Kıbrıs'taki federasyon tartışmaları, İsrail'in bölgedeki etkisi ve Doğu Akdeniz'deki gelişmelere ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

Öztürk paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

"Kıbrıs'ta federasyon isteyenlerin dikkatine!!

Zaten Tel Aviv'e teslim olmuş, havalanlarını dahi İsrail gizli servisi MOSAD'ın yönettiği Güney Kıbrıs Rum Yönetimi gibi KKTC'yi de Siyonizm trenine vagon yapma arzusu İsrail'in en temel hedefleri arasındadır.

İsrail artık 'Büyük İsrail' haritaları yayınlarken, eski haritaları ortadan kaldırmış, batıda Kıbrıs'ın tamamını, kuzeyde Golan Tepeleri ile Suriye şehirlerini, doğuda Irak dahil İran'ın İsfahan kentini, güneyde ise Sina Yarımadası'na yerleşmek peşindedir.

Kıbrıs'ın, Orta Doğu'yu ve Doğu Akdeniz'i kontrol etmek isteyenler için en stratejik yer olduğunu artık dünya biliyor!

Buna bir de özellikle Gazze'den sonra Kıbrıs'ı merkez alan Büyük İsrail Projesi'ni tamamen gördük.

Onun için artık Kıbrıs'a Siyonistlerin penceresinden bakarak geleceğimizi görmeliyiz.

Siyonistlerin en iyi bildikleri siyaset, tüm farklılıkları çatıştırarak beslenmeleridir.

O zaman Kıbrıs'ta, Kıbrıslı Türkler ile Kıbrıslı Rumları karşı karşıya getirme oyununa karşı her zamankinden çok daha fazla dikkatli olmalıyız.

Kıbrıslı Rumlar bizim düşmanımız olamaz. Ancak düşman olarak gösterilir ve kışkırtılırlar.

Kıbrıs Rum kesimi bu oyuna geldiği için hala Kıbrıs Türkü'nü düşman görmeye devam ediyor. Sonuç ortada: Rum kesimi Siyonist İsrail'in işgali altındadır.

Güney Kıbrıs'ın tüm egemenliği Siyonist İsrail'in ayakları altındadır.

Paylaşımında Güney Kıbrıs'ın İsrail'in etkisi altında bulunduğunu öne süren Öztürk açıklamasını, “Bizim vatanımız KKTC asla İsrail'in planlarına, gizli pazarlıklarına teslim olmayacaktır” sözleriyle tamamladı.

Öztürk daha önce de çeşitli televizyon programları ve röportajlarda Güney Kıbrıs'taki İsrail etkisine ilişkin benzer değerlendirmelerde bulunmuş, federasyon modeline karşı iki devletli çözüm tezini savunmuştu.

Milletvekili Öztürk'ün son paylaşımı, KKTC'de federasyon tartışmaları ve Doğu Akdeniz'deki jeopolitik gelişmeler ekseninde yeni bir tartışma başlattı.

1980'lerin sonlarında Sovyetler Birliği'nde milliyetçi hareketlerin güçlenmesiyle birlikte Moldova'daki Türk Gagauzlar da dil, kültür ve siyasi gelecekleri konusunda daha fazla güvence talep etmeye başladı. 1988'de Komrat'ta aydınların başlattığı çalışmalar, Gagauz Halkı (Gagauz Halkı/Gagauz Halkı hareketi) hareketinin ortaya çıkmasına ve 1989'da özerklik talebinin açıkça gündeme gelmesine yol açtı.

19 Ağustos 1990'da Komrat'ta, Gagauzların yaşadığı bölgelerden çeşitli düzeylerde seçilmiş 700'den fazla milletvekili/delege toplandı. Kongre, Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nden siyasi olarak ayrıldığını ilan ederek Gagauz Cumhuriyeti'nin Sovyetler Birliği içinde kurulmasını ilan etti.

ÖNEMLİ!

19 Ağustos 1990'daki ilan, Sovyetler Birliği'nden bağımsızlık ilanı değildi.

Gagauz liderliği, Moldova'dan ayrılmayı fakat SSCB içinde kalmayı hedefliyordu.

PEKİ..

Neden böyle bir karar alındı?

Dönemin Moldova yönetimi giderek Moldovaca/Rumence merkezli ulusal politikalar uygulamaya başlıyor, Latin alfabesine geçiş ve Romanya ile birleşme düşüncesi güçleniyordu. Gagauzlar ise kendi Türk dillerinin, kültürlerinin ve siyasi haklarının geleceği konusunda endişe duyuyordu.

Bu nedenle Gagauz hareketinin temel düşüncesi kabaca:

“Moldova içinde haklarımız güvence altında değilse, kendi siyasi yapımızı oluşturalım.” şeklinde gelişti.

Moldova'nın tepkisi,

Kişinev yönetimi 19 Ağustos'taki kararı kabul etmedi. 21 Ağustos 1990'da Gagauz Cumhuriyeti'nin ilanını ve kongrenin kararlarını hukuka aykırı ilan etti. Moldova güvenlik güçlerinin bölgeye yönelmesi gerilimi artırdı; ancak Sovyet birliklerinin bölgeye gelmesi daha büyük bir çatışmanın önüne geçti.

Sonraki süreç

İlginç olan, Gagauzların 1991'de Moldova'nın bağımsızlığına rağmen Sovyetler Birliği'nde kalma yönünde çok güçlü bir tercih göstermesi. Mart 1991'deki referandumda Sovyetler Birliği'nde kalma yönünde neredeyse oybirliğiyle sonuç çıktı.

Ancak SSCB'nin Aralık 1991'de dağılmasıyla durum tamamen değişti. Gagauz Cumhuriyeti fiilen kendi yönetimini sürdüren, fakat uluslararası olarak tanınmayan bir yapı haline geldi.

Daha sonra uzun görüşmeler sonucunda mesele savaşla değil özerklik anlaşmasıyla çözüldü. Moldova Parlamentosu 23 Aralık 1994'te Gagauzya'nın özel hukuki statüsünü kabul etti; Gagauzya bugün Moldova içinde özerk bir bölgedir.

Gökoğuz Gagauz Türk spydaşlarımız Doğu-Batı arasında Türkistan ile Avrupanın ortasında kuzeyde ciddi siyasi ve politik manevralarla güçlenme srratejisi içindedir. Halklarımızın kardeşliğinin perçinlenmesi elzemdir!

Haber Merkezi | West Lafayette | 18 Ağustos 2026

Türkiye’de sayısız doğal faydasıyla yeniden gündeme gelen, tedavi edici özellikleri nedeniyle tarihsel değeri sıkça vurgulanan ve kimi çevrelerce manevi bir tanımlamayla “Tanrı’nın Bitkisi” olarak anılan kenevirin yeni kullanım alanları üzerinde iki Türk bilim kadını çalışıyor.

Ağustos ayının başında Türkiye’den ayrılan Doç. Dr. Gülizar Kurtoğlu Akkaya, kenevir temelli sürdürülebilir çevre teknolojileri alanındaki çalışmalarını ABD’de sürdürüyor.

Akkaya’nın, ABD’nin Indiana eyaletindeki West Lafayette kentinde bulunan Purdue Üniversitesi ana kampüsünde yürüteceği projede, kenevir temelli materyallerin sulardaki, müsilaj ve yağ  atıklarından uzaklaştırılmasında kullanım potansiyeli araştırılacak.

NANO VE MİKROPLASTİK KİRLETİCİLERE KARŞI KENEVİR

Proje, aynı zamanda deniz canlılarını mikroplastiklerden korumayı ve bu kirleticilerin besin zinciri yoluyla insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmayı hedefliyor.

Kenevirin, denizlerdeki müsilaj ve petrol kaynaklı kirlilik sorunlarına karşı da çözüm sunabilecek biyomalzemelerin geliştirilmesinde önemli bir rol üstlenmesi bekleniyor.

Doç. Dr. Gülizar Kurtoğlu Akkaya’nın yürütücülüğünde gerçekleştirilen araştırmaların temelinde, atıkların yeniden değerlendirilmesi ve endüstriyel kenevirin çevre teknolojilerinde yüksek katma değerli bir biyokaynak olarak kullanılması yer alıyor.

Bu çalışmaların önemli bir bölümünde, atıksu arıtma tesislerinde oluşan arıtma çamurlarının yalnızca bertaraf edilmesi gereken bir atık olarak değil, kontrollü koşullarda yeniden değerlendirilebilecek bir kaynak olarak ele alınması hedefleniyor.

Bu kapsamda yürütülen TÜBİTAK 2218 çalışmasında, arıtma çamuru ve biyokömür uygulanmış topraklarda endüstriyel kenevir yetiştirilmiş; bitkinin gelişimi, toprak ve su ortamındaki değişimler ile ağır metallerin bitki tarafından alınma potansiyeli araştırılmıştır.

Çalışma, kenevirin hem atıkların yeniden değerlendirilmesinde hem de kirlenmiş ortamlardaki bazı metallerin kontrolünde kullanılabilecek çok yönlü bir bitki olduğunu ortaya koyan sonuçlar üretmiştir.

Araştırmanın devamında yetiştirilen kenevirin lifleri de değerlendirilmiş; liflerden selüloz elde edilmiş, selüloz asetat üretilmiş ve biyoplastik film geliştirilmiştir.

Böylece çalışma, bir atığın yeniden değerlendirilmesinden başlayıp bitkisel üretime ve oradan yüksek katma değerli biyomalzeme üretimine uzanan bütüncül bir araştırma yaklaşımına dönüşmüştür.

KENEVİR, İKİ TÜRK BİLİM KADININI BULUŞTURDU

Kenevirin toksik olmayan ve biyobozunur özellikleri, yaşamın birçok alanında yeni sağlık ve çevre çözümleri üretilmesini sağlıyor.

Hassas cilde sahip bebeklerin kullandığı ilk dönem bezlerinden kişisel bakım ürünlerine kadar birçok alanda kullanılabilecek biyobozunur süper emici materyaller geliştirilmiş ve bu çalışmalar için patent başvuruları yapılmıştır.

Doç. Dr. Gülizar Kurtoğlu Akkaya’nın ABD’ye davet edilmesini sağlayan ve Purdue Üniversitesi’ndeki araştırma ekibine liderlik eden Prof. Dr. Şenay Şimşek de endüstriyel kenevirden elde edilen selülozu kullanarak biyobozunabilir süper emici malzemeler geliştiriyor.

Bu malzemelerin, günümüzde tek kullanımlık bebek bezlerinde, kadın hijyen ürünlerinde, tarımsal su tutucularda ve çeşitli endüstriyel uygulamalarda kullanılan petrol bazlı kimyasalların yerini alması hedefleniyor.(bkz)

Purdue'da araştırmaya liderlik yapan Prof. Dr. Şenay Şimsek. (Fotoğraf: Purdue Tarımsal İletişim/Tom Campbell)

ÇEVRE KENEVİRİ İSTİYOR

Kenevir bazlı süper emici malzemelerin aynı zamanda biyosensör görevi görebileceğini belirten Prof. Dr. Şenay Şimşek, geri dönüşümü olmayan petrol bazlı emicilerin yerini alabilecek yeni nesil teknolojiler üzerinde çalıştıklarını ifade ediyor.

Şimşek, bir sonraki hedeflerinin bu teknolojiyi endüstriyel ölçekte üretilebilir hâle getirmek olduğunu belirtiyor.

Küresel tek kullanımlık bebek bezi pazarının 2023 yılında yaklaşık 80–90 milyar dolar büyüklüğe ulaştığı tahmin edilirken, tamponlar, hijyenik pedler ve benzeri kadın hijyen ürünlerini kapsayan pazarın 2025 yılı itibarıyla 50–55 milyar dolar seviyesine ulaşacağı öngörülüyor.

Diyabet hastalarının kullandığı biyosensör glukoz test şeritleri ile ev tipi gebelik testlerinin oluşturduğu küresel pazarın ise geçtiğimiz yıl yaklaşık 20–25 milyar dolar büyüklüğünde olduğu tahmin ediliyor.

Tarımsal su tutucu ürün pazarı, yaklaşık 500 milyon ila 1 milyar dolar arasında değerlendirilen nispeten küçük bir segment olmasına rağmen; su kıtlığı ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte önümüzdeki yıllarda önemli bir büyüme potansiyeli taşıyor.

Kenevirin az bilinen bu özellikleri üzerine Purdue Üniversitesi’nde geliştirilen süper emici kenevir bazlı malzemeler, üniversitenin ticarileştirme ofisine sunulmuş; ofis tarafından da ABD Patent ve Marka Ofisi nezdinde patent başvurusu yapılmıştır.

Türkiye’de ise üretimi ve kullanım alanları konusundaki tartışmaları devam eden kenevirle ilgili gelişmelerin önümüzdeki günlerde de takipçisi olacağız.

ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack'ın son bir yıldaki faaliyetlerine bakıldığında artık yalnızca klasik bir büyükelçilik görevinden söz etmek mümkün değildir.

Barrack bugün ABD'nin Türkiye Büyükelçisi olmasının yanı sıra, Başkan Donald Trump tarafından Suriye ve Irak Özel Başkanlık Temsilcisi olarak da görevlendirilmiş durumda. Böylece tek bir Amerikan diplomatı; Türkiye, Suriye ve Irak dosyalarının önemli bölümünü aynı anda taşıyan bir aktöre dönüştürüldü. ABD yönetimi açısından bu bir tercih olabilir. Ancak Türkiye açısından asıl sorulması gereken şudur:

Bir ülkenin Türkiye Büyükelçisi, Türkiye'nin hemen yanı başındaki iki ülkenin siyasi yapılanmasına ilişkin bu kadar geniş bir yetkiyle Türkiye'de ne ölçüde siyasi aktör olarak hareket edebilir?

Bu soru artık görmezden gelinemeyecek kadar önemlidir.

VİYANA SÖZLEŞMESİ NE DİYOR?

1961 tarihli Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'nin 3. maddesi diplomatik misyonların temel görevlerini açıkça sıralıyor: gönderen devleti kabul eden devlette temsil etmek, kabul eden devlet hükümetiyle müzakere etmek, kabul eden ülkedeki gelişmeleri izlemek ve iki ülke arasındaki ilişkileri geliştirmek.

Daha da önemlisi, Sözleşme'nin 41. maddesi diplomatların kabul eden devletin içişlerine müdahale etmemesi gerektiğini ve görevle ilgili resmi işlerin kabul eden devletin Dışişleri Bakanlığı veya üzerinde anlaşılmış başka bir makam aracılığıyla yürütülmesini öngörüyor.

O zaman Barrack , Türkiye’de ne yaptığı ve hangi sıfatla yaptığıdır.

Uluslararası hukuk, Barrack’un durumunu özel misyonlar açısından çok daha açık bir çerçevede ortaya koyuyor. Birleşmiş Milletler'in 1969 Özel Misyonlar Sözleşmesi, özel misyonu başka bir devlete belirli bir görev için gönderilen ve kabul eden devletin rızasına dayanan geçici bir misyon olarak tanımlıyor; misyonun görevlerinin de gönderen ve kabul eden devletlerin karşılıklı rızasıyla belirlenmesini öngörüyor.

Dolayısıyla mesele “Trump atadı, bitti” kadar basit değildir.

Bir devlet kendi bürokratına veya diplomatına kendi iç hukukunda istediği görevi verebilir. Fakat bu, başka devletlerin egemenlik alanında otomatik olarak sınırsız diplomatik yetki yaratmaz.

BARRACK'IN SON BİR YILI: GÖREV ALANI NASIL GENİŞLEDİ?

Mayıs 2025: Büyükelçilikten Suriye dosyasının merkezine

Barrack, Mayıs 2025'te ABD'nin Türkiye Büyükelçisi olarak görev yaparken aynı zamanda Suriye Özel Temsilciliği görevini üstlendi.

Daha sonra bu görev yalnızca Suriye ile sınırlı kalmadı.

31 Mayıs 2026'da Trump, Barrack'ı Suriye ve Irak Özel Başkanlık Temsilcisi olarak yeniden görevlendirdi. Böylece Türkiye Büyükelçiliği ile Suriye ve Irak dosyaları aynı kişide toplandı.

Bloomberg'in değerlendirmesiyle bu durum Washington'un bölge politikasının yeniden “tek bir kişi veya makam” etrafında yoğunlaşması anlamına geliyor.

Bu, sıradan bir büyükelçilik görevi değildir.

Temmuz 2025: PKK, YPG ve SDG hakkında doğrudan siyasi açıklama

11 Temmuz 2025'te Barrack, Türkiye'de yaptığı açıklamada:

“SDG, YPG'dir. YPG, PKK'nın bir türevidir.” dedi ve PKK'nın silah bırakmasının Türkiye açısından büyük bir gelişme olduğunu ifade etti.

Aynı dönemde Barrack, “özgür Kürdistan” veya bağımsız bir SDG devleti olmayacağını da söyledi.

Burada ilginç olan yalnızca söyledikleri değildir.

ABD'nin Türkiye Büyükelçisi, aynı zamanda Suriye'deki Kürt yapılanmasının geleceği hakkında siyasi pozisyon açıklamaktadır.

Bu konu Türkiye'nin ulusal güvenliğinin tam merkezindedir.

Ağustos 2025: Lübnan'da büyükelçi kimliğiyle değil, bölgesel özel temsilci olarak, Ağustos 2025'te Barrack Lübnan'da Hizbullah'ın silahsızlandırılması konusunda görüşmeler yürüttü.

Beyrut'taki bir basın toplantısında gazetecilere yönelik “animalistic” (hayvani, hayvansı veya vahşi) ifadesini kullanması büyük tepki çekti; daha sonra sözlerinin uygunsuz olduğunu kabul ederek özür diledi.

Burada önemli olan yalnızca kullandığı ifade değildir.

Türkiye Büyükelçisi, Türkiye'nin dışındaki Lübnan siyasi düzeninin geleceğini ilgilendiren bir dosyada özel temsilci olarak aktif rol almaktadır.

EYLÜL 2025: İSTANBUL'DAKİ ABD SURİYE YAPILANMASI

Eylül 2025'te ABD'nin İstanbul merkezli Syria Regional Platform'unda görev yapan bazı üst düzey diplomatların görevlerine son verildi.

Reuters'a göre bu diplomatlar Barrack'a bağlı çalışıyordu ve Washington'un Suriye politikasında, özellikle SDG'nin Şam yönetimine entegrasyonu konusunda önemli bir politika değişikliği yaşanıyordu.

Yani İstanbul, artık yalnızca Türkiye-ABD diplomatik ilişkilerinin yürütüldüğü bir şehir değildi.

İstanbul aynı zamanda ABD'nin Suriye politikasının operasyonel merkezlerinden biri haline gelmişti.

Bu noktada Türkiye'nin şu soruyu sorması son derece meşrudur:

İstanbul'da faaliyet gösteren ve Suriye dosyasını yöneten Amerikan yapılanmasının Türkiye'deki diplomatik misyonla ilişkisi nedir ve Türkiye bu yapılanmanın faaliyetlerinin hangi bölümünden haberdardır?

EKİM 2025: HASEKE ZİYARETİ VE HARİTA TARTIŞMASI

Barrack'ın Suriye'nin Haseke bölgesine yaptığı ziyaret de Türkiye'de tartışma yarattı.

Ziyaret sırasında SDG temsilcileriyle görüntülenen Barrack'ın arkasındaki haritada Hatay'ın Suriye sınırları içinde gösterildiği yönündeki iddialar gündeme geldi.

Barrack ise haritayı görmediğini ve Türkiye'nin çıkarlarını zedelediği yönündeki suçlamaların asılsız olduğunu söyledi.

Burada suçlama yapmak yerine soruyu sormak gerekir:

Türkiye'nin toprak bütünlüğünü ilgilendiren bir görüntü ortaya çıktığında, Türkiye'deki ABD Büyükelçisi neden açıklama yapmak zorunda kalmıştır?

Çünkü Barrack artık sıradan bir diplomat gibi değil, Suriye'nin siyasi geleceğinin şekillenmesinde doğrudan rol alan bir Amerikan temsilcisi gibi hareket etmektedir.

KASIM 2025: “ABD-TÜRKİYE-SURİYE ÇERÇEVESİNİ BELİRLEDİK”

Kasım 2025'te Barrack, ABD-Türkiye-Suriye çerçevesinin oluşturulduğunu ve SDG'nin yeni Suriye yapısına entegrasyonu konusunda çerçeve belirlendiğini açıkladı.

Başka bir ifadeyle:

Türkiye Büyükelçisi, Türkiye'nin doğrudan taraf olduğu bir üçlü bölgesel siyasi düzenin oluşturulmasında aktif rol oynuyordu.

Bu durum, “büyükelçilik görevi” ile “bölgesel özel temsilcilik görevi” arasındaki sınırların ne kadar inceldiğini gösteriyor.

OCAK 2026: SURİYE'DEKİ KÜRTLERİN GELECEĞİ HAKKINDA AÇIK POLİTİKA

20 Ocak 2026'da Barrack, Suriye'deki Kürtlerin “en büyük fırsatının” Ahmed eş-Şara yönetimindeki yeni siyasi düzene entegre olmak olduğunu açıkladı.

Ayrıca ABD'nin Suriye'nin kuzeydoğusundaki askeri varlığının temel gerekçesinin IŞİD'le mücadele olduğunu ve SDG'nin bu görevdeki rolünün büyük ölçüde sona erdiğini söyledi.

Bu artık yalnızca diplomatik bir açıklama değildir.

Bir ülkenin büyükelçisi, başka bir ülkenin anayasal, idari ve askeri yapılanmasının nasıl olması gerektiğine ilişkin politika açıklamaktadır.

NİSAN 2026: ANTALYA'DA TÜRKİYE'NİN YÖNETİM MODELİ HAKKINDA

Asıl dikkat çekici noktalardan biri Antalya Diplomasi Forumu'nda ortaya çıktı.

Barrack, Türkiye'yi bölgedeki güçlü ve merkeziyetçi liderliğin istikrar ve ekonomik dinamizm sağlayabildiğine ilişkin değerlendirmelerinde örnek olarak gösterdi. Daha sonra bu sözlerini savundu.

Yine aynı forumda Türkiye'nin bölgesel rolü, İsrail-Türkiye ilişkileri, Suriye, F-35, S-400 ve bölgesel enerji koridorları hakkında kapsamlı siyasi değerlendirmelerde bulundu.

Burada şu soru kaçınılmazdır:

Türkiye'nin iç siyasi sistemi hakkında değerlendirme yapmak ABD Büyükelçisi'nin görevi midir?

Elbette büyükelçiler bulundukları ülkelerin siyasi sistemlerini Washington'a raporlar.

Ancak raporlamak başka şeydir; kamuoyu önünde o ülkenin yönetim modelini siyasi bir değerlendirmeye tabi tutmak başka şeydir.

Yine ABD Özel Temsilcisi olarak, Suriye ve Gazze dosyaları konusunda artan anlaşmazlıkların ortasında Netanyahu ile dikkat çeken diğer bir görüşme de yaptı.    

NİSAN 2026: KÜRT YAPILANMASIYLA DOĞRUDAN TEMAS

17 Nisan 2026'da Antalya Diplomasi Forumu sırasında Barrack, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı Neçirvan Barzani ile görüştü.

Görüşme, Barrack'ın Suriye Özel Temsilcisi ve ABD'nin Türkiye Büyükelçisi sıfatlarıyla gerçekleşti.

Bu da Türkiye açısından ayrıca önemlidir.

Çünkü Barrack'ın portföyü artık: Ankara, Şam, Bağdat ve Erbil hattında uzanan bir bölgesel diplomasi ağına dönüşmüş durumdadır.

HAZİRAN 2026: İSTANBUL'DA SURİYE DIŞİŞLERİ BAKANI

Ve nihayet tartışmanın merkezindeki olay.

15 Haziran 2026'da Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan el-Şeybani, İstanbul'da Tom Barrack ile görüştü.

Barrack bu görüşmede ABD'nin Türkiye Büyükelçisi olarak değil, ABD'nin Suriye ve Irak Özel Başkanlık Temsilcisi olarak tanımlandı.

Burada hukuki açıdan dikkatli olmalıyız:

İstanbul'da üçüncü bir ülkenin temsilcisiyle görüşmek tek başına Viyana Sözleşmesi'ne aykırıdır denilemez.

Fakat Türkiye açısından çok daha önemli bir siyasi ve diplomatik soru ortaya çıkmaktadır:

Türkiye'nin başkentinde bulunan ABD Büyükelçisi, Türkiye'nin komşusu Suriye'nin dışişleri bakanıyla, Türkiye'nin de güvenlik çıkarlarını doğrudan ilgilendiren bir dosyada hangi mekanizma ve hangi yetki çerçevesinde görüşmektedir?

Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın bu görüşmenin niteliği konusunda kamuoyuna açık bir açıklama yapması son derece makul bir beklentidir.

TEMMUZ 2026: ARTIK IRAK DA PORTFÖYDE

6 ve 27 Temmuz 2026'da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Barrack'ı Ankara'da kabul etti.

Türk Dışişleri Bakanlığı artık Barrack'ı açık biçimde: “ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye ve Irak Başkanlık Özel Temsilcisi” olarak tanımlıyor.

8 Temmuz'da ise Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara, ABD Kongre heyeti ve Barrack ile Ankara'da görüştü; görüşmede Suriye Dışişleri Bakanı Şeybani'nin de bulunduğu bildirildi.

Böylece Ankara, yalnızca Türkiye-ABD ilişkilerinin değil, Suriye'nin geleceğinin de görüşüldüğü bölgesel bir diplomasi merkezine dönüşmüş durumda.

MESELE BARRACK'IN KİŞİSİ DEĞİL

Burada önemli bir ayrım yapalım.

Bu yazının amacı Tom Barrack'ı kişisel olarak hedef almak değildir.

Ayrıca ABD Başkanı'nın kendi hükümeti içinde bir “özel temsilci” atamasının mümkün olup olmadığı da tartışmanın özü değildir.

Elbette ABD kendi diplomatına ek görev verebilir.

Sorun şudur:

Bu görevin Türkiye'deki uygulanış biçimi.

Çünkü Barrack aynı anda:

1-ABD'nin Türkiye Büyükelçisi,

2-Suriye Özel Temsilcisi,

3-Irak Özel Temsilcisi,

4-Suriye'nin siyasi geleceğinin müzakerecisi,

5-SDG/YPG'nin Şam'a entegrasyon sürecinin aktörü,

6-Irak ve Kürt bölgesindeki temasların muhatabı,

7-Türkiye-Suriye-ABD üçgeninin önemli görüşmecisi,

8-Türkiye'nin savunma ve F-35/S-400 dosyalarında kamuoyu önünde görüş bildiren bir diplomat olarak karşımıza çıkıyor.

Bu, olağan bir büyükelçilik görevinden çok daha geniş bir siyasi portföydür.

“BÖLGE VALİSİ” BENZETMESİ NEDEN TARTIŞMAYA DEĞER?

Elbette Barrack hukuken “vali” değildir.

Türkiye'nin egemenlik alanında hiçbir ABD diplomatının vali gibi bir yetkisi bulunamaz.

Fakat siyasi görüntü açısından sorun tam da burada ortaya çıkıyor.

Bir Amerikan diplomatı:

Türkiye'de bulunuyor, Türkiye'nin komşuları Suriye ve Irak hakkında siyasi müzakereler yürütüyor, Kürt yapılanmalarının geleceği hakkında açıklamalar yapıyor, Suriye hükümeti ile SDG arasındaki entegrasyonu destekliyor, Irak'ın geleceğine ilişkin ekonomik ve güvenlik projelerinde rol alıyor, Türkiye'nin yönetim modeli hakkında değerlendirmelerde bulunuyor, F-35 ve S-400 gibi Türkiye'nin savunma politikası hakkında kamuoyu önünde görüş açıklıyor.

Bütün bunların tek bir kişide toplanması, Türkiye açısından doğal olarak şu soruyu doğuruyor:

ABD'nin Ankara Büyükelçisi mi konuşuyor, yoksa Washington'un Türkiye merkezli bölgesel özel temsilcisi mi?

Bu sorunun cevabı artık sadece ABD'yi değil, Türkiye Cumhuriyeti'nin egemenlik anlayışını ilgilendiriyor.

TÜRKİYE'NİN SORMASI GEREKEN SORULAR

Türkiye'nin Washington'a ve gerektiğinde kamuoyuna şu soruları yöneltmesi diplomatik açıdan son derece meşrudur:

1-Barrack'ın Suriye ve Irak Özel Temsilcisi olarak Türkiye'deki faaliyetlerinin hukuki ve diplomatik çerçevesi nedir?

2-İstanbul'da Suriye Dışişleri Bakanı ile yapılan görüşme Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın bilgisi ve koordinasyonu dahilinde mi gerçekleştirilmiştir?

3-İstanbul'da Suriye dosyasına ilişkin ABD yapılanmasının Türkiye ile mutabık kalınmış resmi bir statüsü var mıdır?

4-Barrack'ın Suriye'deki Kürt yapılanmalarıyla gerçekleştirdiği görüşmelerde Türkiye'nin güvenlik kaygıları hangi mekanizma üzerinden dikkate alınmaktadır?

5-Bir ABD büyükelçisinin Türkiye'nin siyasi sistemi ve yönetim modeli hakkında kamuoyuna siyasi değerlendirmelerde bulunması Washington tarafından resmi diplomatik görev kapsamında mı değerlendirilmektedir?

6-Türkiye Büyükelçisi ile Suriye-Irak özel temsilciliğinin aynı kişide birleştirilmesinin Ankara açısından diplomatik sınırları nelerdir?

TÜRKİYE SUSMAMALI

Diplomasi, yalnızca yabancı diplomatlara kapı açmak değildir.

Diplomasi aynı zamanda egemenliğin sınırlarını ve devletler arasındaki yetki alanlarını korumaktır.

Türkiye, ABD ile müttefiktir.

NATO üyesidir.

ABD ile güçlü ekonomik, askeri ve siyasi ilişkileri vardır.

Ancak müttefiklik, bir başka devletin diplomatına Türkiye'nin komşularının siyasi geleceği konusunda sınırsız hareket alanı verilmesi anlamına gelmez.

Aynı şekilde Türkiye'nin bir ABD Büyükelçisi tarafından övülmesi de eleştirinin önüne geçmemelidir.

Bugün Barrack Türkiye'yi över, yarın başka bir Amerikan diplomatı Türkiye'nin siyasi sistemi hakkında farklı bir değerlendirme yapabilir.

Devletler kişilere göre değil, kurumlara ve kurallara göre hareket eder.

SONUÇ: SORU BARRACK DEĞİL, TÜRKİYE'NİN DURDUĞU YERDİR

Tom Barrack'ın son bir yıllık faaliyetleri bize tek bir gerçeği gösteriyor:

ABD, Türkiye'yi yalnızca Washington-Ankara ilişkilerinin muhatabı olarak görmüyor. Türkiye'yi Suriye, Irak, Kürt meselesi, enerji yolları ve bölgesel güvenlik mimarisinin merkezindeki ülke olarak değerlendiriyor.

Washington açısından bu stratejik bir tercih olabilir. Ancak Ankara açısından bunun karşılığı da olmalıdır:

Türkiye kendi topraklarında yürütülen bu bölgesel diplomasinin çerçevesini bilmek ve belirlemek zorundadır.

Büyükelçilik başka şeydir. Özel temsilcilik başka şeydir. Üçüncü ülkelerin siyasi geleceğini şekillendiren bölgesel bir diplomatik merkez haline gelmek ise çok daha başka bir şeydir.

Bu nedenle mesele:

“Barrack İstanbul'a gitti, Suriye Dışişleri Bakanı ile görüştü” meselesinden çok daha büyüktür.

Asıl mesele şudur:

TÜRKİYE'NİN BAŞKENTİNDE GÖREV YAPAN BİR BÜYÜKELÇİ, TÜRKİYE'NİN ÇEVRESİNDEKİ DEVLETLERİN SİYASİ GELECEĞİNİ NE ÖLÇÜDE BELİRLEYEBİLİR?

Ve Türkiye'nin cevabı şu olmalıdır:

“Müttefikimiz olabilirsiniz; ancak Türkiye Cumhuriyeti'nin egemenlik alanında yetkinizin sınırlarını biz de bilmek ve görmek zorundayız.”

Çünkü diplomasi dostluk kadar, sınırları bilmektir.

Thomas Joseph Barrack Jr., Mayıs 2025'te ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve ardından Suriye ile Irak Özel Temsilcisi olarak atanmadan önce, Amerikan finans kapitalizminin ve küresel gayrimenkul sektörünün en kudretli figürlerinden biriydi. Türkiye'de genellikle yalnızca “Trump’ın emlak zengini dostu” veya “diplomaside yeni bir isim” olarak yüzeysel biçimde ele alınan Barrack, Batı ve Ortadoğu basınındaki derinlemesine analizlerde çok daha katmanlı bir figür olarak karşımıza çıkar.

Onu diplomatik bir misyona taşıyan arka planı anlamak için; Maruni Hristiyan kökenlerinden gelen dini-kültürel kimliğini, “akbaba yatırımcılığı” üzerine kurulu ekonomik doktrinini ve Amerikan elitleri ile Körfez monarşileri arasında kurduğu köprüyü incelemek gerekir.

Bu araştırma makalesi, Barrack’ın büyükelçilik öncesi yaşamının dini, ekonomik ve siyasi sacayaklarını uluslararası literatürün perspektifinden derinlemesine incelemektedir.

1- Dini ve Kültürel Kimliği: “Küçük Suriye”den Maruni Mirasına

Tom Barrack, 1947 yılında Los Angeles’ta dünyaya geldi. Ancak onun kimlik inşası, 20. yüzyılın başında Osmanlı İmparatorluğu sınırları içindeki Zahle ve Baalbek bölgelerinden (bugünkü Lübnan) ABD'ye göç eden büyükanne ve büyükbabasının hikayesiyle başlar.

Osmanlı ve “Millet” Sistemi Mirası: Barrack ailesi, New York’a ulaştıklarında Manhattan’da “Little Syria” (Küçük Suriye) olarak bilinen, kozmopolit ve farklı inanç gruplarının bir arada yaşadığı çok kültürlü bir Osmanlı mahallesine yerleşti. Barrack, ilerleyen yıllarda kendi kimliğini anlatırken bu kozmopolit yapıya sıkça atıfta bulunacak, hatta İzmir gibi tarihi şehirleri överken “Müslümanlar, Yahudiler ve Hristiyanların bir arada yaşadığı Osmanlı barışı ve millet sistemine” hayranlığını dile getirecektir.

Maruni Hristiyanlığı: Barrack, geleneklerine ve Doğu Katolik (Maruni Hristiyan) kilisesine bağlı dindar bir evde büyüdü. Babası Culver City'de bir bakkal, annesi ise sekreterdi. Aile içindeki bu dindar ve geleneksel Ortadoğu-Arap kültürü atmosferi, onun genç yaşta Arapça öğrenmesini ve bölgenin çetrefilli mezhepsel/kültürel kodlarına aşina olmasını sağladı. Barrack, Amerikan rüyasını yaşarken Doğu Hristiyan kimliğini ve Lübnan kökenlerini hiçbir zaman gizlemedi; aksine bunu küresel iş ilişkilerinde bir kaldıraç olarak kullandı.

2-Ekonomik Görüşü: Fırsatçılık, Kriz Yönetimi ve "Körfez Kapitalizmi"

Barrack’ın ekonomik felsefesi, neoliberalizmin en agresif formu olan “akbaba kapitalizmi” ve “kriz fırsatçılığı” üzerine kuruludur. Güney Kaliforniya Üniversitesi'nde (USC) hukuk eğitimi aldıktan sonra, 1970'lerde Richard Nixon'ın kişisel avukatı Herbert Kalmbach'ın hukuk bürosunda işe başladı. Bu iş, onun ekonomik kaderini değiştirdi.

Tom Barrack'ın Ekonomik Yükseliş Kronolojisi

Körfez ile Finansal Entegrasyon

Hukuk bürosu adına Suudi Arabistan'a gönderilen Barrack, burada kraliyet ailesinin dikkatini çekti. Prenslerin “squash” (duvar tenisi) partneri oldu ve Suudi krallarına mali danışmanlık yapmaya başladı. Barrack'ın ekonomi vizyonu, Batı'nın finansal enstrümanları ile Körfez’in petrol dolarlarını evlendirmek üzerine şekillendi.

Colony Capital ve Akbaba Yatırımcılığı

1991 yılında kurduğu Colony Capital, gayrimenkul sektöründe batan, krize giren veya devalüasyona uğrayan varlıkları ucuza kapatıp parlatarak satma stratejisi izledi. 1990'lardaki Asya finansal krizi ve 2008 küresel mortgage krizi sırasında Barrack, milyarlarca dolarlık batık konut kredisini toplayarak servetini katladı. Batı medyasında onun ekonomik tarzı, “başkalarının paniklediği kriz anlarında mutlak bir soğukkanlılıkla en karlı varlığı çekip almak” olarak tanımlanır.

3-Siyasi Görüşü: Demokrasi Şüpheciliği, Pragmatizm ve Monarşi Eğilimi

Tom Barrack, ideolojik bir muhafazakardan ziyade, hiper-pragmatik bir güç realizmi savunucusudur. Kendisini Cumhuriyetçi Parti çizgisine yakın konumlandırsa da, siyasi vizyonu Batılı liberal demokratik normların tamamen dışındadır.

"Ortadoğu’ya Demokrasi Uygun Değil" Tezi: Barrack, Amerikan dış politikasının Ortadoğu’ya demokrasi ihraç etme çabalarını sert bir dille eleştirmiştir. Ona göre, bölgedeki kargaşanın temel sebebi “Batı’nın sürekli müdahale etme çabalarıdır”. Batı basınında büyük yankı uyandıran ve Türkiye'deki muhalif kanalların da eleştirdiği konuşmalarında, Ortadoğu için en ideal yönetim biçiminin “Anayasal Monarşiler” veya “Güçlü/Merkeziyetçi Liderlikler” olduğunu savunmuştur. Demokrasinin getirdiği kurumların bölgedeki kabile ve mezhep yapılarını çözemediğini, istikrarın ancak mutlak ve güçlü bir otoriteyle sağlanabileceğini iddia eder.

Trumpizm’in Arkasındaki Gizli Akıl: Donald Trump ile dostluğu 1980’li yıllarda New York emlak piyasasında başladı. Barrack, Trump’a efsanevi Manhattan Plaza Oteli'ni satan kişidir. Trump’ın 2016 seçim kampanyasının en büyük finansörlerinden biri olmuş ve Yemin Töreni Komitesi Başkanlığı’nı yürütmüştür. Trump’ın dış politikasındaki “Amerikan müdahaleciliğine son verme” ve “Körfez monarşileriyle doğrudan iş yapma” vizyonunun mimarlarından biri Barrack'tır.

4-Transnasyonal Güç Ağları ve “Yabancı Ajanlık” İddiaları

Barrack’ın siyasi ve ekonomik geçmişindeki en karanlık ve derin nokta, 2021 yılında ABD Adalet Bakanlığı tarafından federal mahkemede yargılanmasıdır. Amerikan medyasında geniş yer bulan ancak Türkiye'de detaylandırılmayan bu davada Barrack, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) adına yasa dışı lobicilik yapmakla (FARA ihlali) suçlanmıştır.

İddianameye göre Barrack, Trump yönetiminin Ortadoğu politikasını BAE’nin çıkarları doğrultusunda manipüle etmeye çalışmış ve Körfez’den Colony Capital’e milyarlarca dolarlık fon akışı sağlamıştır. 2022 yılında mahkeme tarafından beraat ettirilmiş olsa da bu süreç, onun devletler dışı ve transnasyonal (ulusötesi) güç ağlarını nasıl yönettiğini gözler önüne sermiştir. O, Washington’daki siyasi gücü Körfez’deki mutlak monarşilerin finansal gücüyle birleştiren küresel bir “Broker” (Aracı) olarak hareket etmiştir.

Tom Barrack, diplomasi koltuğuna oturmadan önce geleneksel bir devlet memuru veya kariyer diplomatı profiline tamamen zıttır.

Barrack'ın geçmişi, paranın ve etnik-dini bağların küresel siyasette nasıl doğrudan bir diplomatik güce dönüşebileceğinin en somut ve derinlikli örneklerinden birini sunmaktadır.

Dünya Türklüğünün ortak gelenekleri ile M.Ö. 10.000'li yıllara uzanan antropolojik çalışmalarını ele alan Kurultaj, 14 Ağustos'ta Macaristan'ın Bugaç-Kiskun ilçesinde başladı.

Katılan ülke temsilcileri arasında KKTC bayrağı yer almasa da, resmi geçit töreninde KKTC bayrağı da vardı.

Kurultaj, 25 ülkenin bayraklarıyla; Ötüken'den Kafkasya'ya, Adriyatik'ten tüm Türk dünyası ülkelerini bir araya getirdi. Türkiye Cumhuriyeti ve KKTC'nin de temsil edildiği kurultaya, tarihî kostümleriyle iki binden fazla Türk savaşçısı katıldı.

Macar-Turan Vakfı tarafından düzenlenen etkinliklerde, katılımın her yıl daha da arttığı gözlendi. 10.000 yılı aşan muhteşem Türk tarihini yansıtan anıtsal askerî ve bilimsel sergilerin yer aldığı kurultay alanındaki kültürel zenginlik, dünyada benzerine az rastlanır görüntülere sahne oldu.

Üç gün boyunca Bugaç Ovası, "akraba ülke" temsilcilerinin katılımıyla Türk kültürünün en büyük buluşma noktalarından biri hâline gelecek.

Etkinliğin en önemli bölümlerinden biri, at üzerinde gerçekleştirilen muhteşem bir göçebe düğününün de yer aldığı büyük çaplı Göçebe Alayı oldu.

Programda ayrıca dünyanın en yetenekli atlı okçularının gösterilerinin yanı sıra, etkileyici tazı ve şahin avı gösterileri de yer aldı.

Türk geleneklerinde ayrı bir yere sahip olan atlı okçuluk, atlı güreş, binicilik, hız ve çeviklik yarışmaları da kurultay kapsamında gerçekleştirilecek.

Bu yılki Kurultaj'ın en büyük ilgi odağı ise önceki yıllarda olduğu gibi Attila Çadırı oldu

 Geleneklerin yaşatılmasının yanı sıra, Macar Ulusal Müzesi ve Macar Doğa Tarihi Müzesi de Türk Akademisi'nin yıllık arkeoloji kongresine katıldı.

Avrupa'nın en büyük geleneksel etkinliklerinden biri haline gelen Türk Kurultayı'nı bu yıl 250.000'den fazla ziyaretçinin takip etmesi bekleniyor.