Öne Çıkanlar Özgür• çocuk• KKTC• ELEKTROMANYATİK TIP• Abdülkadir Aslantaş•

AYAR TUTMAYAN BOZUK DÜZEN

Yazan Mustafa DÖNMEZ

Bozuk düzen, toplumdaki kurumların ilan edilen kurallara göre değil; güç, para, yakınlık ve ayrıcalık ilişkilerine göre çalıştığı sistemdir.

Bozuk düzende sorun yalnızca bazı insanların kötü veya hırsız olması değildir. Dürüst insanı zorlayan, kuralları çiğneyeni ise ödüllendiren bir yapı oluşmuştur.

Belirtileri şunlardır:

-İşler liyakatle değil, tanıdık ve siyasi yakınlıkla yürür.

-Kanun güçlüye ve sıradan vatandaşa farklı uygulanır.

-Kamu ihaleleri rekabet yerine belirli kişilere göre düzenlenir.

-Yolsuzluk iddiaları bağımsız biçimde araştırılmaz.

-Denetim kurumları vardır ancak etkili çalışamaz.

-Çalışarak değil, kamu gücüne yakınlaşarak zenginleşmek kolaylaşır.

-Eleştirenler baskı görürken usulsüzlük yapanlar korunabilir.

-Seçimler yapılır fakat vatandaşın yöneticiden hesap sorma imkânı zayıflar.

-Yönetimler değişse bile çıkar ilişkileri devam eder.

-Toplum zamanla “Herkes yapıyor” diyerek yanlışları normalleştirir.

Basit bir örnekle: Bir kurumda müdür rüşvet alıyor ve yakalanıyorsa bu, bozuk kişi sorunudur. Müdürü atayanlar onu koruyor, denetçi raporu saklıyor, ihbarcı cezalandırılıyor ve yerine gelen müdür de aynı şeyi yapıyorsa bu, bozuk düzen sorunudur.

En kısa tanımıyla:

Bozuk düzen, yanlış yapanların değil; yanlış yapma düzeninin korunduğu sistemdir.

Düzelmesi yalnızca yöneticinin değişmesine bağlı değildir. Kuralların herkese eşit uygulanması, yetkinin sınırlandırılması, işlemlerin açık olması ve bağımsız kurumların hesap sorabilmesi gerekir.

Türkiye’de temel sorun, kanun bulunmamasından çok kuralların herkese eşit ve bağımsız biçimde uygulanmamasıdır. Yolsuzlukla mücadele mevzuatı var; fakat denetim ve hesap verme mekanizmaları yeterince güçlü işlemiyor.

Başlıca yapısal sorunlar: Denetim ve yargının bağımsızlığında güven sorunu, Kamu ihalelerinin açıklığı ve denetlenebilirliği sorunu, mal varlığı ve çıkar çatışması denetimi sorunu, Atamalarda liyakat sorunu, Basın ve ihbarcıların korunması sorunu, Büyük ekonomik rant üreten ve idareye geniş takdir yetkisi veren İmar, belediyeler ve kamu arazileri sorunu, Cezasızlık ve kişiye göre seçici soruşturma sorunu.

Türkiye, Transparency International’ın 2025 Yolsuzluk Algı Endeksi’nde sonlardadır. (182 ülke arasında 124. sıradadır.)

Güncel 2025 Yolsuzluk Algı Endeksi’nde Danimarka, sekizinci kez üst üste birinci olmuştur. Finlandiya, Singapur onu izlemektedir.

Danimarka’yı örnek yapan temel düzen şudur:

- Kamu görevlisinin kararları kayıtlı, gerekçeli ve denetlenebilirdir.

- İdare, bütçe ve kamu harcamaları büyük ölçüde şeffaftır.

- Yargı, denetim kurumları ve basın güçlüdür.

- Kamu hizmetleri dijital ve kurallara bağlı olduğundan kişisel aracılık alanı dardır.

- Liyakate dayalı bürokrasi ve güçlü çıkar çatışması kuralları vardır.

- Yolsuzluk yalnızca büyük suçlarda değil, küçük kayırmacılıkta da toplumsal olarak kabul edilmez.

- Yakalanma ve görevini kaybetme ihtimali gerçek olduğundan cezasızlık beklentisi oluşmaz.

Danimarka’nın asıl dersi, “insanları dürüst olmaya çağırmak” değil, dürüst davranmayı kolaylaştıran; yolsuzluğu ise görünür, riskli ve maliyetli hale getiren bir devlet düzeni kurmasıdır.

Türkiye’de siyasetçilerin kamu parası ve ihaleler üzerindeki kişisel/takdire bağlı yetkileri azaltılırsa yolsuzluk ciddi biçimde düşecektir. Bütçeyi ve vergi politikasını seçilmişlerin belirlemesi gerekir. Esas hedef, siyasetçiyi paradan değil paranın dağıtımına doğrudan müdahaleden uzaklaştırmaktır. TBMM’de bu günlerde görüşülen bütçe ’de kamu parasını tek başına ve denetimsiz dağıtılamaması dikkate alınamıyorsa boştur.

20 Kasım 2026 itibarıyla Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının güncel sicilinde 189 faal siyasi parti adı bulunuyor. İncelediğim resmi parti programları içinde, saydığımız önlemlerin tamamına en yakın ve en ayrıntılı metinleri tek tek incelendiğimde; Siyasi Etik Kanunu, siyasetin finansmanında şeffaflık, mal varlığı beyanlarının denetlenmesi, ihbarcıların korunması, GRECO tavsiyeleri, ihale istisnalarının kaldırılması, açık ihale, Sayıştay denetimi, özerk MASAK ve yolsuzluk gelirlerinin geri alınması maddeleri görülebilir. Dolayısıyla mesele teknik bilgi eksikliği değildir; ne yapılacağı büyük ölçüde bilinmektedir. Asıl engel siyasi irade ve çıkar çatışmasıdır: Karar verenlerden kendi yetkisini azaltması, parasını açıklaması ve bağımsız bir kurumun kendisini denetlemesine izin vermesi beklenmektedir. Kalıcı çözüm, iyi niyetli bir yönetici beklemek değil; kötü niyetli biri göreve gelse bile para dağıtamayacağı ve denetimden kaçamayacağı bir sistem kurmaktır. Bunun için kamu ihalelerinin tamamen açılması, siyasi finansmanın yayımlanması, mal varlıklarının doğrulanması, Sayıştay ve yargının bağımsızlaştırılması ve araştırmacı gazetecilerin ve kamu ihbarcılarının korunması gerekir.

Türkiye, Danimarka’nın uyguladığı temel uygulamaların tersine işler yapmaya devam ettiği sürece yoksulluk ve adaletsizlik gündemin başına oturmaya devam edecektir.

Zamanın ruhu şunu gösteriyor; sistemin bozulması, karar vericilerin ve onların aile yakınlarının zenginleşmesiyle doğru orantılıdır.

M.KEMAL ATATÜRK DÖNEMİNDE TORPİL VE ADAM KAYIRMA NASIL YAPILIRDI?

Yıl 1934. Ankara. Ulus. Milli Eğitim Bakanlığı Binası.

Atatürk, Milli Eğitim Bakanlığı'na altında imzası olan bir mektup gönderir. Bakan Abidin Özmen odasında çalışırken mektubu açar, içinde; “Yaver Bey’le, size iki fakir ve kimsesiz çocuk gönderiyorum. Bu çocukları, uygun göreceğiniz bir liseye parasız yatılı olarak kaydını yaptırın.” Bakan mektubu alır ve gereğini yapar ve Atatürk’e bir mektup yazar içeriği şöyledir. “Emirlerinizi aldım fakat arkasında Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu olan birinin bulunduğu çocukları fakir ve kimsesiz saymak kanunlarımıza ve mantığımıza aykırıdır. Bu nedenle her iki çocuğun kaydını Haydarpaşa Lisesi’ne paralı yatılı olarak yaptırdım. Üçer yıllık ücret makbuzlarının veli hanesinde sizin isminiz yazılıdır. Saygılarımla arz ederim.’’

Devletimiz bu karakterdeki adamlarla böyle kuruldu. Yolsuzluk ve yağmaları önlemede ‘elin gavuru olan Danimarka’yı örnek almayacaklara’ örnek eski Türkiye’dir.

Kaynaklar:

1- Ö. Orun–İ. S. Yuca, “Abidin Özmen’in Maarif Vekilliği veFaaliyetleri”, s.1073–1074.

2- Beyazıt Devlet Kütüphanesi Kolay İlan gazetesi, İstanbul, sahibi ve sorumlu müdürü Vahap Okay, 15 Eylül 1985 tarihli nüsha; H. Rahmi Özmen’in 15 Ağustos 1985 tarihli mektubuyla aktarılan Atatürk–Abidin Özmen hatırası.

3- Cumhuriyet gazetesi, 9 Ocak 2002 sayısında aktarılmış. 2022 tarihli hakemli makalenin “2.4. Atatürk’ün Gönderdiği İki Talebe” bölümünde olay anlatılıyor;

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Salih Duru 3 saat önce

mükemmel bir yazı tebrikler